Η κρίση στο Ιράν εξελίσσεται με ταχύτητα που προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη αβεβαιότητα στις κυβερνήσεις, τις αγορές και τους πολίτες. Οι εξελίξεις εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις απρόβλεπτων ηγετών, όπως ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο νέος, ακόμη αδοκίμαστος, ανώτατος ηγέτης του Ιράν Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Ο Τραμπ έχει στείλει μικτά μηνύματα τις τελευταίες ημέρες. Από τη μία πλευρά χαρακτήρισε τον πόλεμο ως μια «βραχυπρόθεσμη εκστρατεία» που θα μπορούσε να τελειώσει σύντομα. Από την άλλη ξεκαθάρισε ότι η σύγκρουση δεν πρέπει να ολοκληρωθεί πριν το Ιράν χάσει για μεγάλο χρονικό διάστημα τη δυνατότητα ανάπτυξης όπλων που θα μπορούσαν να απειλήσουν τις ΗΠΑ, το Ισραήλ ή τους συμμάχους τους.
Σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας, ειδικοί και αναλυτές που μίλησαν στο CNN περιγράφουν τρία βασικά σενάρια για την επόμενη ημέρα στο Ιράν.
Το βασικό σενάριο (60%)
Σύμφωνα με το επικρατέστερο σενάριο, ο Αμερικανός πρόεδρος επιτρέπει στον στρατό να ολοκληρώσει την αποστολή του: να περιορίσει δραστικά την ισχύ του Ιράν.
Σε αυτή την περίπτωση, μέχρι το τέλος του μήνα η στρατιωτική και αμυντική βιομηχανική βάση της χώρας θα έχει υποβαθμιστεί σημαντικά, χωρίς όμως να καταρρεύσουν οι πολιτικές δομές του καθεστώτος.
Η έντονη στρατιωτική εκστρατεία θα σταματήσει όταν επιτευχθεί αυτός ο στόχος, χωρίς να επιδιωχθεί αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη.
Οι διεθνείς κυρώσεις θα παραμείνουν σε ισχύ, εκτός εάν η νέα ιρανική ηγεσία αποδεχθεί να εγκαταλείψει το πυρηνικό πρόγραμμα και το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.
Στρατιωτικά, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα συνεχίσουν να περιπολούν τον εναέριο χώρο του Ιράν, αποτρέποντας την επανεκκίνηση τέτοιων προγραμμάτων.
Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να θυμίζει το Ιράκ της δεκαετίας του 1990: μια χώρα αποδυναμωμένη, περιορισμένη από κυρώσεις και υπό συνεχή διεθνή επιτήρηση.
Το δυσμενές σενάριο (30%)
Στο χειρότερο σενάριο, η οικονομική πίεση και η αναταραχή στις αγορές θα αναγκάσουν τον Τραμπ να κηρύξει πρόωρα τη νίκη πριν ολοκληρωθεί η στρατιωτική εκστρατεία.
Αυτό θα άφηνε πίσω ένα Ιράν με ανασυγκροτημένες δομές εξουσίας και στρατιωτικές δυνατότητες που θα μπορούσαν να επανέλθουν σχετικά γρήγορα.
Η Μέση Ανατολή θα γινόταν ακόμη πιο ασταθής, καθώς τα κράτη του Κόλπου θα βρίσκονταν υπό τη συνεχή απειλή ιρανικών πυραύλων και drones.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αναγκάζονταν να εμπλακούν ακόμη περισσότερο στην περιοχή για να στηρίξουν την άμυνα των συμμάχων τους.
Το κόστος των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στη Μέση Ανατολή – από την ασφάλιση μεταφορών έως τις επενδύσεις – θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά, ενώ θα αναδυόταν μια νέα ισορροπία δυνάμεων με ένα πιο ισχυρό και πιο σκληροπυρηνικό Ιράν.
Το καλύτερο σενάριο (10%)
Στο πιο αισιόδοξο σενάριο, η στρατιωτική πίεση αποδυναμώνει το καθεστώς και ενθαρρύνει τους Ιρανούς πολίτες να βγουν ξανά στους δρόμους ζητώντας ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ωστόσο, οι πιθανότητες θεωρούνται μικρές. Η βίαιη καταστολή των κινητοποιήσεων τον Ιανουάριο, που σύμφωνα με αναφορές προκάλεσε τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων, έχει περιορίσει σημαντικά τις δυνατότητες ενός νέου μαζικού κινήματος.
Επιπλέον, η ιστορία δείχνει ότι η εξωτερική στρατιωτική πίεση από μόνη της σπάνια οδηγεί σε άμεση αλλαγή καθεστώτος, χωρίς οργανωμένη εσωτερική αντιπολίτευση ή στρατιωτική παρουσία στο έδαφος.
Και τα δύο αυτά στοιχεία φαίνεται πως δεν περιλαμβάνονται στο στρατιωτικό σχέδιο των ΗΠΑ.
Μια σύγκρουση χωρίς καθαρό τέλος
Τα τρία αυτά σενάρια δεν αποκλείουν το ένα το άλλο. Η πολιτική κατάσταση στο Ιράν παραμένει ρευστή, ιδιαίτερα μετά την άνοδο του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος θεωρείται από πολλούς περισσότερο συμβολική φιγούρα του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Μακροπρόθεσμα, δεν αποκλείεται η σταδιακή διάβρωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει τον ιρανικό λαό να επηρεάσει την πορεία των εξελίξεων.
Ωστόσο, αυτό δεν αναμένεται να συμβεί σύντομα. Το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι ένα αποδυναμωμένο αλλά όχι κατεστραμμένο Ιράν, με νέες ισορροπίες ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Σε κάθε περίπτωση, η εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν δύσκολα θα τερματιστεί με το τέλος της παρούσας κρίσης. Το πιθανότερο είναι ότι η περιοχή θα εισέλθει σε μια νέα περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας, όπου τίποτα δεν θα θεωρείται δεδομένο.
