Μια νέα διάσταση στο ελληνικό brain gain, που ξεπερνά πλέον την επιστροφή στελεχών και αγγίζει τον χώρο των hedge funds και των μεγάλων ιδιωτικών κεφαλαίων, αναδεικνύει το Bloomberg Opinion. Η Αθήνα επιχειρεί σταδιακά να αποκτήσει θέση στον ευρωπαϊκό χρηματοοικονομικό χάρτη, αξιοποιώντας έναν συνδυασμό φορολογικών κινήτρων, οικονομικής ανάκαμψης και επαναπατρισμού στελεχών που είχαν εγκαταλείψει τη χώρα στα χρόνια της κρίσης.

Αφορμή για την ανάλυση του αρθρογράφου του Bloomberg Lionel Laurent αποτελεί η απόφαση του δισεκατομμυριούχου ιδρυτή της Rokos Capital Management, Chris Rokos, να μεταφέρει τη φορολογική του κατοικία από τη Βρετανία στην Ελλάδα. Το Bloomberg είχε ήδη μεταδώσει στις αρχές Σεπτεμβρίου ότι ο Rokos σχεδιάζει τη μετακίνησή του στην Ελλάδα, σε μια περίοδο κατά την οποία εύποροι κάτοικοι και κορυφαία στελέχη του χρηματοοικονομικού κλάδου επανεξετάζουν την παρουσία τους στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Η εξέλιξη αποκτά μεγαλύτερο βάρος καθώς δεν πρόκειται για ένα απομονωμένο περιστατικό. Σύμφωνα με το Bloomberg Opinion, η Millennium Management ανοίγει γραφείο στην Αθήνα, ενώ παράλληλα συνεχίζεται η επιστροφή Ελλήνων τραπεζικών στελεχών που έχτισαν την καριέρα τους στο Λονδίνο και σε άλλα μεγάλα χρηματοοικονομικά κέντρα.

Οι 120 «Ιθακήσιοι» της Alpha Bank

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Κωνσταντίνου Σαραφόπουλου, Chief Risk Officer της Alpha Bank, ο οποίος επέστρεψε στην Ελλάδα το 2021 ύστερα από περισσότερα από 20 χρόνια στη Βρετανία, εκ των οποίων τα 17 στην JPMorgan Chase.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, στην Alpha Bank εργάζονται σήμερα περίπου 120 στελέχη που επέστρεψαν από το εξωτερικό, τα οποία αποκαλούνται «Ιθακήσιοι», σε μια ευθεία αναφορά στην επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη. Έχουν μάλιστα δημιουργήσει τη δική τους κοινότητα στο WhatsApp.

Η περίπτωση αυτή αποτυπώνει μια ευρύτερη αλλαγή. Η επιστροφή στην Ελλάδα δεν συνδέεται πλέον αποκλειστικά με οικογενειακούς ή συναισθηματικούς λόγους, αλλά σε αυξανόμενο βαθμό και με τις επαγγελματικές προοπτικές.

Το Bloomberg επισημαίνει ότι η κατάσταση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος είναι πλέον πολύ διαφορετική από εκείνη της προηγούμενης δεκαετίας. Ένα τραπεζικό στέλεχος που επιστρέφει σήμερα δεν καλείται να διαχειριστεί το τεράστιο απόθεμα προβληματικών δανείων που είχε αφήσει πίσω της η κρίση χρέους, αλλά εισέρχεται σε έναν κλάδο που έχει εξυγιανθεί και αναζητεί νέες πηγές ανάπτυξης.

Το μεγάλο «όπλο» των φορολογικών κινήτρων

Καθοριστικό ρόλο στην προσέλκυση εύπορων φορολογουμένων και στελεχών από το εξωτερικό διαδραματίζουν τα ειδικά φορολογικά καθεστώτα που έχει θεσπίσει η Ελλάδα.

Το Bloomberg στέκεται ιδιαίτερα στο καθεστώς για τα άτομα υψηλής καθαρής περιουσίας που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις μπορούν να καταβάλλουν ετήσιο κατ’ αποκοπή φόρο 100.000 ευρώ για τα εισοδήματα αλλοδαπής.

