Νέος εκλογικός νόμος: Γερμανικό μοντέλο με έως 250 οι βουλευτές και 7 μεγάλες περιφέρειες

Μεγάλες αλλαγές φέρνει ο νέος εκλογικός νόμος. Η Κυβέρνηση σχεδιάζει ανατροπές στο εκλογικό σύστημα με σημαντική μείωση των βουλευτικών εδρών και μερική κατάργηση του σταυρού προτίμησης.

Οι κεντρικές ρυθμίσεις του νέου συστήματος θα τεθούν σε άτυπη δημόσια διαβούλευση το προσεχές διάστημα, ενώ όπως τόνισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης η συγκεκριμένη πρωτοβουλία δεν επιχειρεί να αλλάξει αιφνιδιαστικά τους όρους του πολιτικού παιχνιδιού.

Αντιθέτως, επιδιώκει ουσιαστικό διάλογο με ανοικτά χαρτιά, καθώς η κεντρική φιλοσοφία και οι βασικές διατάξεις του σχεδίου νόμου θα συζητηθούν στην παρούσα Βουλή προκειμένου να έρθουν με μορφή νομοσχεδίου αμέσως μετά τις εκλογές του 2027 και να εφαρμοστεί στις εκλογές του 2031.

«Οι εκλογές του 2031 πρέπει να βρουν τη χώρα με ένα διαφορετικό εκλογικό σύστημα, πιο σύγχρονο, το οποίο θα ψηφιστεί στην αρχή της τετραετίας, θα γνωρίζουν όλοι ποιοι είναι οι κανόνες και θα ήταν ευχής έργον αν μπορούσαμε να συμφωνήσουμε από τώρα να ψηφιστεί με διευρυμένη πλειοψηφία», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Νέος εκλογικός νόμος: Όλες οι αλλαγές

Ο υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος έχει σχεδιάσει το νέο εκλογικό σύστημα σύμφωνα με τοο «γερμανικό μοντέλο», με τις απαραίτητες προσαρμογές στα ελληνικά δεδομένα.

Κεντρική προτεινόμενη τομή αποτελεί ο διαχωρισμός της επικράτειας σε 7 μεγάλες εκλογικές περιφέρειες από 6 που είναι έως σήμερα, οι οποίες ακολουθούν τα γεωγραφικά όρια των αποκεντρωμένων διοικήσεων της χώρας (Αττικής, Κεντρικής Μακεδονίας – Θράκης, Κρήτης, Ηπείρου – Δ. Μακεδονίας, Πελοποννήσου – Δ. Ελλάδας – Ιον. Νήσων, Αιγαίου, Θεσσαλίας – Στ. Ελλάδας).

Αντίστοιχα, σε κάθε εκλογική περιφέρεια αντιστοιχεί ένας συγκεκριμένος αριθμός βουλευτών ανάλογα με τον νόμιμο πληθυσμό της χώρας, όπως αυτός έχει κυρωθεί από την απογραφή της ΕΛΣΤΑΤ.

Σε καθεμία από τις 7 εκλογικές περιφέρειες τα 3/5 του αριθμού των βουλευτών εκλέγονται σε επιμέρους μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες, οι οποίες μπορεί να ονομαστούν εκλογικές ενότητες, και τα υπόλοιπα 2/5 από λίστα. Πιθανότερη, όμως, είναι η κατανομή κατά 50%-50% ώστε το σύστημα να μη γίνει πλειοψηφικό.

Τα όρια των εκλογικών ενοτήτων (μονοεδρικές) χαράσσονται από ανεξάρτητη επιτροπή, η οποία εκλέγεται από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής με αυξημένη πλειοψηφία 3/5.

Σε περίπτωση μη ύπαρξης συμφωνίας εντός δύο συνεδριάσεων, οι οποίες απέχουν 30 ημέρες μεταξύ τους, τότε ορίζεται από ex officio μέλη (π.χ. αντιπρόεδρος Α.Π., δικαστές, καθηγητές Πολιτικής Επιστήμης, Γεωγραφίας κ.τ.λ).

Δικαίωμα ένστασης επί της απόφασης της ανεξάρτητης αρχής υπάρχει μόνο ενώπιον του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου (ΑΕΔ), το οποίο λειτουργεί ως Εκλογοδικείο και αποφασίζει σε πρώτο και τελευταίο βαθμό και εντός αποκλειστικής προθεσμίας 30 ημερών από τη δημοσίευση της απόφασης.

Το ΑΕΔ εκδίδει την απόφαση εντός αποκλειστικής προθεσμίας 15 ημερών, δικάζοντας κατά απόλυτη προτεραιότητα.

Η επιτροπή οφείλει εντός μικρού χρονικού διαστήματος (π.χ. 60 ημέρες) μετά την κύρωση της απογραφής ή την παρέλευση της προθεσμίας του Συντάγματος, να οριοθετήσει με βάση συγκεκριμένα κριτήρια τα όρια των εκλογικών περιφερειών.

