Με στόχο την «επανεκκίνηση» των σχέσεων μετά το Brexit, ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου θα μεταβεί αυτόν τον μήνα στις Βρυξέλλες. Τα περιθώρια επίτευξης συμφωνίας με την ΕΕ διαγράφονται ολοένα και πιο ξεκάθαρα, δύο εβδομάδες πριν τη συνάντηση.
Οι διαπραγματεύσεις, που ξεκίνησαν επί πρωθυπουργίας του προκατόχου του Μπέρναμ, Κιρ Στάρμερ, περιλαμβάνουν μια νέα συμφωνία για τα αγροδιατροφικά προϊόντα, μια συμφωνία για τη διασύνδεση των συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών και ένα νέο καθεστώς θεωρήσεων εισόδου για τους νέους.
Η σύνταξη των σχεδίων κειμένων και για τις τρεις βασικές συμφωνίες έχει πλέον σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί και τα κείμενα περνούν από τη διαδικασία έγκρισης της ΕΕ, σύμφωνα με τρία πρόσωπα που γνωρίζουν την πορεία των διαπραγματεύσεων και μίλησαν στο POLITICO υπό καθεστώς ανωνυμίας, προκειμένου να εκφραστούν ελεύθερα.
Πέρα από τις τρεις νέες συμφωνίες, οι Βρυξέλλες και το Λονδίνο θα διαπραγματευτούν επίσης μια κοινή δήλωση που θα καλύπτει και άλλες πτυχές των διμερών σχέσεων.
Το Ηνωμένο Βασίλειο και η ΕΕ βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις για τις συμφωνίες αυτές εδώ και 18 μήνες. Ωστόσο, οι συνομιλίες καθυστέρησαν στη διάρκεια του καλοκαιριού, μετά την κατάρρευση της πρωθυπουργίας Στάρμερ.
Όπως είχε μεταδώσει προηγουμένως το POLITICO, η συμφωνία για την εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί εδώ και εβδομάδες.
Η συμφωνία αυτή θα εξαιρεί και τις δύο πλευρές από τους αντίστοιχους συνοριακούς φόρους άνθρακα, στο πλαίσιο του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), θα περιορίζει τη μακροπρόθεσμη μεταβλητότητα και θα αποδεσμεύει επενδύσεις στις αγορές δικαιωμάτων εκπομπών.
Αγροδιατροφικός τομέας
Τα δυσκολότερα ζητήματα της σχεδιαζόμενης συμφωνίας για τα αγροδιατροφικά προϊόντα, γνωστής ως συμφωνίας για τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα (SPS), έχουν επίσης διευθετηθεί.
Βάσει της συμφωνίας, το Ηνωμένο Βασίλειο θα ακολουθεί τους υγειονομικούς και φυτοϋγειονομικούς κανόνες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των μελλοντικών αλλαγών τους. Ωστόσο, προβλέπονται ορισμένες εξαιρέσεις και μεταβατικές περίοδοι.
Ειδικότερα, το Λονδίνο θα μπορεί να διατηρήσει τους δικούς του κανόνες για τα προϊόντα που παράγονται με τεχνικές στοχευμένης γενετικής τροποποίησης, μέχρι η ΕΕ να θεσπίσει το δικό της κανονιστικό πλαίσιο. Στη συνέχεια, θα υιοθετήσει τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Παράλληλα, οι Βρετανοί παραγωγοί θα μπορούν να συνεχίσουν να πειραματίζονται με την ανάπτυξη νέων τροφίμων. Ωστόσο, θα εφαρμοστεί σύστημα επισήμανσης, ώστε να αποτρέπεται η εξαγωγή στην ΕΕ προϊόντων που δεν επιτρέπονται στην ευρωπαϊκή αγορά.
Όσον αφορά τα φυτοφάρμακα, το Ηνωμένο Βασίλειο θα υιοθετήσει σταδιακά τους κανόνες της ΕΕ. Θα προβλεφθεί, όμως, μεταβατική περίοδος, ώστε οι Βρετανοί αγρότες που χρησιμοποιούν σήμερα φυτοφάρμακα τα οποία πρόκειται να απαγορευτούν να έχουν χρόνο να προσαρμοστούν.
Κινητικότητα των νέων
Το δυσκολότερο από τα τρία ζητήματα των διαπραγματεύσεων ήταν το πρόγραμμα κινητικότητας των νέων.
Η ΕΕ έχει πλέον αποδεχθεί τη βρετανική πρόταση να τεθεί ανώτατο όριο στον αριθμό των νέων που θα μπορούν να λάβουν βίζα μέσω του προγράμματος. Ωστόσο, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να διαπραγματεύονται τον ακριβή αριθμό, ο οποίος αναμένεται να κυμανθεί μεταξύ 80.000 και 100.000. Εκκρεμεί επίσης η διευθέτηση ζητημάτων που αφορούν την αμοιβαία εφαρμογή του προγράμματος σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Ένα ακόμη ζήτημα είναι η απαίτηση που έθεσε η ΕΕ σε προχωρημένο στάδιο των διαπραγματεύσεων για μείωση των διδάκτρων που πληρώνουν οι Ευρωπαίοι φοιτητές στα βρετανικά πανεπιστήμια. Σύμφωνα με σχέδιο της κοινής δήλωσης που συνέταξε η ΕΕ και έχει δει το POLITICO, το θέμα αυτό αναμένεται να εξεταστεί ξεχωριστά από το πρόγραμμα κινητικότητας των νέων, μετά τη σύνοδο κορυφής.
