Ο Τζόελ Σαρτόρ ταξιδεύει σε ολόκληρο τον κόσμο καταγράφοντας σπάνια και απειλούμενα είδη – Μία αποστολή ζωής που ξεκίνησε το 2006 και αναμένεται να διαρκέσει τουλάχιστον άλλα 25 χρόνια

Μία σύγχρονη «Κιβωτό» για τα ζώα του πλανήτη δημιουργεί εδώ και δύο δεκαετίες ο Αμερικανός φωτογράφος άγριας ζωής Τζόελ Σαρτόρ.

Το φιλόδοξο εγχείρημά του ονομάζεται Photo Ark και έχει ως στόχο να καταγράψει φωτογραφικά όσο το δυνατόν περισσότερα είδη ζώων, προτού ορισμένα από αυτά εξαφανιστούν για πάντα.

Με την υποστήριξη της National Geographic Society, ο Σαρτόρ έχει φωτογραφίσει περισσότερα από 18.000 είδη, από εντυπωσιακά θηλαστικά και εξωτικά πτηνά μέχρι μικρά ψάρια, έντομα και άγνωστα στο ευρύ κοινό πλάσματα.

Στον φωτογραφικό του φακό όλα τα ζώα αντιμετωπίζονται ως ισότιμα. Απεικονίζονται συνήθως σε ουδέτερο λευκό ή μαύρο φόντο, με τρόπο που αναδεικνύει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους και επιτρέπει στον θεατή να τα κοιτάξει κατάματα.

Το πρώτο ζώο που μπήκε στη σύγχρονη «Κιβωτό»

Η αρχή έγινε το 2006, όταν ο Σαρτόρ φωτογράφισε έναν γυμνό ασπάλακα στην κουζίνα ενός παιδικού ζωολογικού κήπου στο Λίνκολν της Νεμπράσκα.

Το μικρό, σχεδόν φαλακρό τρωκτικό με τα προεξέχοντα δόντια δεν έμοιαζε με τον ιδανικό πρωταγωνιστή για την έναρξη ενός παγκόσμιου φωτογραφικού προγράμματος. Για τον Σαρτόρ, όμως, αντιπροσώπευε ακριβώς τη φιλοσοφία του Photo Ark.

Τα περισσότερα ζώα που κινδυνεύουν δεν είναι πολικές αρκούδες, τίγρεις ή ελέφαντες. Είναι είδη τα οποία ελάχιστοι άνθρωποι γνωρίζουν: μικρά ψάρια, σπουργίτια, έντομα και πλάσματα που ζουν κρυμμένα στο έδαφος ή ψηλά στα δέντρα.

Ο στόχος του φωτογράφου είναι να τους δώσει ένα πρόσωπο και να υπενθυμίσει ότι η αξία ενός είδους δεν εξαρτάται από το μέγεθος, την ομορφιά ή τη δημοτικότητά του.

Ο Τάφι και η εικόνα της εξαφάνισης

Ανάμεσα στις πιο συγκλονιστικές ιστορίες του Photo Ark βρίσκεται εκείνη του Τάφι, ενός κροσσωτού δεντροβάτραχου του Παναμά.

Το είδος του αποδεκατίστηκε μέσα σε λίγα χρόνια από τη χυτριδιομύκωση, μία μυκητιακή ασθένεια που έχει προκαλέσει τεράστιες απώλειες στους πληθυσμούς των αμφιβίων.

Ο Τάφι μεταφέρθηκε στον Βοτανικό Κήπο της Ατλάντα και έζησε εκεί για τουλάχιστον 12 χρόνια. Για μεγάλο διάστημα θεωρούνταν ο τελευταίος γνωστός εκπρόσωπος του είδους του.

Ο φροντιστής του φοβόταν καθημερινά ότι θα τον έβρισκε νεκρό. Μία βροχερή ημέρα άκουσε τον βάτραχο να βγάζει έναν παράξενο ήχο, που θύμιζε γάβγισμα σκύλου. Κατάφερε να καταγράψει με το κινητό του περίπου δέκα δευτερόλεπτα από το κάλεσμα ζευγαρώματος του ζώου, διασώζοντας τη μοναδική ηχητική μαρτυρία του είδους.

Ο Τάφι πέθανε το 2016. Έναν χρόνο νωρίτερα, το φωτογραφικό πορτρέτο του είχε προβληθεί στην πρόσοψη της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό, μαζί με τον χαρακτηριστικό ήχο του.

Για τον Σαρτόρ, η ιστορία του συνοψίζεται σε μία φράση: «Έτσι μοιάζει η εξαφάνιση».

Μία οικογενειακή δοκιμασία γέννησε το Photo Ark

Η ιδέα για τη δημιουργία του Photo Ark γεννήθηκε σε μία ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο για την οικογένεια του φωτογράφου.

Το 2006 η σύζυγός του, Κάθι, διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού και χρειάστηκε να υποβληθεί σε πολύμηνη χημειοθεραπεία και επεμβάσεις. Το ζευγάρι είχε τότε τρία μικρά παιδιά και ο Σαρτόρ σταμάτησε τα ταξίδια προκειμένου να βρίσκεται κοντά τους.

Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου άρχισε να αναρωτιέται εάν οι φωτογραφίες άγριας ζωής που τραβούσε μπορούσαν πραγματικά να συμβάλουν στην προστασία των ειδών.

