Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, μπαίνει πλέον σε μια φάση πολυεπίπεδης κλιμάκωσης, όπου η στρατιωτική ένταση δεν περιορίζεται μόνο στη σύγκρουση Ιράν – Ισραήλ, αλλά εξαπλώνεται σε έναν ευρύτερο γεωγραφικό κύκλο που περιλαμβάνει τον Λίβανο, το Ιράκ, τον Περσικό Κόλπο, ακόμη και τον Ινδικό Ωκεανό. Την ώρα που οι πύραυλοι, τα drones και οι αεροπορικές επιδρομές πολλαπλασιάζονται, η κυβέρνηση Τραμπ επιχείρησε να στείλει ένα παράλληλο μήνυμα στις αγορές, προχωρώντας σε 30ήμερη αναστολή κυρώσεων για ιρανικό πετρέλαιο που βρίσκεται ήδη φορτωμένο σε δεξαμενόπλοια. Η κίνηση αυτή, σύμφωνα με το Reuters, μπορεί να απελευθερώσει περίπου 140 εκατ. βαρέλια στην αγορά, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί το σοκ στις διεθνείς τιμές ενέργειας.
Η αμερικανική αυτή απόφαση δεν συνιστά πολιτική αλλαγή απέναντι στην Τεχεράνη, αλλά μάλλον ένα μέτρο έκτακτης ενεργειακής διαχείρισης. Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να μειώσει την πίεση στις διεθνείς αγορές και να αποτρέψει νέα εκτίναξη των τιμών, την ώρα που τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν αποσταθεροποιημένα και ο κίνδυνος για τη ναυσιπλοΐα παραμένει ορατός. Το Reuters σημειώνει ότι περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου περνά από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα, γεγονός που εξηγεί γιατί ο πόλεμος έχει ήδη μετατραπεί σε μείζον παγκόσμιο ενεργειακό ζήτημα.
Από την Τεχεράνη έως τη Βηρυτό και το κέντρο του Ισραήλ
Στο καθαρά στρατιωτικό πεδίο, οι τελευταίες ώρες σημαδεύτηκαν από νέα ισραηλινά πλήγματα στην Τεχεράνη και από επιδρομές στα νότια προάστια της Βηρυτού, όπου το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι στοχεύει θέσεις της Χεζμπολάχ. Σύμφωνα με το Reuters, οι ισραηλινές δυνάμεις είχαν προηγουμένως εκδώσει εντολές εκκένωσης για επτά συνοικίες στη Dahieh, προτού εξαπολύσουν αεροπορικά χτυπήματα. Η νέα αυτή επιχείρηση επιβεβαιώνει ότι το λιβανικό μέτωπο όχι μόνο δεν έχει παγώσει, αλλά εξελίσσεται σε κρίσιμο παράλληλο άξονα του πολέμου, με τον αριθμό των νεκρών στον Λίβανο να έχει ξεπεράσει τους 1.000 και τους εκτοπισμένους να υπολογίζονται σε πάνω από 1 εκατομμύριο.
Την ίδια στιγμή, το Ιράν συνέχισε τις επιθέσεις με πυραύλους προς το Ισραήλ, με τις ισραηλινές αρχές να κάνουν λόγο για πολλαπλά κύματα εκτοξεύσεων μέσα σε λίγες ώρες. Στο κέντρο του Ισραήλ, ομάδες διάσωσης κινητοποιήθηκαν μετά από πτώση θραυσμάτων πυραύλων, χωρίς αρχικά να υπάρχουν αναφορές για θύματα. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει ένα πολεμικό μοτίβο φθοράς: οι ιρανικές επιθέσεις συνεχίζονται, αλλά παράλληλα μειώνεται η έντασή τους σε σχέση με τις πρώτες ημέρες, γεγονός που συνδέεται με τη συστηματική αμερικανοϊσραηλινή προσπάθεια να εξουδετερωθούν οι ιρανικές υπόγειες βάσεις πυραύλων και οι εκτοξευτές τους. Το Reuters καταγράφει ότι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έχουν πλήξει καίριες υπόγειες εγκαταστάσεις, στοχεύοντας κυρίως εισόδους σηράγγων, επιφανειακά κτίρια και οδούς πρόσβασης.
