Η επέτειος τιμάται με συγκεντρώσεις, πορείες και εκδηλώσεις μνήμης, ενώ στο επίκεντρο παραμένει το αίτημα για πλήρη διερεύνηση των συνθηκών της καταστροφής και απόδοση ευθυνών.
Η φετινή επέτειος αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς πραγματοποιείται μόλις μία εβδομάδα μετά τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου, στις οποίες το ψηφοδέλτιο που υποστηρίχθηκε από το φοιτητικό κίνημα εξασφάλισε, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα, κοινοβουλευτική πλειοψηφία, τερματίζοντας τη μακρόχρονη κυριαρχία του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος.
Το δυστύχημα που συγκλόνισε τη Σερβία
Ήταν 1η Νοεμβρίου 2024, στις 11:52 το πρωί, όταν κατέρρευσε το μεγάλο τσιμεντένιο στέγαστρο στην είσοδο του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ.
Δεκατέσσερις άνθρωποι σκοτώθηκαν ακαριαία, ενώ άλλοι δύο υπέκυψαν αργότερα στα τραύματά τους. Ανάμεσα στα θύματα βρίσκονταν και παιδιά, ενώ μία ακόμη γυναίκα τραυματίστηκε σοβαρά.
Η καταστροφή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς το κτίριο του σιδηροδρομικού σταθμού είχε ανακαινιστεί και εγκαινιαστεί πριν από το δυστύχημα.
Οι καταγγελίες για παρατυπίες, πλημμελείς ελέγχους και πιθανή διαφθορά κατά την υλοποίηση των έργων οδήγησαν σε δημόσια αμφισβήτηση της διαχείρισης των κρατικών υποδομών.
Από το πένθος στις μεγαλύτερες φοιτητικές κινητοποιήσεις
Οι πρώτες συγκεντρώσεις μνήμης εξελίχθηκαν σταδιακά σε ένα ευρύ κοινωνικό κίνημα, με πρωταγωνιστές φοιτητές από πανεπιστήμια ολόκληρης της χώρας.
Οι διαδηλωτές ζητούσαν τη δημοσιοποίηση όλων των εγγράφων σχετικά με την ανακατασκευή του σταθμού, την ανεξάρτητη διερεύνηση της υπόθεσης και την τιμωρία όσων αποδειχθεί ότι ευθύνονται.
Σταδιακά οι κινητοποιήσεις επεκτάθηκαν από το Νόβι Σαντ στο Βελιγράδι, τη Νις και άλλες πόλεις, με καταλήψεις πανεπιστημιακών σχολών και μαζικές διαδηλώσεις.
Κεντρικό σύνθημα των συμμετεχόντων ήταν ότι η διαφθορά σκοτώνει, καθώς συνέδεαν την τραγωδία με ευρύτερα προβλήματα διαφάνειας και λογοδοσίας των κρατικών θεσμών.
Οι αρχές και το κυβερνών τότε κόμμα απέρριπταν τις γενικευμένες κατηγορίες περί διαφθοράς και πολιτικής καταστολής.
Η πολιτική ανατροπή του Οκτωβρίου
Το φοιτητικό κίνημα απέκτησε σταδιακά και πολιτική εκπροσώπηση, οδηγώντας στη δημιουργία της «Φοιτητικής Λίστας», η οποία συμμετείχε στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου 2026.
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα προκαταρκτικά αποτελέσματα, ο φοιτητικός συνδυασμός εξασφάλισε περίπου 140 από τις 250 έδρες του σερβικού κοινοβουλίου, έναντι 104 για το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα.
Ο πρόεδρος της χώρας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, αναγνώρισε την ήττα της παράταξής του, ενώ τα στελέχη του φοιτητικού κινήματος ζήτησαν την αποχώρηση ανώτερων αξιωματούχων και τη διερεύνηση υποθέσεων διαφθοράς.
Η υπόθεση του Νόβι Σαντ παραμένει μάλιστα ανάμεσα στις βασικές προτεραιότητές τους, καθώς ζητούν να επιταχυνθεί η δικαστική διαδικασία και να διερευνηθούν όλες οι ενδεχόμενες ευθύνες.
Δεκαέξι λεπτά σιωπής για τους δεκαέξι νεκρούς
Οι σημερινές εκδηλώσεις μνήμης στο Νόβι Σαντ έχουν οργανωθεί από φοιτητικές συλλογικότητες, με συγκεντρώσεις σε τρία διαφορετικά σημεία της πόλης.
Οι συμμετέχοντες έχουν κληθεί να συγκεντρωθούν στις 09:30 κοντά στην Ιατρική Σχολή, στο πάρκο Λίμαν και στη γέφυρα Βαραντίν.
Στις 10:00 οι πορείες κατευθύνονται προς τον σιδηροδρομικό σταθμό, όπου στις 11:52, ακριβώς την ώρα της κατάρρευσης, έχει προγραμματιστεί η τήρηση 16 λεπτών σιγής.
Θα ακολουθήσουν ομιλίες, κατάθεση λουλουδιών και άναμμα κεριών στη μνήμη των θυμάτων.
Η συγκεκριμένη συμβολική πράξη έχει καθιερωθεί τα τελευταία δύο χρόνια ως χαρακτηριστικό στοιχείο των φοιτητικών κινητοποιήσεων, με ένα λεπτό σιωπής για κάθε άνθρωπο που έχασε τη ζωή του.
Η Δικαιοσύνη παραμένει στο επίκεντρο
Παρά τις πολιτικές εξελίξεις, η υπόθεση της κατάρρευσης του στεγάστρου δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί δικαστικά.
Έχουν απαγγελθεί κατηγορίες σε 13 πρόσωπα, ωστόσο, σύμφωνα με τις τελευταίες διαθέσιμες πληροφορίες, η δίκη δεν έχει αρχίσει και δεν έχει υπάρξει τελεσίδικη απόδοση ποινικών ευθυνών.
Για τους συγγενείς των θυμάτων και τους συμμετέχοντες στο φοιτητικό κίνημα, η πολιτική αλλαγή δεν αρκεί χωρίς την πλήρη διαλεύκανση της τραγωδίας.
Δύο χρόνια μετά, το Νόβι Σαντ δεν αποτελεί μόνο τον τόπο μιας πολύνεκρης καταστροφής, αλλά και το σημείο από το οποίο ξεκίνησε ένα κίνημα που επηρέασε καθοριστικά την πολιτική ιστορία της Σερβίας.
Η σημερινή επέτειος συνδυάζει τη μνήμη των 16 θυμάτων με το διαρκές αίτημα για δικαιοσύνη, διαφάνεια και λογοδοσία.
