Η δημόσια συζήτηση γύρω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ επικεντρώθηκε τους τελευταίους μήνες σε πολιτικές ευθύνες, διοικητικές παραλείψεις και προβληματικούς ελέγχους. Ωστόσο, πίσω από τις αποκαλύψεις αναδεικνύεται μία ακόμη, λιγότερο γνωστή διάσταση της υπόθεσης: η συστηματική διείσδυση του οργανωμένου εγκλήματος στον μηχανισμό των αγροτικών επιδοτήσεων.
Τα στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει οι αξιωματικοί της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος, στο πλαίσιο της επιχείρησης με την κωδική ονομασία «Θερισμός», δείχνουν ότι επί σειρά ετών εγκληματικές οργανώσεις εκμεταλλεύονταν αδυναμίες του συστήματος για να αποσπούν παράνομα κοινοτικά και εθνικά κονδύλια.
1.151 κατηγορούμενοι και ζημία άνω των 17 εκατ. ευρώ
Οι αριθμοί είναι ενδεικτικοί του μεγέθους της υπόθεσης.
Μόνο στις πέντε μεγάλες εγκληματικές οργανώσεις που έχουν εξαρθρωθεί τους τελευταίους μήνες, οι κατηγορούμενοι ανέρχονται σε 1.151 άτομα.
Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 90 συλλήψεις, ενώ τουλάχιστον 17 κατηγορούμενοι έχουν οδηγηθεί στη φυλακή με προσωρινή κράτηση. Δεκάδες ακόμη αφέθηκαν ελεύθεροι με περιοριστικούς όρους μετά τις απολογίες τους.
Οι μέχρι τώρα εκτιμήσεις τοποθετούν τη συνολική οικονομική ζημία σε ποσό που ξεπερνά τα 17 εκατομμύρια ευρώ, με τις έρευνες να βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.
Κυβερνητικές πηγές με γνώση των ερευνών επισημαίνουν ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις απάτης, αλλά για οργανωμένα σχήματα που λειτουργούσαν με επαγγελματικά χαρακτηριστικά και ξεκάθαρη κατανομή ρόλων.
Από το 2018 και ακόμη παλαιότερα
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα συμπεράσματα των ερευνών αφορά τη χρονική διάσταση του φαινομένου.
Οι φάκελοι της ΔΑΟΕ δείχνουν ότι ορισμένες από τις εγκληματικές οργανώσεις δρούσαν τουλάχιστον από το 2018, ενώ οι συνολικές εισαγγελικές και αστυνομικές έρευνες για παρατυπίες στον ΟΠΕΚΕΠΕ εκτείνονται ακόμη πιο πίσω, με ορισμένες να ανάγονται στο 2010.
Το στοιχείο αυτό ενισχύει την εικόνα ότι τα προβλήματα στον μηχανισμό των αγροτικών ενισχύσεων δεν αποτελούν συγκυριακό φαινόμενο αλλά διαχρονική παθογένεια, η οποία αξιοποιήθηκε από επαγγελματικά κυκλώματα.
Το κόλπο με τα αδήλωτα αγροτεμάχια
Οι αστυνομικές έρευνες αποκάλυψαν ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο δράσης.
Τα κυκλώματα εντόπιζαν εκτάσεις που διέθεταν δικαιώματα επιδότησης αλλά δεν είχαν δηλωθεί στον ΟΠΕΚΕΠΕ από άλλους δικαιούχους.
Σε πολλές περιπτώσεις επρόκειτο για ακίνητα ανυποψίαστων πολιτών, περιουσίες θανόντων ή ακόμη και εκτάσεις που ανήκαν στο Δημόσιο.
Στη συνέχεια τα μέλη των οργανώσεων εμφάνιζαν συγγενικά ή συνεργαζόμενα πρόσωπα ως δήθεν ιδιοκτήτες ή μισθωτές των εκτάσεων, προχωρώντας σε καταχωρίσεις στο Ε9 και υποβάλλοντας αιτήσεις επιδότησης.
