Οι φορολογικές δηλώσεις των ελευθέρων επαγγελματιών εξακολουθούν να καταγράφουν εισοδήματα αισθητά χαμηλότερα από εκείνα άλλων κατηγοριών φορολογουμένων. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, ένα μεγάλο μέρος του κλάδου δηλώνει μηνιαία εισοδήματα που κατά μέσον όρο κυμαίνονται μεταξύ 300 και 500 ευρώ, γεγονός που οδηγεί σε αντίστοιχες χαμηλές φορολογικές επιβαρύνσεις. Η εικόνα αυτή, που επαναλαμβάνεται σταθερά τα τελευταία χρόνια, αποτέλεσε έναν από τους λόγους για τους οποίους υιοθετήθηκε το σύστημα των τεκμαρτών εισοδημάτων, με στόχο τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης και τη σύνδεση των δηλώσεων με τα αντικειμενικά κριτήρια.
Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, η διασύνδεση του τεκμαρτού εισοδήματος με τον κατώτατο μισθό λειτουργεί πλέον ως αυτόματος μηχανισμός διόρθωσης των χαμηλών δηλώσεων. Κάθε αύξηση του κατώτατου μισθού συμπαρασύρει προς τα πάνω το ελάχιστο φορολογητέο εισόδημα και τον αντίστοιχο φόρο, ανεξάρτητα από το τι δηλώνεται στην εφορία, διευρύνοντας τη φορολογική βάση για όσους εντοπίζονται στη «ζώνη» των τεκμηρίων.
Στο πλαίσιο αυτό, το ελάχιστο φορολογητέο εισόδημα για τους ελεύθερους επαγγελματίες διαμορφώνεται πλέον στις 12.320 ευρώ, έναντι 11.620 ευρώ που ίσχυε το προηγούμενο έτος, με αποτέλεσμα ο ελάχιστος φόρος να αυξάνεται κατά 154 ευρώ. Ετσι, για έναν επαγγελματία με έξι έτη δραστηριότητας ο ελάχιστος φόρος ανέρχεται πλέον στα 1.410 ευρώ, από 1.256 ευρώ το προηγούμενο έτος.
Τα στοιχεία από τις περυσινές φορολογικές δηλώσεις (εισοδήματα 2024) επιβεβαιώνουν ότι οι ελεύθεροι επαγγελματίες δήλωσαν για ακόμη μία χρονιά χαμηλά εισοδήματα, με αποτέλεσμα ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό του κλάδου –που προσεγγίζει το 50%– να φορολογηθεί με βάση τα τεκμήρια. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, το μέσο ετήσιο δηλωθέν εισόδημα των επαγγελματιών ανήλθε μόλις στις 3.665 ευρώ, δηλαδή περίπου 305 ευρώ τον μήνα.
Ως συνέπεια ενεργοποιήθηκε η εφαρμογή των τεκμαρτών κριτηρίων για 387.532 επαγγελματίες, σε σύνολο 714.465, με το φορολογητέο εισόδημά τους να διαμορφώνεται κατά μέσον όρο στις 13.107 ευρώ, επίπεδο σχεδόν τετραπλάσιο από το δηλωθέν. Για λόγους σύγκρισης, το μέσο δηλωθέν εισόδημα των μισθωτών ανήλθε στις 17.668 ευρώ, των συνταξιούχων στις 13.845 ευρώ και των αγροτών στις 15.138 ευρώ.
Σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, το ποσό του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος αποτελεί τη βάση για τον υπολογισμό των ελάχιστων φορολογητέων εισοδημάτων, τα οποία διαφοροποιούνται ανάλογα με τα έτη λειτουργίας της επιχείρησης. Οι νέοι επαγγελματίες με ατομικές επιχειρήσεις που ασκούν δραστηριότητα για λιγότερα από τέσσερα έτη απαλλάσσονται από το σύστημα των αντικειμενικών κριτηρίων.
Κατά το τέταρτο έτος λειτουργίας εφαρμόζεται ελάχιστο όριο φορολογητέου εισοδήματος μειωμένο κατά 67% σε σχέση με το ποσό που αντιστοιχεί σε ατομική επιχείρηση με έξι έτη λειτουργίας χωρίς εργαζόμενο. Συνεπώς, για όσες ατομικές επιχειρήσεις συμπλήρωσαν ή θα συμπληρώσουν τέσσερα έτη λειτουργίας εντός του 2025, λαμβάνεται υπόψη ελάχιστο φορολογητέο εισόδημα ύψους 4.065 ευρώ.
Για τις ατομικές επιχειρήσεις που συμπληρώνουν πέντε έτη λειτουργίας μέσα στο 2025, το ελάχιστο φορολογητέο εισόδημα υπολογίζεται με μείωση 33% επί των 12.320 ευρώ και διαμορφώνεται στις 8.254 ευρώ.