Το Λονδίνο έχει δηλώσει εδώ και καιρό ότι είναι διατεθειμένο να συζητήσει τη μείωση των διδάκτρων, αλλά ζητά ως αντάλλαγμα εγγυήσεις ότι οι βρετανικές επιχειρήσεις δεν θα ζημιωθούν από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Made in Europe». Πρόκειται για μια σειρά προστατευτικών μέτρων της ΕΕ που ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τις βρετανικές επιχειρήσεις, κάτι που το Λονδίνο θέλει να αποτρέψει.
Από την πλευρά της, η ΕΕ υποστηρίζει ότι δεν μπορεί ακόμη να δώσει τέτοιες εγγυήσεις, καθώς η σχετική νομοθεσία δεν έχει οριστικοποιηθεί. Η βρετανική κυβέρνηση, ωστόσο, δεν επιθυμεί να αναλάβει το κόστος της μείωσης των διδάκτρων, που υπολογίζεται σε εκατοντάδες εκατομμύρια λίρες, χωρίς να εξασφαλίσει κάποιο αντάλλαγμα.
Κοινή δήλωση
Τα ζητήματα αυτά αναμένεται να περιληφθούν στην κοινή δήλωση της συνόδου κορυφής, χωρίς όμως να επιλυθούν άμεσα.
Σύμφωνα με το σχέδιο της δήλωσης, οι δύο πλευρές θα δεσμευτούν να επιδιώξουν συμφωνία ώστε οι φοιτητές από την ΕΕ να πληρώνουν στα βρετανικά πανεπιστήμια τα ίδια δίδακτρα με τους Βρετανούς φοιτητές. Στόχος είναι η συμφωνία αυτή να ολοκληρωθεί μέσα στους επόμενους έξι μήνες.
Το ίδιο κείμενο αναφέρει ότι, μόλις οριστικοποιηθούν οι τρεις βασικές συμφωνίες, η ΕΕ επιθυμεί να τεθούν σε ισχύ από κοινού και χωρίς καθυστερήσεις. Αυτό σημαίνει ότι οι συμφωνίες αντιμετωπίζονται ως ενιαίο πακέτο. Ευρωπαίοι διπλωμάτες έχουν επισημάνει στο παρελθόν ότι, για να εφαρμοστεί το πακέτο, θα πρέπει πρώτα να έχουν ολοκληρωθεί με επιτυχία και οι διαπραγματεύσεις για τα δίδακτρα.
Σε ό,τι αφορά το πρόγραμμα «Made in Europe», το σχέδιο της κοινής δήλωσης προβλέπει ότι οι δύο πλευρές θα δεσμευτούν, στη βάση της αμοιβαιότητας, να προσπαθούν, όπου είναι δυνατόν και προς το κοινό τους συμφέρον, να περιορίζουν τις αρνητικές επιπτώσεις που μπορεί να έχουν τα μέτρα της μίας πλευράς στην άλλη, ιδίως σε συγκεκριμένες αλυσίδες εφοδιασμού.
Παράλληλα, το κείμενο ζητά από το Ηνωμένο Βασίλειο να υιοθετήσει ορισμένες πολιτικές αντίστοιχες με εκείνες της ΕΕ. Παραμένει, ωστόσο, αβέβαιο αν το Λονδίνο θα αποδεχθεί αυτή τη διατύπωση.
Η κοινή δήλωση θα καλύπτει επίσης διάφορα ζητήματα των σχέσεων Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ, για τα οποία δεν απαιτείται η υπογραφή νέας διεθνούς συμφωνίας.
Μεταξύ άλλων, θα μπορούσε να περιλαμβάνει νέες δεσμεύσεις στο πλαίσιο της υφιστάμενης Εταιρικής Σχέσης για την Ασφάλεια και την Άμυνα. Για παράδειγμα, το σχέδιο των Βρυξελλών προτείνει την «άμεση» έναρξη διαλόγου για την «οικονομική ασφάλεια».
Προβλέπει επίσης τη συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία «για όσο διάστημα χρειαστεί», ενώ εκφράζει έντονη ανησυχία για την ανθρωπιστική κατάσταση στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη.
Ένα ακόμη αίτημα της ΕΕ είναι να δεσμευτεί το Ηνωμένο Βασίλειο ότι θα μειώσει κατά το ήμισυ τις περιπτώσεις πρόωρης απομάκρυνσης και απέλασης αλλοδαπών που έχουν καταδικαστεί για ποινικά αδικήματα, από τη Βρετανία προς κράτη-μέλη της ΕΕ. Η βρετανική αυτή πολιτική έχει προκαλέσει ανησυχίες σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όπως είχε αποκαλύψει πρώτο το POLITICO.
Τον Σεπτέμβριο, ο Μπέρναμ είχε δηλώσει στο κόμμα του ότι επιθυμεί να αξιοποιήσει τη σύνοδο κορυφής ως αφετηρία για να παρουσιάσει τις πιθανές επιλογές σχετικά με το μέλλον των σχέσεων της Βρετανίας με την ΕΕ, χωρίς να αποκλείει ακόμη και το ενδεχόμενο επανένταξης της χώρας στην Ένωση.
Ωστόσο, θεωρείται απίθανο να παρουσιάσει τις προτάσεις του για το μέλλον των σχέσεων της Βρετανίας με την ΕΕ κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής. Αντίθετα, αναμένεται να προχωρήσει σε σχετική παρέμβαση περίπου την ίδια περίοδο.