Αφού εξασφάλιζαν την καταβολή των ενισχύσεων, οι επίμαχες εγγραφές διαγράφονταν, με στόχο να εξαφανιστούν τα ίχνη της απάτης.
«Φούσκωμα» κοπαδιών και εικονικά παραστατικά
Οι έρευνες έφεραν στο φως και άλλες πρακτικές.
Σε αρκετές περιπτώσεις οι δράστες δήλωναν πολύ μεγαλύτερο αριθμό ζώων από τον πραγματικό, προκειμένου να αυξήσουν τα ποσά που λάμβαναν.
Σε άλλη υπόθεση, εγκληματική οργάνωση δημιούργησε εταιρείες που εξέδιδαν εικονικά τιμολόγια και πλαστές πιστοποιήσεις σπόρων.
Τα παραστατικά αυτά χρησιμοποιούνταν στη συνέχεια ως δικαιολογητικά σε αιτήσεις επιδότησης, δημιουργώντας μια εικονική εικόνα παραγωγικής δραστηριότητας που ουδέποτε υπήρξε.
Ο ρόλος στελεχών ΚΥΔ
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνουν οι ερευνητές και στη συμμετοχή στελεχών Κέντρων Υποδοχής Δηλώσεων (ΚΥΔ) σε ορισμένες υποθέσεις.
Σύμφωνα με τα στοιχεία των δικογραφιών, σε δύο περιπτώσεις οι οργανώσεις φέρονται να είχαν υποστήριξη από πρόσωπα που δραστηριοποιούνταν στον ενδιάμεσο μηχανισμό υποβολής αιτήσεων προς τον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Η πρόσβαση σε χαρτογραφικά δεδομένα και η γνώση του συστήματος φαίνεται πως παρείχαν σημαντικά πλεονεκτήματα στους δράστες για τον εντοπισμό εκτάσεων και τη διεκπεραίωση αιτήσεων.
Από την Κρήτη έως τη Μακεδονία
Η γεωγραφική διασπορά των υποθέσεων αποκαλύπτει το εύρος του φαινομένου.
Η πρώτη οργάνωση που εξαρθρώθηκε είχε παρουσία στην Κρήτη και τη Σάμο.
Η δεύτερη δραστηριοποιούνταν κυρίως στο Κιλκίς και στη βόρεια Ελλάδα, με περίπου 290 εμπλεκόμενα πρόσωπα.
Ακολούθησαν ακόμη τρεις μεγάλες υποθέσεις, με δίκτυα που εκτείνονταν από τη Μακεδονία έως την Κρήτη, την Ήπειρο, την Αθήνα και τη Σαντορίνη.
Σε μία μόνο δικογραφία περιλαμβάνονται 404 κατηγορούμενοι, γεγονός που καταδεικνύει την έκταση του μηχανισμού που είχε αναπτυχθεί.
Μια μάχη που συνεχίζεται
Παρά τα σημαντικά αποτελέσματα της επιχείρησης «Θερισμός», οι Αρχές εκτιμούν ότι η έρευνα απέχει ακόμη από την ολοκλήρωσή της.
Σύμφωνα με πληροφορίες, συνολικά έχουν διαταχθεί περίπου 70 έλεγχοι για υποθέσεις που σχετίζονται με αγροτικές ενισχύσεις και αφορούν τόσο φυσικά όσο και νομικά πρόσωπα.
Παράλληλα με τις έρευνες της Ελληνικής Αστυνομίας, ενεργό ρόλο διαδραματίζουν εισαγγελικές αρχές της χώρας αλλά και οι εντεταλμένοι Ευρωπαίοι Εισαγγελείς.
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τα έως τώρα δεδομένα είναι ότι η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν περιορίζεται σε διοικητικές αστοχίες ή μεμονωμένες παρατυπίες. Σε πολλές περιπτώσεις, όπως δείχνουν οι δικογραφίες του ελληνικού FBI, πρόκειται για κανονικές εγκληματικές οργανώσεις, οι οποίες είχαν μετατρέψει τις αγροτικές επιδοτήσεις σε πεδίο συστηματικής και οργανωμένης παράνομης δραστηριότητας.