Αντίθετα, για μεγαλύτερη διάρκεια δραστηριότητας προβλέπονται προσαυξήσεις. Για επιχειρήσεις με επτά έως εννέα έτη λειτουργίας εφαρμόζεται προσαύξηση 10%, με το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα να διαμορφώνεται στις 13.552 ευρώ για το φορολογικό έτος 2025 και τον αντίστοιχο ελάχιστο φόρο να ανέρχεται στα 1.681 ευρώ, από 1.512 ευρώ το προηγούμενο έτος.
Για επιχειρήσεις με 10 έως 12 έτη λειτουργίας η προσαύξηση ανέρχεται σε 20%, με το ελάχιστο φορολογητέο εισόδημα να φθάνει στις 14.907 ευρώ και τον ελάχιστο φόρο στα 1.952 ευρώ.
Τέλος, για ατομικές επιχειρήσεις με περισσότερα από 12 έτη λειτουργίας η προσαύξηση διαμορφώνεται στο 30%, ανεβάζοντας το ελάχιστο φορολογητέο εισόδημα στις 16.016 ευρώ και τον ελάχιστο φόρο στις 2.032 ευρώ.
Η ουσιαστική φορολογική ανάσα για όλους τους επαγγελματίες και αυτοαπασχολουμένους θα έρθει την άνοιξη του 2027, όταν θα αρχίσουν να αποτυπώνονται στην εκκαθάριση των φορολογικών δηλώσεων οι μειώσεις φόρων που θα προκύψουν από την εφαρμογή της νέας φορολογικής κλίμακας.
Τι ισχύει για τα «μπλοκάκια»
Ωστόσο, κάποιοι επαγγελματίες εξαιρούνται από τον τεκμαρτό τρόπο υπολογισμό του εισοδήματος. Τα αποκαλούμενα «μπλοκάκια» μπορούν να φορολογηθούν όπως οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι. Για να κερδίσουν λοιπόν το αφορολόγητο όριο και να γλιτώσουν ταυτόχρονα από τον αυξημένο φόρο εισοδήματος οι εργαζόμενοι με μπλοκάκι, σύμφωνα με τις οδηγίες της ΑΑΔΕ, πρέπει να συγκεντρώνουν σωρευτικά τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
1. Να έχουν υποβάλει δήλωση έναρξης επιχειρηματικής δραστηριότητας στην αρμόδια ΔΟΥ.
2. Να παρέχουν τις υπηρεσίες τους μέχρι σε τρεις εργοδότες ή και σε περισσότερους από τρεις, εφόσον όμως στην περίπτωση αυτή λαμβάνουν τουλάχιστον το 75% των ετήσιων αμοιβών τους μόνο από έναν.
3. Να δηλώνουν ως έδρα για την άσκηση της δραστηριότητάς τους την κατοικία τους.
4. Να μην εισπράττουν μισθό από άλλη εργασία.
5. Το εισόδημα από περιστασιακή απασχόληση να μην υπερβαίνει τις 6.000 ευρώ ετησίως, εφόσον τα τεκμήρια διαβίωσης προσδιορίζουν τεκμαρτό εισό-δημα μέχρι 9.500 ευρώ και εφόσον δεν έχει αποκτηθεί ταυτόχρονα και εισόδημα από αγροτική δραστηριότητα, ακίνητα ή τόκους καταθέσεων. Στην περίπτωση αυτή, τόσο το πραγματικό εισόδημα όσο και η πρόσθετη διαφορά εισοδήματος που μπορεί να προκύψει λόγω της εφαρμογής των τεκμηρίων φορολογούνται με την κλίμακα των μισθωτών, την ευνοϊκή κλίμακα φορολόγησης των εισοδημάτων από μισθούς.
Για ποιους μειώνεται κατά 50% το τεκμαρτό
Με το μικρό λίφτινγκ που έγινε στο τεκμαρτό σύστημα φορολόγησης και ισχύει από τα φετινά εισοδήματα, κερδισμένοι είναι οι επαγγελματίες με έδρα και κατοικία σε οικισμούς εκτός Αττικής με πληθυσμό έως 1.500 κατοίκους αφού το τεκμαρτό εισόδημα περιορίζεται κατά 50%, καθώς και οι νέες μητέρες – επαγγελματίες οι οποίες εξαιρούνται από το τεκμήριο κατά το έτος γέννησης του παιδιού και για τα επόμενα δύο χρόνια. Με βάση το νέο πλαίσιο, το τεκμαρτό εισόδημα αναστέλλεται ή περιορίζεται για:
• Επαγγελματίες με έδρα και κατοικία σε οικισμούς εκτός Αττικής με πληθυσμό έως 1.500 κατοίκους, καθώς το τεκμαρτό «κουρεύεται» κατά 50% περιορίζοντας την επιβάρυνση. Ειδικά για την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, την Περιφερειακή Ενότητα Εβρου και τους δήμους της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, και της Περιφέρειας Ηπείρου που εφάπτονται με τα σύνορα της χώρας, το μέτρο ισχύει για οικισμούς έως 1.700 κατοίκους.