Κάθε εκλογική ενότητα δεν μπορεί να έχει πληθυσμό μικρότερο του 80% του εθνικού μέσου όρου, ούτε μεγαλύτερο του 120% του εθνικού μέσου όρου. Διακριτές εξαιρέσεις μπορούν να υπάρξουν για συγκεκριμένες νησιωτικές περιοχές, όπου το όριο μπορεί να αυξάνεται ή να μειώνεται και άλλο (π.χ. ±40%).

Οι εκλογικές ενότητες πρέπει να έχουν γεωγραφική συνέχεια. Για τη χωροθέτηση λαμβάνονται υπόψη χωρίς να είναι δεσμευτικά, τα όρια των δήμων και των δημοτικών ενοτήτων.

Σε δήμους του Λεκανοπεδίου, της Θεσσαλονίκης, καθώς και των μεγάλων δημοτικών ενοτήτων με πληθυσμό μεγαλύτερο του ανώτατου επιτρεπτού ορίου (π.χ., Περιστέρι, Πάτρα, Λάρισα, Ηράκλειο) η διάσπασή τους θα γίνεται σε δημοτικά ή εκλογικά διαμερίσματα.

Οι έδρες μειώνοται

Παράλληλα, μειώνονται οι βουλευτικές έδρες. Ο αρχικός συνολικός αριθμός μπορεί να φτάσει από 200 έως 250. Οι βουλευτές θα εκλέγονται κατά τα 3/5 σε εκλογικές ενότητες (120 ή 150 αντίστοιχα) και οι υπόλοιποι σε λίστα (80 ή 100) (ή εναλλακτικά 50%-50%).

Μπορεί να εξεταστεί η διατήρηση ενός αριθμού βουλευτών Επικρατείας (π.χ. 10-12), με ισάριθμη μείωση του αριθμού των βουλευτών που εκλέγονται με λίστα και μπορεί να καλύψει περιπτώσεις πρώην πρωθυπουργών κ.τ.λ. που δεν θέλουν να διεκδικήσουν την ψήφο σε μονοεδρική.

Για τον υπολογισμό του συνολικού αριθμού των εδρών που κερδίζει ένα κόμμα εξετάζονται διάφορα σενάρια.

Επιπλέον βουλευτές

Στην εξαιρετική περίπτωση που ένα κόμμα εκλέξει περισσότερους βουλευτές από εκλογικές ενότητες απ’ όσες του αναλογούν με βάση το εθνικό θα ενεργοποιείται «μαξιλάρι». Η Βουλή των 200 εδρών θα έχει «μαξιλάρι» ή αλλιώς «κάβα» έως 100 έδρες, ενώ το Κοινοβούλιο των 250 θα έχει «κάβα» έως 50 έδρες.

Οι 5 επιπλέον έδρες ονομάζονται πλεονασματικές έδρες και εκλέγονται στις εκλογικές περιφέρειες (αποκεντρωμένες διοικήσεις) που παρουσιάζουν σε αύξουσα σειρά το μεγαλύτερο πηλίκο του νόμιμου πληθυσμού προς τον συνολικό αριθμό των εδρών.

Οι έδρες ανά περιφέρεια με το προτεινόμενο σύστημα

– Η νέα Περιφέρεια Αττικής περιλαμβάνει τις σημερινές εκλογικές Περιφέρειες Α’ Αθήνας, Νότιας – Βόρειας – Δυτικής Αθήνας, Ανατολικής και Δυτικής Αττικής, Α’ και Β’ Πειραιά.
– Η Δυτικής Μακεδονίας – Ηπείρου περιλαμβάνει: Κοζάνης, Γρεβενών, Καστοριάς, Φλώρινας, Ιωαννίνων, Αρτας, Θεσπρωτίας και Πρέβεζας.
– Η Αιγαίου περιλαμβάνει: Λέσβου, Χίου, Σάμου, Κυκλάδων, Δωδεκανήσου.
– Η Κεντρικής Μακεδονίας – Θράκης περιλαμβάνει: Εβρου, Ροδόπης, Ξάνθης, Δράμας, Σερρών, Κιλκίς, Α’ και Β’ Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής, Πέλλας, Ημαθίας, Πιερίας.
– Η Πελοποννήσου – Δ. Ελλάδας – Ιον. Νήσων περιλαμβάνει: Αιτωλοακαρνανίας, Αχαΐας, Ηλείας, Κορίνθου, Αργολίδας, Αρκαδίας, Λακωνίας, Μεσσηνίας, Κέρκυρας, Λευκάδας, Κεφαλλονιάς, Ζακύνθου.
– Η Κρήτης περιλαμβάνει: Ηρακλείου, Χανίων, Ρεθύμνου, Λασιθίου.
– Η Θεσσαλίας – Στ. Ελλάδας περιλαμβάνει: Λάρισας, Καρδίτσας, Μαγνησίας, Τρικάλων, Φθιώτιδας, Βοιωτίας, Εύβοιας, Ευρυτανίας και Φωκίδας.