Εμπνεύστηκε από τον ορνιθολόγο και ζωγράφο Τζον Τζέιμς Οντιμπόν, έργα του οποίου αποτελούν σήμερα τη μοναδική εικαστική καταγραφή ορισμένων εξαφανισμένων πτηνών. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα να δημιουργηθεί μία σειρά πορτρέτων με ένα ζώο από κάθε είδος.

Αυτό που ξεκίνησε ως προσωπικό σχέδιο εξελίχθηκε σταδιακά σε πάθος, επάγγελμα και τελικά σε αποστολή ζωής.

Η οικογένεια πίσω από τη μεγάλη αποστολή

Ο στενός πυρήνας της ομάδας του Photo Ark περιλαμβάνει και την οικογένεια του Σαρτόρ.

Ο γιος του, Κόουλ, έχει αναλάβει μεγάλο μέρος της τεχνικής εργασίας, από το στήσιμο των φωτισμών και των σκηνικών μέχρι τη λήψη βίντεο και ορισμένες φωτογραφίσεις. Ο Σαρτόρ θεωρεί ότι εκείνος θα συνεχίσει το εγχείρημα όταν ο ίδιος δεν θα μπορεί πλέον να πραγματοποιεί τα εξαντλητικά ταξίδια.

Η σύζυγός του βοηθά στον προγραμματισμό και στην ανάκληση πληροφοριών από τις δεκαετίες των αποστολών, ενώ την ομάδα συμπληρώνουν ειδικοί στη διαχείριση δεδομένων και στην ταξινόμηση των ζώων.

Σημαντικός συνεργάτης είναι και ο Πιερ ντε Σαμπάν, Γάλλος φωτογράφος άγριας ζωής και ταξινομητής. Η συνεργασία τους ξεκίνησε όταν σε μία ημέρα κατάφεραν να αναγνωρίσουν και να φωτογραφίσουν 51 διαφορετικά είδη πουλιών σε καταφύγιο έξω από το Παρίσι.

Όταν μία φωτογραφία σώζει ένα είδος

Το Photo Ark δεν περιορίζεται στην καταγραφή των ζώων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι φωτογραφίες του Σαρτόρ κατάφεραν να κινητοποιήσουν το κοινό και να εξασφαλίσουν πολύτιμη χρηματοδότηση για προγράμματα προστασίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το απειλούμενο σπουργίτι της Φλόριντα. Ο πληθυσμός του είχε περιοριστεί κάποια στιγμή σε μόλις 75 άτομα, χωρίς να υπάρχει η απαραίτητη οικονομική υποστήριξη για τη διάσωσή του.

Μετά τη φωτογράφιση και την προβολή του είδους μέσα από το Photo Ark, συγκεντρώθηκε χρηματοδότηση άνω του ενός εκατομμυρίου δολαρίων. Τα χρήματα επέτρεψαν στους επιστήμονες να ξεκινήσουν προγράμματα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία και γενετικές μελέτες, οι οποίες προηγουμένως θεωρούνταν αδύνατες.

Το ζώο με τον αριθμό 18.000

Στις αρχές του 2026, ο Σαρτόρ και η ομάδα του πραγματοποίησαν μία μεγάλη αποστολή στην Αυστραλία. Επικοινώνησαν με 135 διαφορετικές τοποθεσίες και επισκέφθηκαν τελικά 36 από αυτές, ταξιδεύοντας από την περιοχή της Άλις Σπρινγκς μέχρι την Τασμανία.

Κατά τη διάρκεια της αποστολής το Photo Ark έφτασε στο ορόσημο των 18.000 καταγεγραμμένων ειδών.

Ως ζώο με τον αριθμό 18.000 επιλέχθηκε το κρίσιμα απειλούμενο κόκκινο ψάρι-χέρι της Τασμανίας. Πρόκειται για ένα μικρό θαλάσσιο πλάσμα μήκους περίπου οκτώ εκατοστών, το οποίο χρησιμοποιεί τα πτερύγιά του για να «περπατά» στον βυθό.

Ο πληθυσμός του έχει μειωθεί δραματικά εξαιτίας της καταστροφής του φυσικού του οικοτόπου, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για περίπου 520 εναπομείναντα άτομα.

Οι επόμενοι μεγάλοι στόχοι

Παρά τον τεράστιο αριθμό φωτογραφιών, ο Σαρτόρ γνωρίζει ότι η αποστολή του απέχει πολύ από την ολοκλήρωσή της.

Στην κορυφή της λίστας με τα ζώα που θέλει να φωτογραφίσει βρίσκεται ο ρινόκερος της Ιάβας, ένα από τα σπανιότερα μεγάλα θηλαστικά στον κόσμο. Το είδος ζει αποκλειστικά στο Εθνικό Πάρκο Ούτζουνγκ Κούλον της Ινδονησίας και ο πληθυσμός του παραμένει εξαιρετικά περιορισμένος.

Ψηλά στις προτεραιότητές του βρίσκεται επίσης ο γαλαζοπρόσωπος πίθηκος με τη χαρακτηριστική ανασηκωμένη μύτη, ο οποίος εντοπίζεται στο βόρειο Βιετνάμ.

Ο δημιουργός του Photo Ark υπολογίζει ότι θα απαιτηθούν τουλάχιστον ακόμη 25 χρόνια για να συγκεντρωθεί ένα αντιπροσωπευτικό φωτογραφικό δείγμα των ζώων της Γης.

Μέχρι τότε, ο ίδιος και η ομάδα του συνεχίζουν την κούρσα ενάντια στον χρόνο, δημιουργώντας μία ανεκτίμητη οπτική παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.

Διαβάστε ακόμη: