Η υπερβολική ταχύτητα εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις βασικότερες αιτίες σοβαρών τροχαίων ατυχημάτων στην Ευρώπη, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να εντείνει σταδιακά τα μέτρα πρόληψης και ελέγχου. Τις τελευταίες ημέρες, ωστόσο, κυκλοφόρησαν δημοσιεύματα που υποστήριζαν ότι από το 2030 τα αυτοκίνητα δεν θα μπορούν πλέον να ξεπερνούν τα εκάστοτε όρια ταχύτητας, καθώς θα διαθέτουν υποχρεωτικό ηλεκτρονικό «κόφτη».
Η πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει λάβει απόφαση που να προβλέπει την πλήρη και υποχρεωτική αφαίρεση του ελέγχου της ταχύτητας από τον οδηγό από το 2030. Αυτό που πράγματι συμβαίνει είναι ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, οι οργανισμοί οδικής ασφάλειας και οι αυτοκινητοβιομηχανίες εξετάζουν συνεχώς την εξέλιξη των ηλεκτρονικών συστημάτων υποβοήθησης, με στόχο να περιοριστούν τα τροχαία και οι χιλιάδες θάνατοι που καταγράφονται κάθε χρόνο στους δρόμους της Ευρώπης.
Τι είναι το Intelligent Speed Assistance
Όλα τα νέα επιβατικά αυτοκίνητα που ταξινομούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτουν πλέον υποχρεωτικά το σύστημα Intelligent Speed Assistance, γνωστό ως ISA.
Πρόκειται για μια τεχνολογία που αναγνωρίζει το επιτρεπόμενο όριο ταχύτητας, αξιοποιώντας κάμερες, GPS και ψηφιακούς χάρτες. Όταν το όχημα υπερβεί το όριο, το σύστημα ειδοποιεί τον οδηγό μέσω οπτικών ή ηχητικών σημάτων.
Ανάλογα με τον κατασκευαστή και το μοντέλο, μπορεί επίσης να προκαλέσει ελαφρά αντίσταση στο πεντάλ του γκαζιού ή να περιορίσει προσωρινά την επιτάχυνση, ώστε να υπενθυμίσει στον οδηγό ότι κινείται ταχύτερα από το επιτρεπόμενο.
Το κρίσιμο στοιχείο, όμως, είναι ότι ο οδηγός εξακολουθεί να διατηρεί τον τελικό έλεγχο του οχήματος. Μπορεί να παρακάμψει τη λειτουργία του συστήματος όταν το κρίνει απαραίτητο, για παράδειγμα σε μια έκτακτη προσπέραση ή σε άλλη συνθήκη που απαιτεί άμεση επιτάχυνση.
Πού βρίσκεται η συζήτηση για το 2030
Η συζήτηση που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ευρώπη δεν αφορά έναν καθολικό και αμετάκλητο ηλεκτρονικό περιοριστή, αλλά την επόμενη γενιά των συστημάτων υποβοήθησης ταχύτητας.
Ευρωπαϊκοί οργανισμοί οδικής ασφάλειας και τεχνικές επιτροπές εξετάζουν πώς τα συστήματα αυτά θα γίνουν ακριβέστερα και αποτελεσματικότερα. Σήμερα, για παράδειγμα, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η κάμερα ενός οχήματος διαβάζει λανθασμένα μια πινακίδα ή δεν εντοπίζει προσωρινές κυκλοφοριακές ρυθμίσεις.
Για την αντιμετώπιση αυτών των αδυναμιών εξετάζεται η αξιοποίηση:
- ακριβέστερων ψηφιακών χαρτών,
- δορυφορικού εντοπισμού υψηλής ακρίβειας,
- συνεχούς ενημέρωσης των ορίων ταχύτητας,
- καλύτερης σύνδεσης των αυτοκινήτων με τα οδικά δίκτυα.
Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχει εγκεκριμένη ευρωπαϊκή νομοθεσία που να ορίζει ότι από το 2030 τα αυτοκίνητα θα εμποδίζουν υποχρεωτικά και χωρίς δυνατότητα παράκαμψης τον οδηγό να υπερβεί το όριο.
Ο στόχος του «Vision Zero»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι τα συστήματα διαχείρισης της ταχύτητας μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη μείωση των τροχαίων συγκρούσεων και των θυμάτων.
Για τον λόγο αυτό εντάσσονται στον ευρύτερο σχεδιασμό «Vision Zero», ο οποίος έχει ως μακροπρόθεσμο στόχο την προσέγγιση των μηδενικών θανάτων και σοβαρών τραυματισμών από τροχαία έως το 2050.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική δεν βασίζεται μόνο στον έλεγχο της ταχύτητας. Περιλαμβάνει μια ολόκληρη γενιά τεχνολογιών, όπως συστήματα αυτόματου φρεναρίσματος, υποβοήθηση διατήρησης λωρίδας, αναγνώριση εμποδίων, προειδοποίηση κόπωσης και παρακολούθηση της προσοχής του οδηγού.
Από τον Ιούλιο του 2026 έχουν τεθεί σε εφαρμογή πρόσθετες απαιτήσεις ασφαλείας για όλα τα καινούργια αυτοκίνητα που ταξινομούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τον ρόλο των ηλεκτρονικών συστημάτων στην πρόληψη ατυχημάτων.
Τι σημαίνουν οι εξελίξεις για την Ελλάδα
Οι αλλαγές αυτές αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, όπου η υπερβολική ταχύτητα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις συχνότερες και πιο επικίνδυνες παραβάσεις του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας.
Παρά την αυστηροποίηση των ελέγχων, χιλιάδες οδηγοί εντοπίζονται κάθε χρόνο να κινούνται με ταχύτητες σημαντικά υψηλότερες από τα επιτρεπόμενα όρια. Το φαινόμενο παρατηρείται τόσο στους μεγάλους αυτοκινητοδρόμους όσο και στις κεντρικές λεωφόρους της Αττικής και στο επαρχιακό οδικό δίκτυο.
Η Πολιτεία επενδύει πλέον περισσότερο στους ηλεκτρονικούς ελέγχους, με νέες σταθερές και κινητές κάμερες, αλλά και με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να εντοπίζουν ταυτόχρονα πολλαπλές παραβάσεις.
Εκτός από την υπερβολική ταχύτητα, τα νέα συστήματα είναι σε θέση να καταγράφουν χρήση κινητού τηλεφώνου, μη χρήση ζώνης ασφαλείας και άλλες επικίνδυνες συμπεριφορές.
Έτσι διαμορφώνεται σταδιακά ένα διπλό πλέγμα ελέγχου: από τη μία πλευρά οι τεχνολογίες που υπάρχουν μέσα στο ίδιο το όχημα και από την άλλη τα ηλεκτρονικά μέσα επιτήρησης του οδικού δικτύου.
Τα αυτοκίνητα γίνονται όλο και πιο «έξυπνα»
Οι αυτοκινητοβιομηχανίες επενδύουν τεράστια ποσά στην εξέλιξη των συστημάτων προηγμένης υποβοήθησης οδηγού, γνωστών ως ADAS.
Τα οχήματα των επόμενων ετών θα στηρίζονται όλο και περισσότερο σε κάμερες, αισθητήρες, ραντάρ και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Η διαχείριση της ταχύτητας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες αυτής της τεχνολογικής μετάβασης.
Ο στόχος δεν είναι μόνο να προστατεύονται οι επιβάτες του οχήματος, αλλά και να μειωθούν τα ατυχήματα με πεζούς, ποδηλάτες και άλλους ευάλωτους χρήστες του δρόμου.
Τα συστήματα αυτά μπορούν να προειδοποιούν εγκαίρως, να διορθώνουν λανθασμένους χειρισμούς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να παρεμβαίνουν πριν από μια επικείμενη σύγκρουση.
Περισσότερη επιτήρηση, όχι κατάργηση του οδηγού
Η κατεύθυνση της Ευρώπης είναι ξεκάθαρη: περισσότερη τεχνολογία μέσα στο αυτοκίνητο, περισσότερη πρόληψη και αυστηρότερη επιτήρηση της οδικής συμπεριφοράς.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποφασίσει να αφαιρέσει τον έλεγχο από τον οδηγό ή να επιβάλει από το 2030 έναν υποχρεωτικό ηλεκτρονικό «κόφτη» που δεν θα μπορεί να παρακαμφθεί.
Η σχετική συζήτηση παραμένει σε τεχνικό και θεσμικό επίπεδο. Οποιαδήποτε αλλαγή προκύψει τα επόμενα χρόνια θα πρέπει προηγουμένως να περάσει από διαβούλευση, νομοθετική επεξεργασία και έγκριση από τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα.
Μέχρι τότε, το ISA θα συνεχίσει να λειτουργεί ως σύστημα υποβοήθησης και προειδοποίησης και όχι ως μηχανισμός που αφαιρεί πλήρως την ευθύνη και τον έλεγχο από τον άνθρωπο πίσω από το τιμόνι.