Παράλληλα, από το 2021 λειτουργεί το φορολογικό κίνητρο για εργαζομένους και επαγγελματίες που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα, το οποίο προβλέπει απαλλαγή από τον φόρο για το 50% του σχετικού εισοδήματος για επτά χρόνια, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Ακριβώς αυτή η σταθερότητα των κινήτρων θεωρείται σημαντικό πλεονέκτημα έναντι άλλων ευρωπαϊκών χωρών που επιχείρησαν να προσελκύσουν διεθνή πλούτο.

Η Ιταλία έχει αυξήσει το κόστος του δικού της flat-tax καθεστώτος, η Πορτογαλία περιόρισε τα φορολογικά προνόμια για νέους εύπορους κατοίκους, ενώ η Βρετανία άλλαξε το επί δεκαετίες ελκυστικό καθεστώς των non-doms.

Έτσι, η Ελλάδα επιχειρεί να τοποθετηθεί ανάμεσα στους προορισμούς που διεκδικούν ένα μέρος της διεθνούς κινητικότητας πλούτου, στελεχών και επενδυτικών εταιρειών.

Από το brain drain στο brain gain

Η αλλαγή αποκτά ιδιαίτερη σημασία εάν συγκριθεί με όσα συνέβαιναν πριν από μία δεκαετία. Στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης περίπου μισό εκατομμύριο νέοι Έλληνες εγκατέλειψαν τη χώρα, αναζητώντας υψηλότερους μισθούς και καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές στο εξωτερικό.

Το Bloomberg σημειώνει ότι πλέον υπάρχουν ενδείξεις αντιστροφής αυτής της τάσης, με τις επιστροφές Ελλήνων να αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ποιοτική διάσταση του φαινομένου. Έρευνα του ΟΟΣΑ για την ελληνική διασπορά, την οποία επικαλείται το δημοσίευμα, έδειξε ότι Έλληνες ηλικίας 30 και 40 ετών που επέστρεψαν στη χώρα ανέφεραν την καριέρα ως βασικό λόγο επιστροφής και όχι απλώς την επιθυμία να βρίσκονται ξανά κοντά στην οικογένεια και στον τρόπο ζωής της Ελλάδας.

Το νέο αφήγημα της ελληνικής οικονομίας

Η φορολογία, ωστόσο, δεν αποτελεί τη μοναδική εξήγηση.

Το Bloomberg συνδέει την αυξημένη ελκυστικότητα της Ελλάδας με τη γενικότερη μεταβολή της οικονομικής της εικόνας: τις μεταρρυθμίσεις, τη δημοσιονομική προσαρμογή, την ταχύτερη ανάπτυξη σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης και τη μεγάλη αποκλιμάκωση της ανεργίας σε σύγκριση με τα επίπεδα της κρίσης.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η προσέλκυση χρηματοοικονομικών στελεχών αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να μεταφερθεί στην Αθήνα η φορολογική κατοικία ορισμένων εύπορων επενδυτών, αλλά να δημιουργηθεί γύρω τους ένα ευρύτερο οικοσύστημα.

Ένα hedge fund που αποκτά ουσιαστική παρουσία στην Αθήνα χρειάζεται στελέχη επενδύσεων και risk management, νομικές και λογιστικές υπηρεσίες, συμβούλους, τεχνολογικές υποδομές και εξειδικευμένους επαγγελματίες. Εφόσον το φαινόμενο αποκτήσει κλίμακα, το οικονομικό αποτύπωμα μπορεί επομένως να είναι πολύ μεγαλύτερο από την άμεση φορολογική συνεισφορά των προσώπων που μεταφέρουν την κατοικία τους.

Μπορεί η Αθήνα να γίνει ένα νέο μικρό financial hub;

Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο στοίχημα που περιγράφει το Bloomberg: κατά πόσο η περίπτωση Rokos αποτελεί μια μεμονωμένη επιλογή ή την αρχή μιας ευρύτερης τάσης.

Η Αθήνα απέχει σημαντικά από το να ανταγωνιστεί καθιερωμένα χρηματοοικονομικά κέντρα όπως το Λονδίνο. Η βρετανική πρωτεύουσα εξακολουθεί να διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα οικοσυστήματα hedge funds στον κόσμο, με τεράστια δεξαμενή εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, τράπεζες, δικηγορικά γραφεία, επενδυτές και υποδομές.

