Την ώρα που καθημερινά ενημερωνόμαστε για τις νέες συμφωνίες που κλείνει η Ε.Ε. με εταιρείες αναφορικά με τα εμβόλια κατά του κορονοϊού, είναι αναγκαίο να διευκρινιστεί τι σημαίνει αποτελεσματικότητα 95% στις κλινικές δοκιμές και κατά πόσο αυτό σημαίνει, στην πράξη, ότι όσοι εμβολιαστούν θα είναι «άτρωτοι».
Είναι σημαντικός ο εμβολιασμός του περισσότερου πληθυσμού με σκοπό να μπει ένα τέλος στην πανδημία. Πολλοί όμως επιστήμονες κρίνουν απαραίτητη τη μεγαλύτερη δυνατή διαφάνεια αναφορικά με τα εμβόλια. Γι’ αυτό απαιτείται ενημέρωση για το τι σημαίνει ότι στις κλινικές δοκιμές των Pfizer/BioNTech και Moderna τα εμβόλια εμφάνισαν αποτελεσματικότητα άνω των 95%.
«Πρόκειται για εμβόλια που αλλάζουν τους όρους του παιχνιδιού. Όλοι περιμέναμε αποτελεσματικότητα 50% έως 70%» δήλωσε στους Τάιμς της Νέας Υόρκης (ΝΥΤ) ο ερευνητής εμβολίων δρ Γκρέγκορι Πόλαντ της αμερικανικής Κλινικής Mayo.
Ο επιστημονικός συντάκτης των ΝΥΤ, βιολόγος και συγγραφέας, Καρλ Ζίμερ διευκρίνισε όμως ότι η αποτελεσματικότητα του ποσοστού 95% δε σημαίνει ότι θα είναι και στην πράξη ίδια μετά τους μαζικούς εμβολιασμούς. Είναι ένας στατιστικός δείκτης που προκύπτει με συγκεκριμένους μαθηματικούς υπολογισμούς.
Μερικοί άνθρωποι εμβολιάζονται από τη φαρμακευτική εταιρεία με τη μέθοδο της τυφλής δοκιμής, δηλαδή κανένας συμμετέχων δεν ξέρει αν όντως έχει εμβολιαστεί. Σε κάποιους γίνεται το αληθινό εμβόλιο ενώ σε άλλους το εικονικό (πλασίμπο) και στη συνέχεια κάνουν και οι δύο πλευρές κανονικά τη ζωή τους ενώ η εταιρεία πόσοι θα εμφανίσουν συμπτώματα του ιού και θα διαγνωστούν στη συνέχεια θετικοί στον κορονοϊό (170 άτομα στην περίπτωση των Pfizer/BioNTech). Μετά υπολογίζεται ποιο ποσοστό των αρρώστων είχαν εμβολιαστεί και ποιο όχι, καθώς και η σχετική διαφορά ανάμεσα στα δύο ποσοστά. Στην περίπτωση και των δύο εμβολίων η μεγάλη πλειονότητα όσων αρρώστησαν, δεν είχαν εμβολιαστεί. Η διαφορά αυτή, που εκφράζεται ως ποσοστό (π.χ. 95%), δείχνει την αποτελεσματικότητα (efficacy) και αποτελεί πειστική ένδειξη ότι το εμβόλιο “δουλεύει” καλά.
Σύμφωνα με τους ειδικούς όμως, αλλά και την εμπειρία με προηγούμενα εμβόλια, τα αποτελέσματα των δοκιμών διαφέρουν από τα αποτελέσματα ενός εμβολίου στον πραγματικό κόσμο (effectiveness), ενώ παράλληλα είναι σημαντικό αυτά τα δύο είδη να μη συγχέονται. Το ποσοστό 95% δεν αντιπροσωπεύει την πραγματική πιθανότητα να μολυνθεί κάποιος από τον κορονοϊό, ούτε ισοδυναμεί στην πράξη -όπως κακώς πολλοί νομίζουν- με το ότι οι 95 στους 100 άνθρωποι που θα εμβολιαστούν, σίγουρα δεν θα μολυνθούν ή δεν θα αρρωστήσουν.
Ίσως η αποτελεσματικότητα των εμβολίων κατά του κορονοϊού στις δοκιμές (efficacy) αποδειχθεί εξίσου εντυπωσιακή στην πράξη (effectiveness), αλλά με βάση την προηγούμενη εμπειρία εμβολιασμών, θα είναι μάλλον κάπως μικρότερη- άγνωστο πόσο. Αυτό εν μέρει οφείλεται στο ότι οι λίγες χιλιάδες άνθρωποι που συμμετέχουν στις κλινικές δοκιμές, δεν αποτελούν αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού. Για παράδειγμα, “εκεί έξω” υπάρχουν άνθρωποι με ποικίλα χρόνια προβλήματα υγείας που μπορεί να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα του εμβολίου.