Ένα από τα πλέον εμβληματικά και «μυθικά» κεφάλαια της ιδιωτικής συλλογής έργων τέχνης ετοιμάζεται να ανοίξει για πρώτη φορά τις πόρτες του στο ευρύ κοινό και στους συλλέκτες παγκοσμίως από τον οίκο Sotheby’s, που θα παρουσιάσει στη Λονδρέζικη γκαλερί του τη σπουδαία συλλογή της Αργεντινής συλλέκτριας Nelly Arrieta de Blaquier, η οποία απεβίωσε το 2020.
Ανάμεσα στα δώδεκα αριστουργήματα του ιμπρεσιονισμού και του μοντερνισμού που πρόκειται να δημοπρατηθούν στις 18 Νοεμβρίου στη Νέα Υόρκη, δεσπόζει ο περίφημος πίνακας του Vincent van Gogh, «Châtaigniers en fleurs» (Ανθισμένες Καστανιές), η αξία του οποίου εκτιμάται στα 180 εκατ. δολάρια.
Οι «Ανθισμένες Καστανιές», ένα από τα τελευταία έργα του μεγάλου ζωγράφου, βγαίνουν από μια μυθική ιδιωτική συλλογή μετά από μισό αιώνα – Η ιστορία του πίνακα, η αξία του και η δημοπρασία που φέρνει μαζί Βαν Γκογκ, Σεζάν, Μονέ και Γκογκέν
Υπάρχουν έργα τέχνης που αλλάζουν χέρια συχνά, έργα που ταξιδεύουν από έκθεση σε έκθεση και άλλα που παραμένουν για δεκαετίες σχεδόν αόρατα, κρυμμένα πίσω από τις κλειστές πόρτες μιας ιδιωτικής συλλογής.
Σε αυτή την τελευταία κατηγορία ανήκουν οι «Ανθισμένες Καστανιές» του Βίνσεντ βαν Γκογκ, ένας σπάνιος πίνακας που για περισσότερα από 50 χρόνια βρισκόταν μακριά από το ευρύ κοινό και τώρα ετοιμάζεται να βγει σε δημοπρασία.
Το έργο, που δημιουργήθηκε τον Μάιο του 1890, λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τον θάνατο του ζωγράφου, εκτίθεται στο Λονδίνο και η αξία του εκτιμάται περίπου στα 160 εκατομμύρια ευρώ.
Δεν πρόκειται, όμως, μόνο για έναν πίνακα με εντυπωσιακή χρηματική αποτίμηση. Οι «Ανθισμένες Καστανιές» κουβαλούν μαζί τους ένα κομμάτι από τις τελευταίες, εξαιρετικά δημιουργικές εβδομάδες της ζωής του Βαν Γκογκ, αλλά και την ιστορία μιας ιδιωτικής συλλογής που είχε αποκτήσει σχεδόν μυθικές διαστάσεις στον διεθνή κόσμο της τέχνης.
Το έργο των τελευταίων εβδομάδων του Βαν Γκογκ
Ο Βαν Γκογκ φιλοτέχνησε το «Châtaigniers en fleurs», όπως είναι ο γαλλικός τίτλος του πίνακα, λίγο μετά την άφιξή του στο Οβέρ-συρ-Ουάζ, το γαλλικό χωριό όπου πέρασε το τελευταίο κεφάλαιο της ζωής του.
Είχε μόλις φύγει από το θεραπευτήριο του Σεν-Ρεμί-ντε-Προβάνς και βρισκόταν σε μια περίοδο έντονης δημιουργικότητας. Η φύση του Οβέρ έγινε αμέσως βασική πηγή έμπνευσης: χωράφια, σπίτια, ουρανός, δέντρα και κήποι μετατρέπονταν με ταχύτητα σε εικόνες γεμάτες χρώμα και κίνηση.
Οι καστανιές φαίνεται ότι τον γοήτευσαν ιδιαίτερα. Εκείνη την περίοδο δημιούργησε τουλάχιστον τέσσερα σημαντικά έργα με το συγκεκριμένο θέμα.
Οι «Ανθισμένες Καστανιές» γεννήθηκαν μόλις δύο μήνες πριν από τον θάνατό του, τον Ιούλιο του 1890.
