Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετώπιζαν στο παρελθόν τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για κατάληψη της Γροιλανδίας ως «υπερβολές», ωστόσο οι τελευταίες εξελίξεις τους έχουν πείσει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος μιλάει πολύ σοβαρά.
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αφουγκράζονται πλέον με προσοχή τη γεμάτη ένταση ρητορική του Αμερικανού προέδρου, και αναζητούν απεγνωσμένα έναν τρόπο να τον σταματήσουν.
«Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για μια άμεση αντιπαράθεση με τον Τραμπ», δήλωσε στο Politico διπλωμάτης της ΕΕ, ο οποίος είναι ενήμερος για τις εν εξελίξει συζητήσεις. «Βρίσκεται σε mode επίθεσης και πρέπει να προετοιμαστούμε».
Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε την Τετάρτη ότι σκοπεύει να συζητήσει την προσάρτηση της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ με Δανούς αξιωματούχους την επόμενη εβδομάδα.
Ο Λευκός Οίκος ανέφερε ότι ο Τραμπ θα προτιμούσε να αποκτήσει το έδαφος μέσω διαπραγματεύσεων και ότι θα εξετάσει το ενδεχόμενο αγοράς του νησιού, ωστόσο το σενάριο στρατιωτικής κατάληψης παραμένει στο τραπέζι.
Καθώς οι διπλωματικές προσπάθειες στην Ευρώπη εντείνονται, ο Γάλλος Υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό δήλωσε ότι αυτός και οι ομόλογοί του από τη Γερμανία και την Πολωνία έχουν συζητήσει μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στις απειλές του Τραμπ.
«Το ερώτημα είναι πώς η Ευρώπη, η ΕΕ, μπορεί να ενισχυθεί για να αποκρούσει τις απειλές και τις επιθέσεις κατά της ασφάλειας και των συμφερόντων της», δήλωσε ο Μπαρό στους δημοσιογράφους, υπογραμμίζοντας ότι «η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση, και δεν είναι προς κατάληψη… οι απειλές πρέπει να σταματήσουν».
Το Politico μίλησε με αξιωματούχους, διπλωμάτες, εμπειρογνώμονες και insiders του ΝΑΤΟ για να χαρτογραφήσει τις επιλογές που έχει η Ευρώπη προκειμένου να εμποδίσει τον Αμερικανό πρόεδρο από το να προχωρήσει με τα σχέδιά του.
Δείτε παρακάτω τα τέσσερα πιθανά σενάρια που παρουσιάζει ο ιστότοπος.
Επιλογή 1: Συμβιβασμός
Ο Τραμπ δήλωσε ότι η Γροιλανδία είναι ζωτικής σημασίας για τα συμφέροντα ασφαλείας των ΗΠΑ και κατηγόρησε τη Δανία ότι δεν κάνει αρκετά για να την προστατεύσει από την αυξανόμενη στρατιωτική δραστηριότητα της Ρωσίας και της Κίνας στην Αρκτική.
Η διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας συμβιβασμού, που θα έδινε στον Τραμπ κάτι που θα μπορούσε να πουλήσει ως επιτυχία, επιτρέποντας παράλληλα στη Δανία και τη Γροιλανδία να διασώσουν το κύρος τους, ίσως να είναι η ταχύτερη οδός εξόδου από την κρίση.
Ένας πρώην αξιωματούχος του ΝΑΤΟ ανέφερε στο Politico ότι η Συμμαχία θα μπορούσε να μεσολαβήσει στις συζητήσεις μεταξύ Γροιλανδίας, Δανίας και ΗΠΑ, όπως είχε πράξει στο παρελθόν για τις Ελληνοτουρκικές διαφορές
Ο Πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Μάθιου Γουίτκερ, δήλωσε την Τετάρτη ότι ο Τραμπ και οι σύμβουλοί του πιστεύουν ότι η Γροιλανδία δεν είναι επαρκώς προστατευμένη.
«Καθώς ο πάγος λιώνει και οι θαλάσσιες διαδρομές στην Αρκτική και τη Βόρεια Θάλασσα ανοίγουν… η Γροιλανδία μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρό κίνδυνο ασφαλείας για τις ηπειρωτικές ΗΠΑ».
Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ εξετάζουν το ενδεχόμενο να υποβάλλουν στον Τραμπ προτάσεις σχετικά με την ενίσχυση της ασφάλειας της Γροιλανδίας, αν και η ευρέως αποδεκτή άποψη είναι ότι οι ισχυρισμοί περί άμεσου κινδύνου του νησιού είναι υπερβολικοί.
Σύμφωνα με τρεις διπλωμάτες του ΝΑΤΟ, η Συμμαχία θα πρέπει να εξετάσει προτάσεις όπως η επιτάχυνση των αμυντικών δαπανών στην Αρκτική, η διεξαγωγή περισσότερων στρατιωτικών ασκήσεων στην περιοχή και η αποστολή στρατευμάτων για τη φύλαξη της Γροιλανδίας, προκειμένου να καθησυχάσει τις ΗΠΑ.
Το ΝΑΤΟ θα πρέπει επίσης να είναι ανοιχτό στη δημιουργία ενός προγράμματος «Φρουρός της Αρκτικής» (στη φιλοσοφία της αντίστοιχης δράσης Φρουρός της Βαλτικής) μεταφέροντας στρατιωτικά αποθέματα στην περιοχή.
«Κάθε δυνατό μέσο» για την ενίσχυση της παρουσίας της Συμμαχίας κοντά στη Γροιλανδία και για την ικανοποίηση των αιτημάτων του Τραμπ «πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρο», δήλωσε ένας από τους διπλωμάτες του ΝΑΤΟ.
Ο Τραμπ έχει δηλώσει επίσης ότι θέλει τη Γροιλανδία λόγω των τεράστιων κοιτασμάτων ορυκτών και των δυνητικών αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ωστόσο, υπάρχει λόγος που η Γροιλανδία παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτη: Η εξόρυξη πόρων από το αφιλόξενο έδαφος της είναι δύσκολη και πολύ δαπανηρή, καθιστώντας τους λιγότερο ανταγωνιστικούς σε σχέση με τα ορυκτά που εισάγονται από την Κίνα.
Οι απεσταλμένοι της Δανίας αναφέρουν ότι προσπαθούσαν για χρόνια να ενισχύσουν τις επενδύσεις στη Γροιλανδία, αλλά οι Ευρωπαίοι ομόλογοί τους δεν ήταν δεκτικοί, αν και διπλωμάτης της ΕΕ με γνώση του αντικειμένου δηλώνει ότι η αυτή η στάση σιγά σιγά αλλάζει.
Επιλογή 2: Χρήματα στη Γροιλανδία
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει υποστηρίξει το κίνημα ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας, με το επιχείρημα πως, αν το αρκτικό έδαφος αποσχιστεί από το Βασίλειο της Δανίας και κλείσει συμφωνία με τις ΗΠΑ, θα πλημμυρίσει με αμερικανικά κεφάλαια.
Αν και ο Τραμπ έχει επανειλημμένα αρνηθεί να αποκλείσει την πιθανότητα χρήσης στρατιωτικής βίας για την κατάληψη της Γροιλανδίας, έχει επίσης τονίσει ότι επιθυμεί η Γροιλανδία να προχωρήσει στην ένταξη εθελοντικά.
Η ΕΕ και η Δανία προσπαθούν να πείσουν τους Γροιλανδούς ότι μπορούν να τους προσφέρουν μια καλύτερη συμφωνία. Η ΕΕ σκοπεύει να αυξήσει θεαματικά τις δαπάνες της για τη Γροιλανδία από το 2028, στο πλαίσιο των μακροπρόθεσμων δημοσιονομικών σχεδίων που καταρτίστηκαν αφού ο Τραμπ άρχισε να εκφράζει τις αξιώσεις του, σύμφωνα με ένα προσχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο.
Σύμφωνα με τα σχέδια, τα οποία υπόκεινται σε περαιτέρω διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών-μελών, η ΕΕ σχεδιάζει να διπλασιάσει σχεδόν τις δαπάνες της για τη Γροιλανδία σε 530 εκατομμύρια ευρώ για μια επταετή περίοδο που θα ξεκινήσει το 2028. Αυτό το ποσό προστίθεται στα χρήματα που η Δανία αποστέλλει στη Γροιλανδία στο πλαίσιο της συμφωνίας της με το αυτόνομο έδαφος.
Η Γροιλανδία θα μπορούσε επίσης να υποβάλει αίτηση για επιπλέον 44 εκατομμύρια ευρώ από τη χρηματοδότηση της ΕΕ για απομακρυσμένα εδάφη που σχετίζονται με ευρωπαϊκές χώρες, σύμφωνα με το ίδιο έγγραφο.
Η υποστήριξη της Δανίας και της ΕΕ επικεντρώνεται αυτή τη στιγμή κυρίως στην ευημερία, την υγειονομική περίθαλψη, την εκπαίδευση και τη «πράσινη» μετάβαση της Γροιλανδίας. Σύμφωνα με τα νέα σχέδια δαπανών, θα επεκταθεί για να περιλαμβάνει την ανάπτυξη της ικανότητας του νησιού να εξάγει ορυκτούς πόρους.
Μια ελκυστική πρόταση από τη Δανία και την ΕΕ θα μπορούσε να είναι αρκετή για να κρατήσει τους Γροιλανδούς εκτός της αμερικανικής επιρροής.
Επιλογή 3: Οικονομικά αντίμετρα
Από την πρώτη θητεία του Τραμπ στην προεδρία, «έχουν καταβληθεί πολλές προσπάθειες από αξιωματούχους για να σκεφτούν πώς μπορούν να διασφαλίσουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια, την ασφάλεια των σκανδιναβικών χωρών, την ασφάλεια της Αρκτικής, χωρίς την ενεργό συμμετοχή των ΗΠΑ», εξηγεί ο Τόμας Κρόσμπι, ειδικός σε θέματα στρατιωτικής στρατηγικής στο Royal Danish Defense College, το οποίο παρέχει εκπαίδευση και κατάρτιση στις ένοπλες δυνάμεις της Δανίας.