• Νέες μητέρες – επαγγελματίες οι οποίες εξαιρούνται από το τεκμήριο κατά το έτος γέννησης του παιδιού και για τα επόμενα δύο χρόνια. Το μέτρο εκτιμάται ότι αφορά περίπου 6.000 μητέρες.
Εκτός από τους επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται σε μικρούς οικισμούς, το τεκμαρτό εισόδημα μειώνεται κατά 50% για:
• Επαγγελματίες με ποσοστό αναπηρίας 67%-79%.
• Φορολογουμένους σε νησιά με πληθυσμό κάτω των 3.100 κατοίκων.
• Μονογονεϊκές οικογένειες με ανήλικα τέκνα, εφόσον αποδεικνύεται η αποκλειστική επιμέλεια.
• Γονείς εξαρτώμενων τέκνων με αναπηρία τουλάχιστον 67%.
• Πολύτεκνες οικογένειες.
• Εκμεταλλευτές ταξί με ποσοστό ιδιοκτησίας στο όχημα έως 25%.
• Εκμεταλλευτές σχολικών κυλικείων.
Μαζί με τις νέες μητέρες, εξαιρούνται πλήρως από τεκμαρτό σύστημα και φορολογούνται με βάση το δηλωθέν εισόδημα:
• Οι αγρότες, ανεξαρτήτως μεγέθους δραστηριότητας.
• Οσοι αμείβονται με «μπλοκάκι», εφόσον εργάζονται σε έως τρεις εργοδότες.
• Τα άτομα με αναπηρία ίση ή μεγαλύτερη του 80%.
• Τα καφενεία σε κοινότητες με πληθυσμό έως 500 κατοίκους.
• Οι ασφαλιστικοί διαμεσολαβητές που συνεργάζονται με έως δύο ασφαλιστικές εταιρείες και έχουν δηλώσει ως επαγγελματική έδρα την κατοικία τους.
• Οι νέοι επαγγελματίες κατά τα τρία πρώτα έτη από την έναρξη δραστηριότητας.
• Οι υποδιανομείς και υποπράκτορες Τύπου, εφόσον συμβάλλονται με έως τρία κεντρικά ή περιφερειακά πρακτορεία διανομής ημερήσιου Τύπου, περιοδικού Τύπου και εν γένει εντύπων, για τις προμήθειες που εισπράττουν από την παροχή υπηρεσίας προς τα πρακτορεία.
• Οι πλανόδιοι λαχειοπώλες.
Ωστόσο, για να «κλειδώσουν» τις μειώσεις και την εξαίρεση από τον τεκμαρτό προσδιορισμό του εισοδήματός τους οι φορολογούμενοι θα πρέπει να διαθέτουν τα απαραίτητα δικαιολογητικά. Η λίστα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, πιστοποιητικά απόδειξης ιδιότητας (π.χ. πολυτέκνου, μονογονεϊκής οικογένειας με συγκεκριμένα έγγραφα επιμέλειας, άδεια κυκλοφορίας για ταξί κ.λπ.). Απαιτούνται, κατά περίπτωση, τα εξής:
– Αναφορά σε νομοθετική ή κανονιστική ρύθμιση από την οποία να προκύπτει ο περιορισμός της άσκησης της επιχειρηματικής δραστηριότητας του υπόχρεου.
– Πιστοποιητικό απόδειξης ιδιότητας πολυτέκνου ως γονέα ή απορφανισθέντος τέκνου.
– Πιστοποιητικό απόδειξης ιδιότητας γονέα μονογονεϊκής οικογένειας με ανήλικα τέκνα, π.χ. πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης ή ληξιαρχική πράξη γέννησης (σε περίπτωση άγαμης μητέρας), πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης ή ληξιαρχική πράξη θανάτου (σε περίπτωση χηρείας) ή δικαστική απόφαση απόδοσης (και προσωρινής) επιμέλειας (σε περίπτωση διαζυγίου) ή ιδιωτικό συμφωνητικό που έχει κατατεθεί στο πρωτοδικείο ή σε συμβολαιογράφο για την έκδοση διαζυγίου (συναινετική λύση γάμου) ή τελεσίδικη δικαστική απόφαση υιοθεσίας από έναν γονέα ή πιστοποιητικό κράτησης σε σωφρονιστικό κατάστημα (φυλάκιση του άλλου γονέα) κ.λπ.
– Αδεια κυκλοφορίας για το ποσοστό ιδιοκτησίας των εκμεταλλευτών ταξί.