Το μήνυμα της Τεχεράνης: Κόλπος, Ιράκ και Ντιέγκο Γκαρσία
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η γεωγραφική διεύρυνση της σύγκρουσης. Το Ιράν, σύμφωνα με Reuters και Wall Street Journal, εκτόξευσε δύο βαλλιστικούς πυραύλους προς τη στρατιωτική βάση Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό Ωκεανό, κοινή βάση ΗΠΑ και Βρετανίας. Κανένας πύραυλος δεν έπληξε τελικά τον στόχο, ωστόσο η ίδια η επιλογή της βάσης έχει βαρύνουσα σημασία: πρόκειται για σαφές μήνυμα ότι η Τεχεράνη είναι διατεθειμένη να απλώσει το επιχειρησιακό της αποτύπωμα πολύ πέρα από τον άμεσο περίγυρό της, αγγίζοντας κρίσιμους δυτικούς στρατιωτικούς κόμβους.
Παράλληλα, χώρες του Κόλπου μπήκαν πιο άμεσα στη ζώνη κινδύνου. Υπάρχουν επιβεβαιωμένες αναχαιτίσεις από ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία και Κουβέιτ, ενώ η Τεχεράνη φέρεται να απείλησε ευθέως την πόλη Ras al-Khaimah στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το μήνυμα του Ιράν είναι διπλό: αφενός δείχνει ότι μπορεί να αυξήσει το κόστος για τους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ, αφετέρου επιδιώκει να σπάσει το ενιαίο μέτωπο της Δύσης με κινήσεις επιλεκτικής «διπλωματίας διαδρόμων». Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η δήλωση του Ιρανού ΥΠΕΞ ότι η χώρα είναι έτοιμη να επιτρέψει τη διέλευση ιαπωνικών πλοίων από το Ορμούζ, επιχειρώντας να δείξει ότι μπορεί να ανοίγει ή να κλείνει κατά βούληση τον κρίσιμο αυτό θαλάσσιο διάδρομο.
Την ίδια ώρα, το Ιράκ μετατρέπεται και αυτό σε ενεργό πεδίο σύγκρουσης. Επιθέσεις με drones κατά της βάσης Victory, αλλά και γενικότερη πίεση σε αμερικανικές θέσεις, δείχνουν ότι ο πόλεμος αποκτά ολοένα πιο καθαρά περιφερειακά χαρακτηριστικά. Το κρίσιμο στοιχείο εδώ δεν είναι μόνο το στρατιωτικό, αλλά και το πολιτικό: όσο περισσότερα μέτωπα ανοίγουν, τόσο δυσκολότερο γίνεται για τις ΗΠΑ να ελέγξουν την κλιμάκωση και τόσο εντονότερη γίνεται η ανησυχία συμμάχων τους για άμεση εμπλοκή.
Μέση Ανατολή: Ο ενεργειακός παράγοντας και το αμερικανικό δίλημμα
Η προσωρινή χαλάρωση των κυρώσεων αποκαλύπτει ακριβώς αυτό το δίλημμα της Ουάσιγκτον. Από τη μία, ο Τραμπ θέλει να δείξει αποφασιστικότητα στο πεδίο και συνεχίζει να ενισχύει την περιοχή με ανάπτυξη περίπου 2.500 πεζοναυτών και πρόσθετων ναυτικών δυνάμεων. Από την άλλη, προσπαθεί να απορροφήσει το ενεργειακό και πολιτικό κόστος, αποτρέποντας μια γενικευμένη οικονομική αναταραχή που θα έπληττε καταναλωτές, επιχειρήσεις και συμμάχους. Το Reuters αναφέρει ότι η αμερικανική πλευρά επιχειρεί να συγκρατήσει τις τιμές και να αποτρέψει νέα πίεση στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς η κρίση στο Ορμούζ και οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές έχουν ήδη επιβαρύνει σημαντικά το κλίμα.
Το συμπέρασμα από τις τελευταίες εξελίξεις είναι σαφές: δεν βρισκόμαστε μπροστά σε αποκλιμάκωση, αλλά σε μια πιο σύνθετη και πιο επικίνδυνη φάση του πολέμου. Η προσωρινή άρση κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο δεν αναιρεί τη στρατιωτική κλιμάκωση· αντιθέτως, λειτουργεί ως έμμεση παραδοχή ότι η σύγκρουση έχει ήδη αρχίσει να παράγει αλυσιδωτές συνέπειες πολύ πέρα από τα πεδία μάχης. Η Μέση Ανατολή παραμένει στο κόκκινο, και το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πόσο θα κρατήσει ο πόλεμος, αλλά πόσα ακόμη μέτωπα μπορεί να ανοίξει.