Ωστόσο, η διεθνής αγορά διαχείρισης πλούτου γίνεται ολοένα περισσότερο πολυκεντρική. Οικογένειες και επενδυτικά σχήματα διατηρούν πλέον παρουσία σε περισσότερες από μία δικαιοδοσίες και αναζητούν συνδυασμό φορολογικής αποτελεσματικότητας, ποιότητας ζωής, ανθρώπινου δυναμικού και πρόσβασης στις αγορές.

Σε αυτή τη νέα γεωγραφία του πλούτου, η Αθήνα φιλοδοξεί να αποκτήσει έναν μικρό αλλά διακριτό ρόλο δίπλα σε προορισμούς όπως το Ντουμπάι, το Μιλάνο και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.

Οι αδυναμίες που παραμένουν

Το Bloomberg, πάντως, επισημαίνει ότι υπάρχουν σημαντικά εμπόδια πριν η τάση αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά.

Το σημαντικότερο αφορά τους μισθούς. Παρά τη βελτίωση της οικονομίας, οι αμοιβές στην Ελλάδα παραμένουν πολύ χαμηλότερες από εκείνες που μπορούν να εξασφαλίσουν εξειδικευμένα στελέχη στο Λονδίνο ή σε άλλα μεγάλα διεθνή χρηματοοικονομικά κέντρα.

Υπάρχει επίσης το ζήτημα της διάρκειας των φορολογικών κινήτρων. Εάν η παρουσία ενός επενδυτή στην Ελλάδα στηρίζεται κυρίως σε ένα ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς συγκεκριμένης διάρκειας, παραμένει ανοικτό το ερώτημα εάν θα παραμείνει στη χώρα όταν τα κίνητρα εκπνεύσουν.

Παράλληλα, η εισροή εύπορων ξένων και επαναπατριζόμενων Ελλήνων δημιουργεί και παρενέργειες, με χαρακτηριστικότερη την πίεση στις τιμές των ακινήτων της Αθήνας.

Αθήνα και Λονδίνο σε αντίθετες τροχιές

Το ενδιαφέρον στοιχείο της ανάλυσης του Bloomberg είναι τελικά η αντιπαραβολή δύο διαφορετικών τάσεων.

Από τη μία πλευρά βρίσκεται η Ελλάδα, η οποία επιχειρεί να ανακτήσει ανθρώπινο κεφάλαιο που έχασε στη διάρκεια της κρίσης και ταυτόχρονα να προσελκύσει διεθνή κεφάλαια και επαγγελματίες υψηλών εισοδημάτων.

Από την άλλη βρίσκεται το Λονδίνο, που εξακολουθεί να αποτελεί χρηματοοικονομική υπερδύναμη, αλλά βρίσκεται αντιμέτωπο με αλλαγές στο φορολογικό περιβάλλον και με τη διεθνή κινητικότητα εύπορων κατοίκων. Η μεταφορά της κατοικίας του Rokos στην Ελλάδα εντάσσεται σε αυτή την ευρύτερη συζήτηση για τις αποχωρήσεις μεγάλων φορολογουμένων από τη Βρετανία.

Η Αθήνα δεν μετατρέπεται από τη μία ημέρα στην άλλη σε «νέο Λονδίνο». Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι πρώτες αφίξεις μπορούν να αποκτήσουν συνέχεια και, κυρίως, εάν γύρω από αυτές μπορεί να δημιουργηθεί μια κρίσιμη μάζα επενδυτικών εταιρειών, εξειδικευμένων στελεχών και υπηρεσιών.

Όπως συνοψίζει ο Σαραφόπουλος στο Bloomberg, μετά το Brexit το Ηνωμένο Βασίλειο έχει γίνει περισσότερο εσωστρεφές, την ώρα που η Ελλάδα γίνεται περισσότερο εξωστρεφής. Και εάν αυτή η τάση διατηρηθεί, ένα μέρος από το κέρδος της Αθήνας μπορεί να μεταφραστεί σε απώλεια για το City του Λονδίνου.

Διαβάστε ακόμη: