Ο τουρισμός υπήρξε ανέκαθεν ένας από τους πιο «ζωντανούς» και προσαρμοστικούς κλάδους της οικονομίας. Σήμερα, όμως, βρίσκεται μπροστά σε μια αλλαγή που δεν αφορά μόνο νέες τάσεις ή προορισμούς, αλλά τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύουμε, επιλέγουμε και βιώνουμε τις διακοπές μας. Η τεχνητή νοημοσύνη – AI δεν είναι πια υπόσχεση του μέλλοντος, είναι παρούσα και μεταμορφώνει ραγδαία το τουριστικό οικοσύστημα.

Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΖΙΑΛΛΑΣ*

Η τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζεται σήμερα ως το νέο «μαγικό ραβδί» του τουρισμού. Υπόσχεται μεγαλύτερα κέρδη, καλύτερη οργάνωση, εξατομικευμένες εμπειρίες και λιγότερα λάθη. Η εμπειρία του ταξιδιού αλλάζει αθόρυβα. Οι προορισμοί δεν ανακαλύπτονται πια,  προτείνονται. Τα ξενοδοχεία δεν βρίσκονται τυχαία, ανεβαίνουν στην κορυφή μιας λίστας γιατί «ταιριάζουν στο προφίλ του επισκέπτη». Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται ένα ταξίδι κομμένο και ραμμένο στα μέτρα του ταξιδιώτη — τόσο ακριβώς, που συχνά μοιάζει προβλέψιμο πριν καν το ζήσει. Όμως πίσω από τα εντυπωσιακά dashboards και τα έξυπνα chatbots, προκύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος ωφελείται πραγματικά από την είσοδο της AI στον τουρισμό — και ποιος μένει πίσω;

Από τη στιγμή που ένας ταξιδιώτης αρχίζει να αναζητά ιδέες για το επόμενο ταξίδι του, η AI μπαίνει στο παιχνίδι. Έξυπνοι αλγόριθμοι αναλύουν προτιμήσεις, προηγούμενα ταξίδια, budget και συμπεριφορές, προτείνοντας εξατομικευμένα πακέτα, καταλύματα και εμπειρίες. Το αποτέλεσμα; Λιγότερος χρόνος αναζήτησης και μεγαλύτερη πιθανότητα το ταξίδι να «κουμπώσει» απόλυτα στις ανάγκες του επισκέπτη.

Για τις τουριστικές επιχειρήσεις, η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ως ένας αόρατος αλλά πανίσχυρος σύμμαχος. Για τις μεγάλες, η AI λειτουργεί ως μοχλός ισχύος – συστήματα δυναμικής τιμολόγησης προσαρμόζουν τις τιμές σε πραγματικό χρόνο, αυτοματοποιημένες υπηρεσίες εξυπηρέτησης μειώνουν το λειτουργικό κόστος και η ανάλυση δεδομένων επιτρέπει ακριβέστερο σχεδιασμό. Για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Το κόστος πρόσβασης στην τεχνολογία, η έλλειψη τεχνογνωσίας και η εξάρτηση από διεθνείς πλατφόρμες δημιουργούν ένα άνισο πεδίο ανταγωνισμού, όπου οι «μεγάλοι» γίνονται μεγαλύτεροι.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το εργασιακό τοπίο. Chatbots αντικαθιστούν υπαλλήλους υποδοχής, αυτοματοποιημένα συστήματα μειώνουν την ανάγκη για ανθρώπινη παρουσία και η «αποτελεσματικότητα» γίνεται συχνά άλλοθι για απολύσεις. Σε έναν κλάδο που παραδοσιακά στηρίζεται στην ανθρώπινη επαφή και στη φιλοξενία, η τεχνολογική ψυχρότητα απειλεί να αλλοιώσει την ίδια την εμπειρία του ταξιδιού.

Σημαντική είναι, όμως, η συμβολή της AI στη διαχείριση προορισμών. Δήμοι και τουριστικοί οργανισμοί αξιοποιούν δεδομένα για να προβλέψουν ροές επισκεπτών, να αντιμετωπίσουν τον υπερτουρισμό και να κατανείμουν καλύτερα τους πόρους. Έτσι, η τεχνολογία δεν εξυπηρετεί μόνο την οικονομική απόδοση, αλλά και τη βιωσιμότητα – ένα ζήτημα κρίσιμο για το μέλλον του τουρισμού, ιδιαίτερα σε δημοφιλείς περιοχές.

Ωστόσο, η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι χωρίς προκλήσεις. Ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, διαφάνειας των αλγορίθμων και αντικατάστασης ανθρώπινων θέσεων εργασίας βρίσκονται στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου. Ο τουρισμός βασίζεται στην ανθρώπινη επαφή, στη φιλοξενία και στο συναίσθημα — στοιχεία που καμία μηχανή δεν μπορεί να αναπαράγει πλήρως.

Το στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι η αντικατάσταση του ανθρώπου από την τεχνολογία, αλλά η συνεργασία τους. Η AI μπορεί να αναλάβει τα επαναλαμβανόμενα και τεχνικά κομμάτια, αφήνοντας στους ανθρώπους τον ρόλο του οικοδεσπότη, του αφηγητή, του δημιουργού εμπειριών. Εκεί όπου η τεχνολογία σταματά, αρχίζει η ουσία του ταξιδιού.

Και στην Ελλάδα; Παρά τις μεγάλες δυνατότητες, η συζήτηση γύρω από την AI στον τουρισμό παραμένει αποσπασματική. Η τεχνολογία υιοθετείται συχνά χωρίς εθνική στρατηγική, χωρίς πλαίσιο προστασίας εργαζομένων και χωρίς ουσιαστική στήριξη των μικρών επιχειρήσεων που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του ελληνικού τουρισμού, ενώ απαιτείται στρατηγική, εκπαίδευση ανθρώπινου δυναμικού και ένα πλαίσιο που να διασφαλίζει ότι η τεχνολογία θα λειτουργεί υποστηρικτικά και όχι αλλοιωτικά.

Το ζήτημα, τελικά, δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα μπει στον τουρισμό — αυτό έχει ήδη συμβεί. Το ερώτημα είναι με ποιους όρους. Αν η AI χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά ως εργαλείο μεγιστοποίησης κέρδους, ο τουρισμός κινδυνεύει να χάσει τον ανθρώπινο χαρακτήρα του. Αν, όμως, ενταχθεί με κανόνες, διαφάνεια και κοινωνική ευθύνη, μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά.

Ο τουρισμός δεν είναι απλώς δεδομένα, δείκτες και προβλέψεις. Είναι εμπειρία, πολιτισμός και ανθρώπινες σχέσεις. Και αυτά δεν χωρούν εύκολα σε έναν αλγόριθμο.

* Ο Γιώργος Τζιάλλας είναι Executive Advisor στην diadikasia – Μέλος του BRIGHT GROUP, Εμπειρογνώμονας Τουρισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πρώην Γενικός Γραμματέας Τουριστικής Πολιτικής και Ανάπτυξης στο Υπουργείο Τουρισμού.

Διαβάστε ακόμη: