Στην τελική φάση της διαπραγμάτευσης για τη δημιουργία του πρώτου ευρωπαϊκού κόμβου επιστροφής μεταναστών εκτός των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εισέρχονται η Ελλάδα και τέσσερις ακόμη ευρωπαϊκές χώρες, με τη Ρουάντα να αποτελεί τον πρώτο προορισμό εφαρμογής του νέου σχεδίου. Στόχος είναι η οριστικοποίηση της συμφωνίας στις αρχές του 2027, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για τις πρώτες μεταφορές ανθρώπων των οποίων τα αιτήματα ασύλου έχουν απορριφθεί και δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρώπη.
Η πρωτοβουλία προωθείται από την Ελλάδα, τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Δανία και την Ολλανδία, οι οποίες συγκροτούν την ομάδα των πέντε κρατών που επιδιώκουν να διαμορφώσουν έναν νέο μηχανισμό διαχείρισης των επιστροφών. Μετά την κοινή παρουσίαση του σχεδίου στη Βιέννη, οι διαβουλεύσεις επικεντρώνονται πλέον στις πρακτικές λεπτομέρειες λειτουργίας, στη χρηματοδότηση και στις εγγυήσεις προστασίας των ανθρώπων που θα μεταφέρονται.
Πιλοτική δομή 100 θέσεων και διετής εφαρμογή
Σύμφωνα με πληροφορίες που αποδίδονται σε ανώτατες πηγές του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, το πρώτο Return Hub σχεδιάζεται να λειτουργήσει πιλοτικά για περίπου δύο χρόνια, με αρχική δυνατότητα φιλοξενίας 100 ανθρώπων ταυτόχρονα.
Η χωρητικότητα αυτή δεν αποτελεί ανώτατο όριο του συνολικού αριθμού επιστροφών. Το σχέδιο προβλέπει προσωρινή παραμονή στη δομή και στη συνέχεια δυνατότητα εγκατάστασης στη Ρουάντα ή αναχώρησης προς άλλη χώρα, εφόσον αυτό είναι νομικά εφικτό.
Οι άνθρωποι που θα εντάσσονται στο πρόγραμμα προβλέπεται να αποκτούν δικαίωμα νόμιμης διαμονής και εργασίας στη χώρα υποδοχής, με υποστήριξη σε ζητήματα στέγασης, εκπαίδευσης και κοινωνικής ένταξης.
Στην αρχική φάση εξετάζεται η μεταφορά κυρίως ενηλίκων χωρίς ανήλικα παιδιά, οι οποίοι έχουν εξαντλήσει τις προβλεπόμενες διαδικασίες ασύλου και υπόκεινται σε εκτελεστές αποφάσεις επιστροφής.
Τι διαπραγματεύεται η Αθήνα με το Κιγκάλι
Οι συνομιλίες δεν περιορίζονται στην εγκατάσταση και λειτουργία του κέντρου. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει ένα ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας με τη Ρουάντα, το οποίο θα περιλαμβάνει πρωτοβουλίες και πέραν του μεταναστευτικού.
Στο τραπέζι βρίσκεται η αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών πόρων για προγράμματα ένταξης και υποστήριξης των μεταναστών, καθώς και η ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα της νόμιμης μετανάστευσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συζήτηση για τη χορήγηση υποτροφιών σε αριστούχους μαθητές από τη Ρουάντα, προκειμένου να πραγματοποιήσουν σπουδές σε ξενόγλωσσα προγράμματα ελληνικών πανεπιστημίων. Πρόκειται για πρόταση που εντάσσεται στην προσπάθεια διαμόρφωσης μιας αμοιβαία επωφελούς συμφωνίας, χωρίς να έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.
Στις 18 Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα συνάντηση του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, με τον υπουργό Εσωτερικών της Ρουάντα, Βίνσεντ Μπιρούτα. Οι δύο πλευρές εξέτασαν τις επιχειρησιακές προδιαγραφές, το νομικό πλαίσιο και τις εγγυήσεις προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμφωνώντας να συνεχίσουν τις επαφές σε πολιτικό και τεχνικό επίπεδο.
Πότε θα γίνουν οι πρώτες μεταφορές
Η επιδίωξη των πέντε χωρών είναι η τελική συμφωνία με τη Ρουάντα να ολοκληρωθεί στις αρχές του επόμενου έτους. Ακολούθως, κάθε συμμετέχον κράτος θα πρέπει να προχωρήσει στις προβλεπόμενες εθνικές διαδικασίες για την εφαρμογή του μηχανισμού.
Ο Θάνος Πλεύρης έχει τοποθετήσει την έναρξη λειτουργίας του κέντρου εντός του 2027, συνδέοντας την εφαρμογή του σχεδίου με το δεύτερο εξάμηνο του έτους, όταν η Ελλάδα θα ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πάντως, συγκεκριμένη ημερομηνία για τις πρώτες μεταφορές δεν έχει συμφωνηθεί, καθώς παραμένουν ανοιχτά ζητήματα νομικής και επιχειρησιακής φύσης.
Οι νομικές εγγυήσεις και οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις
Οι πέντε κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι η πρωτοβουλία μπορεί να στηριχθεί στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο επιστροφών, υπό την προϋπόθεση τήρησης των απαιτούμενων εγγυήσεων.
Το σχέδιο διαφοροποιείται από την προηγούμενη βρετανική πρωτοβουλία για τη Ρουάντα, καθώς δεν προβλέπει μεταφορά ανθρώπων με εκκρεμείς αιτήσεις ασύλου για να εξεταστούν εκεί. Αφορά πρόσωπα για τα οποία έχει ήδη ολοκληρωθεί η σχετική διαδικασία και έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής.
Ωστόσο, οργανισμοί προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν εκφράσει επιφυλάξεις σχετικά με τις συνθήκες υποδοχής, την ασφάλεια των μεταφερόμενων και τη νομική ευθύνη των ευρωπαϊκών κρατών μετά την απομάκρυνσή τους.
Για την ελληνική κυβέρνηση, η συμμετοχή στην πρωτοβουλία αποτελεί μέρος της προσπάθειας ενίσχυσης των επιστροφών και αντιμετώπισης των δικτύων διακίνησης. Η αποτελεσματικότητα του νέου μηχανισμού θα κριθεί στην πράξη, από την τελική συμφωνία με τη Ρουάντα, τις εγγυήσεις εφαρμογής της και τον αριθμό των επιστροφών που θα μπορέσουν να πραγματοποιηθούν.