«Αυτό είναι δύσκολο, αλλά εφικτό. Ωστόσο, δεν ξέρω αν κάποιος έχει σκεφτεί σοβαρά πώς μπορεί να διασφαλιστεί η ευρωπαϊκή ασφάλεια έναντι της Αμερικής. Είναι απλά τρελό», προσθέτει ο Κρόσμπι.
Η ΕΕ διαθέτει ένα ισχυρό πολιτικό εργαλείο, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει για να εμποδίσει τον Τραμπ: τον μηχανισμό αποτροπής μέτρων εξαναγκασμού (ACI), το «εμπορικό μπαζούκα» που δημιουργήθηκε μετά την πρώτη θητεία Τραμπ.
Η ΕΕ απείλησε να το χρησιμοποιήσει μετά την επιβολή δασμών από τον Τραμπ στην Ένωση, αλλά ανέβαλε την εφαρμογή του τον Ιούλιο, όταν οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία.
Με τις ΗΠΑ να εξακολουθούν να επιβάλλουν δασμούς στην ΕΕ, οι Βρυξέλλες θα μπορούσαν να επαναφέρουν αυτό το ισχυρό όπλο. «Έχουμε εξαγωγές προς τις ΗΠΑ που υπερβαίνουν τα 600 δισεκατομμύρια ευρώ και για περίπου το ένα τρίτο αυτών των εμπορευμάτων έχουμε μερίδιο αγοράς άνω του 50%.
Είναι απολύτως σαφές ότι αυτή είναι και η δύναμη που έχουμε στα χέρια μας», τονίζει ο Μπερντ Λαντζ, επικεφαλής της επιτροπής εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Ωστόσο, ο Τραμπ θα πρέπει να πιστέψει ότι η ΕΕ σοβαρολογεί, δεδομένου ότι την τελευταία φορά δεν υλοποίησε τις απειλές της.
Επιλογή 4: Ανάπτυξη στρατευμάτων
Αν οι ΗΠΑ αποφασίσουν τελικά να καταλάβουν τη Γροιλανδία με στρατιωτικά μέσα, οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να κάνουν και πολλά για το σταματήσουν.
«Δεν θα επιτεθούν προληπτικά στους Αμερικανούς πριν καταλάβουν τη Γροιλανδία, γιατί αυτό θα ήταν πράξη πολέμου», εξηγεί ο στρατιωτικός εμπειρογνώμονας Κρόσμπι.
«Αλλά όσον αφορά την αντίδραση στην πρώτη κίνηση, εξαρτάται πραγματικά από την κατάσταση. Αν οι Αμερικανοί έχουν μια πολύ μικρή ομάδα ανθρώπων, θα μπορούσε να γίνει απόπειρα σύλληψής τους, επειδή θα πρόκειται για ποινικό αδίκημα.»
Η κατάσταση αλλάζει αν οι ΗΠΑ επιτεθούν με σφοδρότητα. Νομικά, είναι πιθανό η Δανία να αναγκαστεί να αντιδράσει στρατιωτικά.
Σύμφωνα με μια εντολή του 1952, τα στρατεύματα θα πρέπει να «ξεκινήσουν αμέσως τη μάχη χωρίς να περιμένουν ή να ζητούν εντολές» σε περίπτωση «επίθεσης στο δανικό έδαφος».
Οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να εξετάσουν την πιθανότητα αποστολής στρατευμάτων στη Γροιλανδία – εάν η Δανία το ζητήσει – για να αυξηθεί το κόστος μιας αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης, λέει στο Politico διπλωμάτης της ΕΕ.
Μια ιδέα που είχε ακουστεί στο παρελθόν είναι να στείλουν δυνάμεις στο νησί το Βερολίνο και το Παρίσι, προκειμένου να αποτρέψουν οποιαδήποτε εισβολή.
Αν και αυτές οι δυνάμεις δεν θα μπορούσαν να αποκρούσουν μια αμερικανική εισβολή, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά.
«Θα μπορούσε να υπάρξει ένα φαινόμενο “tripwire”, όπου ορισμένες ομάδες ανθρώπων θα αποτελούσαν φυσικό εμπόδιο, όπως στην περίπτωση της πλατείας Τιενανμέν. Αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να αναγκάσει το [αμερικανικό] στρατό να χρησιμοποιήσει βία ή να υποχωρήσει», διευκρινίζει ο Κρόσμπι. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική έχει υψηλό κόστος, σύμφωνα με τον ίδιο.
«Πρόκειται για τελείως αχαρτογράφητο έδαφος, αλλά είναι πολύ πιθανό να χαθούν ανθρώπινες ζωές στην προσπάθεια απόκρουσης των αμερικανικών αξιώσεων για τη Γροιλανδία.»
