Σε νέα φάση μπαίνει από σήμερα το ειρηνευτικό σχέδιο του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, με την επαναλειτουργία του περάσματος της Ράφα προς την Αίγυπτο, ωστόσο κάποια κρίσιμα ζητήματα εξακολουθούν και παραμένουν άλυτα, με κυριότερο τον αφοπλισμό της Χαμάς, που εγκυμονεί τον κίνδυνο επιστροφής σε γενικευμένες εχθροπραξίες.

Το σχέδιο Τραμπ, που βρίσκεται πλέον στη δεύτερη φάση του, έχει ήδη κλονιστεί από επαναλαμβανόμενες ισραηλινές επιθέσεις στη Λωρίδα, οι οποίες έχουν στοιχίσει τη ζωή σε εκατοντάδες Παλαιστινίους, καθώς και από την άρνηση μελών της Χαμάς να παραδώσουν τα όπλα τους. Ισραηλινοί αξιωματούχοι δηλώνουν ανοιχτά ότι προετοιμάζονται για επιστροφή στον πόλεμο, εάν η οργάνωση δεν αποδεχθεί τον πλήρη αφοπλισμό.

Τι προβλέπει το σχέδιο Τραμπ

Τον Σεπτέμβριο, ο Τραμπ παρουσίασε ένα σχέδιο 20 σημείων, το οποίο προέβλεπε αρχικά εκεχειρία και στη συνέχεια μια ευρύτερη πολιτική διευθέτηση. Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκεται η απομάκρυνση της Χαμάς από τη διακυβέρνηση της Γάζας, ο αφοπλισμός της, η πλήρης αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων και η εκτεταμένη ανοικοδόμηση της περιοχής υπό διεθνή εποπτεία.

Το σχέδιο έτυχε ευρείας διεθνούς στήριξης, αν και οι εμπλεκόμενες πλευρές δεν έχουν συμφωνήσει σε όλες τις λεπτομέρειες. Στις 9 Οκτωβρίου, Ισραήλ και Χαμάς υπέγραψαν συμφωνία εκεχειρίας για την πρώτη φάση, η οποία περιλάμβανε παύση των εχθροπραξιών, απελευθέρωση όλων των ομήρων – ζωντανών και νεκρών – με αντάλλαγμα χιλιάδες Παλαιστίνιους κρατούμενους, μερική αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων, αύξηση της ανθρωπιστικής βοήθειας και επαναλειτουργία του περάσματος της Ράφα.

Το σχέδιο επικυρώθηκε, επίσης, με ψήφισμα του Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο ενέκρινε τη δημιουργία μεταβατικού κυβερνητικού σχήματος και διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης στη Γάζα.

Ποια είναι η κατάσταση σήμερα

Η εκεχειρία τέθηκε σε ισχύ στις 10 Οκτωβρίου, βάζοντας τέλος στις εκτεταμένες συγκρούσεις που μαίνονταν από τον Οκτώβριο του 2023, χωρίς ωστόσο να σταματήσουν πλήρως οι μάχες. Οι υγειονομικές αρχές της Γάζας αναφέρουν ότι τουλάχιστον 488 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από ισραηλινά πυρά έκτοτε, ενώ ο ισραηλινός στρατός κάνει λόγο για τέσσερις νεκρούς στρατιώτες από επιθέσεις μαχητών.

Οι ισραηλινές δυνάμεις έχουν αποσύρει μέρος των στρατευμάτων τους και έχουν αναστείλει χερσαίες επιχειρήσεις, αλλά εξακολουθούν να ελέγχουν πάνω από το 53% της Λωρίδας της Γάζας, συμπεριλαμβανομένων κατεστραμμένων οικισμών κατά μήκος των συνόρων με το Ισραήλ και την Αίγυπτο.

Περισσότερα από δύο εκατομμύρια κάτοικοι παραμένουν εγκλωβισμένοι σε μια στενή παράκτια ζώνη, όπου η Χαμάς έχει ανακτήσει τον έλεγχο, με τον πληθυσμό να ζει κυρίως σε κατεστραμμένα κτίρια ή πρόχειρους καταυλισμούς.

Παλαιστινιακές οργανώσεις και ανθρωπιστικές υπηρεσίες υποστηρίζουν ότι το Ισραήλ δεν επιτρέπει την είσοδο βοήθειας στους ρυθμούς που έχουν συμφωνηθεί, κάτι που το Τελ Αβίβ διαψεύδει.

Τι προβλέπει η δεύτερη φάση

Παρά τις βαθιές διαφωνίες, η Ουάσινγκτον προχώρησε στην ενεργοποίηση της δεύτερης φάσης μετά την Πρωτοχρονιά, ανακοινώνοντας τη σύσταση επιτροπής Παλαιστινίων τεχνοκρατών για τη διοίκηση της Γάζας. Η επιτροπή θα τελεί υπό την εποπτεία ενός «Συμβουλίου Ειρήνης» διεθνών προσωπικοτήτων, με επικεφαλής τον Τραμπ.

Η δεύτερη φάση προβλέπει τον πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς και την αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας, με αντάλλαγμα την ολοκληρωτική αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων. Διπλωμάτες εκτιμούν ότι η Χαμάς εξακολουθεί να διαθέτει εκατοντάδες ρουκέτες και χιλιάδες ελαφρά όπλα.

Παρότι η οργάνωση έχει δεχθεί να συζητήσει το θέμα με άλλες παλαιστινιακές παρατάξεις και διαμεσολαβητές, στελέχη της αναφέρουν ότι δεν τους έχει παρουσιαστεί συγκεκριμένη πρόταση αφοπλισμού.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι δηλώνουν ότι δεν αναμένουν να προχωρήσει ο αφοπλισμός χωρίς τη σχετική στρατιωτική πίεση, ενώ η Χαμάς ζητά να ενταχθούν περίπου 10.000 αστυνομικοί της στη νέα διοίκηση, αίτημα που απορρίπτει το Ισραήλ.

Τα ανοιχτά μέτωπα

Σημαντικά ερωτήματα παραμένουν και για τη διεθνή δύναμη σταθεροποίησης, καθώς δεν έχει καθοριστεί η σύνθεσή της. Παράλληλα, η Παλαιστινιακή Αρχή καλείται να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις πριν αναλάβει ρόλο στη Γάζα, χωρίς όμως σαφές χρονοδιάγραμμα.

Αδιευκρίνιστο παραμένει και το πλαίσιο ανοικοδόμησης. Ο Τζάρεντ Κούσνερ παρουσίασε πρόσφατα σχέδια για μια «Νέα Γάζα» – ένα project 25 δισ. δολαρίων – με εντυπωσιακές ψηφιακές απεικονίσεις, χωρίς όμως αναφορά σε ιδιοκτησιακά δικαιώματα, αποζημιώσεις ή το πού θα στεγαστούν οι εκτοπισμένοι.

Σε αυτό το κλίμα, πολλοί Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι εκφράζουν αμφιβολίες ότι το σχέδιο Τραμπ θα εφαρμοστεί πλήρως και ανησυχούν πως οι εχθροπραξίες – έστω και σε μικρότερη ένταση – θα συνεχιστούν.

Διαβάστε ακόμη: