Για χρόνια η Ικαρία αποτελούσε παγκόσμιο σύμβολο μακροζωίας. Το ελληνικό νησί συγκαταλέχθηκε στις περίφημες «Blue Zones», τις περιοχές του πλανήτη όπου οι κάτοικοι φέρονται να ζουν περισσότερο από τον μέσο όρο, διατηρώντας καλή υγεία μέχρι τα βαθιά γεράματα. Η μεσογειακή διατροφή, οι ισχυροί κοινωνικοί δεσμοί, η καθημερινή φυσική δραστηριότητα και οι χαμηλοί ρυθμοί ζωής προβλήθηκαν ως τα μυστικά μιας σχεδόν ιδανικής συνταγής μακροζωίας.

Σήμερα, όμως, μια νέα προσέγγιση έρχεται να αμφισβητήσει την ίδια τη βάση αυτής της αφήγησης.

Το βιβλίο που προκαλεί αντιδράσεις

Στο νέο του βιβλίο Morbid: Debunking Modern Longevity Science, ο ερευνητής Saul Justin Newman υποστηρίζει ότι πολλές από τις πιο διάσημες ιστορίες υπεραιωνόβιων ίσως να μην οφείλονται σε μοναδικά γονίδια ή εξαιρετικές συνήθειες ζωής.

Αντίθετα, σύμφωνα με τον ίδιο, αρκετές περιπτώσεις ακραίας μακροβιότητας ενδέχεται να προέρχονται από λανθασμένες καταγραφές ηλικιών, ελλιπή δημόσια αρχεία, προβληματικά ληξιαρχεία ή ακόμη και οικονομικές απάτες που διατηρούσαν νεκρούς ανθρώπους «ζωντανούς» στα επίσημα μητρώα.

Η θέση του είναι απλή αλλά ιδιαίτερα προκλητική: πριν αναζητήσουμε το μυστικό της μακροζωίας, πρέπει να είμαστε βέβαιοι ότι οι ηλικίες που μελετάμε είναι πραγματικές.

Οι σκιές πίσω από τους υπεραιωνόβιους

Ο Newman επικεντρώνεται κυρίως στους λεγόμενους υπεραιωνόβιους, δηλαδή ανθρώπους που φέρονται να έχουν ξεπεράσει τα 110 χρόνια ζωής.

Σε αρκετές περιπτώσεις που εξετάστηκαν διεθνώς, διαπιστώθηκαν αντιφάσεις σε πιστοποιητικά γέννησης, διαφορετικές ημερομηνίες, ελλιπή οικογενειακά αρχεία και αδυναμία επιβεβαίωσης βασικών στοιχείων ταυτότητας.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική υπήρξε η περίπτωση του Sogen Kato στην Ιαπωνία. Ενώ εμφανιζόταν στα κρατικά μητρώα ως ένας από τους γηραιότερους ανθρώπους της χώρας, οι αρχές ανακάλυψαν ότι είχε πεθάνει πολλά χρόνια νωρίτερα και η οικογένειά του συνέχιζε να εισπράττει τη σύνταξή του.

Το περιστατικό πυροδότησε μαζικούς ελέγχους, αποκαλύπτοντας εκατοντάδες περιπτώσεις ηλικιωμένων που παρέμεναν καταγεγραμμένοι ως εν ζωή χωρίς να μπορούν να εντοπιστούν.

Τι συνέβη στην Ελλάδα

Η Ελλάδα δεν έμεινε εκτός αυτής της συζήτησης.

Κατά τη διάρκεια των ελέγχων που πραγματοποιήθηκαν την περίοδο της οικονομικής κρίσης, οι ελληνικές αρχές εντόπισαν χιλιάδες περιπτώσεις πολιτών που εμφανίζονταν ως άνω των 100 ετών, παρότι είχαν αποβιώσει εδώ και χρόνια.

Το γεγονός αυτό δεν σημαίνει ότι οι αιωνόβιοι της Ικαρίας δεν υπήρξαν ποτέ. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Newman, δείχνει πόσο προσεκτικοί πρέπει να είμαστε όταν χρησιμοποιούμε δημογραφικά στοιχεία για να εξάγουμε επιστημονικά συμπεράσματα σχετικά με τη μακροζωία.

Οι Blue Zones και η βιομηχανία της ευζωίας

Η θεωρία των Blue Zones έγινε παγκόσμιο φαινόμενο χάρη στο έργο του Dan Buettner. Βιβλία, τηλεοπτικές παραγωγές, διατροφικά προγράμματα και συμβουλές ευζωίας δημιούργησαν μια τεράστια αγορά γύρω από την υπόσχεση της μακράς ζωής.

Η Ικαρία μετατράπηκε σε διεθνές παράδειγμα. Χιλιάδες επισκέπτες αναζήτησαν το «μυστικό» των κατοίκων της, ενώ ερευνητές μελέτησαν τις διατροφικές και κοινωνικές τους συνήθειες.

Ο Newman, ωστόσο, θεωρεί ότι όταν τα αρχικά δεδομένα είναι αβέβαια, τότε και τα συμπεράσματα που βασίζονται σε αυτά χρειάζονται επανεξέταση.

Υπάρχει τελικά μυστικό μακροζωίας;

Το βιβλίο δεν υποστηρίζει ότι η διατροφή, η άσκηση ή οι κοινωνικές σχέσεις δεν επηρεάζουν το προσδόκιμο ζωής. Αντίθετα, αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο τους στην υγεία και την ποιότητα ζωής.

Αυτό που αμφισβητεί είναι η τάση να μετατρέπονται μεμονωμένες παρατηρήσεις σε παγκόσμιες βεβαιότητες ή εμπορικά προϊόντα. Η αναζήτηση μιας «μαγικής συνταγής» μακροζωίας αποτελεί σήμερα μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων, από συμπληρώματα διατροφής και ειδικές δίαιτες μέχρι πανάκριβες θεραπείες αντιγήρανσης.

Η αλήθεια ίσως είναι πιο απλή

Η μεγαλύτερη πρόκληση που θέτει το Morbid δεν αφορά μόνο την Ικαρία ή τις Blue Zones. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη γήρανση και τη μακροζωία.

Ίσως τελικά να μην υπάρχει κάποιο κρυφό ελιξίριο ζωής. Ίσως οι σημαντικότεροι παράγοντες να παραμένουν οι πιο γνωστοί: ισορροπημένη διατροφή, σωματική δραστηριότητα, κοινωνικές σχέσεις, αποφυγή καπνίσματος και καλή πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας.

Και ίσως, όπως υποστηρίζει ο Newman, πίσω από ορισμένους θρύλους των «αιωνόβιων» να μην κρύβεται κάποιο μυστήριο της ανθρώπινης φύσης, αλλά κάτι πολύ πιο πεζό: λανθασμένα αρχεία, ξεχασμένα ληξιαρχεία και ιστορίες που μεγάλωσαν περισσότερο από τους ανθρώπους που τις ενέπνευσαν.

Διαβάστε ακόμη: