Ένα νέο δεδομένο προστίθεται στην ενεργειακή εξίσωση της Ευρώπης, καθώς το Αζερμπαϊτζάν προβλέπει σημαντική μείωση της εμπορεύσιμης παραγωγής φυσικού αερίου έως το 2028, δημιουργώντας ερωτήματα για τη μελλοντική διαθεσιμότητα ποσοτήτων και το κόστος εφοδιασμού των ευρωπαϊκών αγορών.
Η εξέλιξη αφορά άμεσα και την Ελλάδα, η οποία προμηθεύεται αζέρικο φυσικό αέριο μέσω του Διαδριατικού Αγωγού TAP, ενώ ταυτόχρονα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη μεταφορά ενεργειακών ποσοτήτων προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις που συνοδεύουν τον σχεδιασμό του κρατικού προϋπολογισμού του Αζερμπαϊτζάν, η εμπορεύσιμη παραγωγή αναμένεται να μειωθεί από 38,9 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα το 2025 σε 33,2 δισεκατομμύρια το 2028.
Πρόκειται για υποχώρηση περίπου 14,7%, η οποία αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου εξακολουθεί να επηρεάζεται από γεωπολιτικές εντάσεις και αυξημένο ενεργειακό κόστος.
Πώς διαμορφώνονται οι προβλέψεις έως το 2030
Η αναμενόμενη κάμψη δεν περιορίζεται σε μία χρονιά.
Για το 2027, οι αρμόδιες αρχές του Αζερμπαϊτζάν προβλέπουν εμπορεύσιμη παραγωγή 35,6 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων, ενώ το 2028 εκτιμάται ότι θα καταγραφεί περαιτέρω υποχώρηση στα 33,2 δισεκατομμύρια.
Από το 2029 προβλέπεται σταδιακή ανάκαμψη, με την παραγωγή να διαμορφώνεται στα 35,3 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα και να αυξάνεται στα 36,6 δισεκατομμύρια το 2030.
Τα στοιχεία αυτά δεν σημαίνουν ότι θα υπάρξει αυτομάτως αντίστοιχη μείωση των εξαγωγών προς κάθε χώρα. Η εμπορεύσιμη παραγωγή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η λειτουργία των κοιτασμάτων, οι εγχώριες ανάγκες και οι συμβατικές υποχρεώσεις.
Ωστόσο, αποτυπώνουν μια περίοδο περιορισμένης διαθεσιμότητας σε σχέση με τα επίπεδα του 2025.
Η κάμψη στο Shah Deniz και τα νέα κοιτάσματα
Οι πρώτες ενδείξεις υποχώρησης έχουν ήδη εμφανιστεί.
Στο εννεάμηνο του 2026, η εμπορεύσιμη παραγωγή του Αζερμπαϊτζάν μειώθηκε κατά 1,6% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.
Στο κοίτασμα Shah Deniz, το μεγαλύτερο της χώρας και βασική πηγή τροφοδοσίας του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, η BP κατέγραψε μείωση της παραγωγής από περίπου 21 σε 20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα.
Η εταιρεία σχεδιάζει την ενεργοποίηση νέας μονάδας από το 2029, προκειμένου να αξιοποιηθούν αποθέματα χαμηλότερης πίεσης.
Παράλληλα, το κοίτασμα Absheron αναπτύσσεται με προοπτική την κάλυψη εγχώριων αναγκών και την ενίσχυση των εξαγωγικών δυνατοτήτων.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν οι νέες επενδύσεις θα μπορέσουν να αντισταθμίσουν εγκαίρως τη μείωση παραγωγής από τα υφιστάμενα κοιτάσματα.
Πόσο αζέρικο φυσικό αέριο εισάγει η Ελλάδα
Η Ελλάδα διαθέτει μακροχρόνια συμφωνία προμήθειας φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν μέσω της ΔΕΠΑ και του κοιτάσματος Shah Deniz.
Το 2025 οι ελληνικές παραλαβές ανήλθαν σε περίπου 1,1 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, μέσω του σημείου εισόδου της Νέας Μεσημβρίας, όπου συνδέεται ο TAP με το εθνικό σύστημα μεταφοράς, εισήχθησαν 11,08 τεραβατώρες φυσικού αερίου, ποσότητα που αντιστοιχούσε στο 14,1% των συνολικών εισαγωγών του ελληνικού συστήματος.
Κατά το πρώτο οκτάμηνο του 2026, το Αζερμπαϊτζάν είχε εξαγάγει στην Ελλάδα περίπου 700 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Ενέργειας της χώρας.
Τα μεγέθη αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της συγκεκριμένης πηγής τροφοδοσίας, χωρίς να συνεπάγονται ότι η Ελλάδα εξαρτάται αποκλειστικά από αυτήν.
Το εναλλακτικό σενάριο του LNG
Εφόσον οι διαθέσιμες ποσότητες αζέρικου αερίου περιοριστούν, η ελληνική αγορά διαθέτει εναλλακτικές οδούς προμήθειας, με σημαντικότερη την εισαγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Οι εγκαταστάσεις της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης προσφέρουν δυνατότητες υποδοχής φορτίων LNG από διαφορετικές διεθνείς αγορές.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν ήδη βασικό προμηθευτή LNG της Ελλάδας, με μερίδιο περίπου 88% στο συνολικό βάρος των δηλωμένων εισαγωγών LNG κατά το 2025.
Ωστόσο, η αντικατάσταση ποσοτήτων μέσω αγωγών με LNG δεν είναι απαραίτητα ουδέτερη από πλευράς κόστους.
Οι τελικές τιμές εξαρτώνται από τις διεθνείς συνθήκες, τα συμβόλαια, το κόστος μεταφοράς και επαναεριοποίησης, καθώς και από τη διαθεσιμότητα φορτίων.
Ο TAP και η γεωπολιτική σημασία της Ελλάδας
Ο Νότιος Διάδρομος Φυσικού Αερίου εκτείνεται σε περίπου 3.500 χιλιόμετρα, συνδέοντας τα κοιτάσματα της Κασπίας με την ευρωπαϊκή αγορά.
Ο TAP αποτελεί το τελευταίο τμήμα του συστήματος, διασχίζοντας την Ελλάδα και την Αλβανία πριν καταλήξει στην Ιταλία.
Παράλληλα, μέσω του διασυνδετήριου αγωγού Ελλάδας – Βουλγαρίας, ποσότητες φυσικού αερίου μπορούν να διοχετεύονται προς τη βουλγαρική αγορά.
Η ελληνική επικράτεια λειτουργεί επομένως τόσο ως αγορά κατανάλωσης όσο και ως σημαντικός ενεργειακός διάδρομος.
Η πιθανή μείωση της παραγωγής στο Αζερμπαϊτζάν υπενθυμίζει ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται μόνο από την ύπαρξη αγωγών και υποδομών, αλλά και από την επάρκεια των διαθέσιμων ποσοτήτων.
Για την Ελλάδα, το βασικό ζητούμενο είναι η διατήρηση πολλαπλών επιλογών εφοδιασμού και η δυνατότητα κάλυψης των αναγκών της χωρίς υπέρμετρες επιβαρύνσεις για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Οι προβλέψεις του Μπακού δεν προαναγγέλλουν από μόνες τους πρόβλημα τροφοδοσίας. Αποτελούν, όμως, ένα νέο στοιχείο που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στον ενεργειακό σχεδιασμό των επόμενων ετών.