Αυτό και μόνο προσδίδει στο έργο ένα ιδιαίτερο βάρος. Είναι ένας πίνακας που προέρχεται από τις τελευταίες εβδομάδες ενός καλλιτέχνη ο οποίος τότε ζωγράφιζε με σχεδόν πυρετώδη ρυθμό, αφήνοντας πίσω του εικόνες που σήμερα θεωρούνται από τις σημαντικότερες στην ιστορία της σύγχρονης τέχνης.
Μισός αιώνας πίσω από κλειστές πόρτες
Ο πίνακας παρέμενε για περισσότερα από 50 χρόνια σε ιδιωτική συλλογή και ουσιαστικά εκτός της δημόσιας θέας.
Ανήκε στη συλλογή της Νέλι Αριέτα ντε Μπλακιέρ, της Αργεντινής συλλέκτριας που πέθανε το 2020 και είχε δημιουργήσει μία από τις σημαντικότερες ιδιωτικές συλλογές ιμπρεσιονιστικής και μοντέρνας τέχνης.
Η συλλογή της είχε αποκτήσει θρυλική φήμη ανάμεσα στους ειδικούς. Δεν ήταν τυχαίο ότι είχε παρομοιαστεί με μια μικρή, ιδιωτική εκδοχή του Μουσείου Ορσέ στο Παρίσι.
Στους τοίχους της συνυπήρχαν μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της ευρωπαϊκής τέχνης των τελευταίων δύο αιώνων.
Τώρα, ένα μέρος αυτής της εξαιρετικά κλειστής συλλογής βγαίνει στην αγορά και μαζί του εμφανίζονται ξανά έργα που για δεκαετίες ελάχιστοι είχαν τη δυνατότητα να δουν από κοντά.
Η τιμή των 160 εκατομμυρίων ευρώ
Η εκτίμηση για τις «Ανθισμένες Καστανιές» αγγίζει τα 160 εκατ. ευρώ, ένα ποσό που από μόνο του τοποθετεί τη δημοπρασία ανάμεσα στα σημαντικότερα γεγονότα της παγκόσμιας αγοράς τέχνης.
Η αξία δεν σχετίζεται μόνο με το γεγονός ότι πρόκειται για έναν Βαν Γκογκ.
Μεγάλο ρόλο παίζουν η περίοδος κατά την οποία δημιουργήθηκε, η σπανιότητά του, η προέλευσή του και το γεγονός ότι ελάχιστα αντίστοιχα έργα παραμένουν ακόμη σε ιδιωτικά χέρια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συνοδεύουν τη δημοπρασία, πρόκειται για έναν από μόλις οκτώ πίνακες που δημιούργησε ο Βαν Γκογκ στο Οβέρ και εξακολουθούν να ανήκουν σε ιδιώτες.
Τα περισσότερα έργα της συγκεκριμένης περιόδου βρίσκονται σήμερα σε μεγάλα μουσεία και δημόσιες συλλογές.
Γι’ αυτό και η εμφάνιση ενός τέτοιου πίνακα στην αγορά αντιμετωπίζεται ως εξαιρετικά σπάνιο γεγονός.
Μια δημοπρασία που μοιάζει με μικρό μουσείο
Οι «Ανθισμένες Καστανιές» δεν θα είναι μόνες τους.
Η συλλογή που οδηγείται στη δημοπρασία περιλαμβάνει 12 έργα ιμπρεσιονισμού και μοντέρνας τέχνης, με τη συνολική τους αξία να αναμένεται να ξεπεράσει τα 400 εκατομμύρια ευρώ.
Ανάμεσά τους βρίσκεται ο περίφημος «Αρλεκίνος» του Πολ Σεζάν, με εκτιμώμενη αξία περίπου 133 εκατ. ευρώ.
Στη συλλογή συναντώνται επίσης έργα των Κλοντ Μονέ, Πολ Γκογκέν, Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ, Εντγκάρ Ντεγκά, Καμίλ Πισαρό, Άλφρεντ Σίσλεϊ, Ανρί ντε Τουλούζ-Λωτρέκ, Αντρέ Ντερέν και Μορίς ντε Βλαμένκ.
Πρακτικά, πρόκειται για μια μικρή ιστορία της ευρωπαϊκής τέχνης συμπυκνωμένη σε μόλις δώδεκα έργα.
Ο πρώην διευθυντής του τμήματος Ιμπρεσιονιστικής και Μοντέρνας Τέχνης του Sotheby’s, Φίλιπ Χουκ, έχει χαρακτηρίσει τη δημοπρασία «ιστορική στιγμή» για την αγορά τέχνης.
Και δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί.
Από το Λονδίνο στη Νέα Υόρκη
Πριν φτάσουν στο σφυρί, τα έργα πραγματοποιούν ένα μικρό παγκόσμιο ταξίδι.
Αρχικά παρουσιάζονται στο Λονδίνο, δίνοντας στο κοινό μια σπάνια ευκαιρία να τα δει από κοντά.
Στη συνέχεια θα ταξιδέψουν στην Ταϊπέι, το Χονγκ Κονγκ και το Παρίσι, πριν καταλήξουν στη Νέα Υόρκη για τη μεγάλη δημοπρασία του Sotheby’s στις 18 Νοεμβρίου.
Η περιοδεία δεν λειτουργεί απλώς ως προετοιμασία για τη δημοπρασία. Για πολλούς λάτρεις της τέχνης αποτελεί ίσως τη μοναδική ευκαιρία να δουν συγκεντρωμένα έργα που μετά την πώλησή τους μπορεί να εξαφανιστούν ξανά σε ιδιωτικές συλλογές για δεκαετίες.
Η διαδρομή του πίνακα μετά τον Βαν Γκογκ
Μετά τον θάνατο του Βίνσεντ βαν Γκογκ τον Ιούλιο του 1890, ο πίνακας πέρασε στον αδελφό του, Τεό βαν Γκογκ, τον άνθρωπο που υπήρξε ο σημαντικότερος οικονομικός και συναισθηματικός του υποστηρικτής.
Στη συνέχεια το έργο άλλαξε χέρια και σε κάποια στιγμή βρέθηκε στην κατοχή του Αμερικανού στιχουργού και παραγωγού Τζορτζ Γκαρντ «Μπάντι» ΝτεΣίλβα, ενός από τα ιδρυτικά στελέχη της Capitol Records.
Αργότερα εντάχθηκε στη συλλογή της Νέλι Αριέτα ντε Μπλακιέρ, όπου και παρέμεινε για δεκαετίες.
Αυτή η μακρά και τεκμηριωμένη διαδρομή προσθέτει ακόμη ένα επίπεδο γοητείας σε έναν πίνακα που έχει ήδη όλα τα στοιχεία που αναζητούν οι μεγάλοι συλλέκτες: ιστορική σημασία, σπανιότητα, μεγάλη προέλευση και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα της παγκόσμιας τέχνης.
Γιατί οι τελευταίοι Βαν Γκογκ είναι τόσο περιζήτητοι
Τα έργα από την περίοδο του Οβέρ έχουν ιδιαίτερη θέση στην ιστορία του ζωγράφου.
Ο Βαν Γκογκ έζησε εκεί για περίπου δύο μήνες, αλλά η παραγωγή του ήταν εντυπωσιακή. Δούλευε με ένταση, συχνά ολοκληρώνοντας έναν πίνακα μέσα σε μία ημέρα.
Το τοπίο γύρω του έμοιαζε να λειτουργεί ως αστείρευτη δεξαμενή θεμάτων.
Οι «Ανθισμένες Καστανιές» ανήκουν σε αυτή την τελευταία έκρηξη δημιουργικότητας.
Ένα έργο γεμάτο φύση και ζωή, φιλοτεχνημένο την ίδια στιγμή που η προσωπική ιστορία του δημιουργού του πλησίαζε στο τέλος της.
Ίσως γι’ αυτό, πέρα από την αστρονομική τιμή και τους αριθμούς της δημοπρασίας, ο συγκεκριμένος πίνακας διατηρεί κάτι που δεν μπορεί να αποτιμηθεί εύκολα: την αίσθηση ότι κοιτάζει κανείς μία από τις τελευταίες εικόνες που θέλησε να κρατήσει ο Βαν Γκογκ από τον κόσμο γύρω του.
