Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του Brexit, η σχέση της Βρετανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση επιστρέφει στο επίκεντρο μιας έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης. Οι νέες συμφωνίες που ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ με τις Βρυξέλλες προκαλούν διαφορετικές αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας, καθώς επιχειρηματικοί φορείς βλέπουν προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης, ενώ οι υποστηρικτές της αποχώρησης από την ΕΕ καταγγέλλουν σταδιακή υποχώρηση της βρετανικής κυριαρχίας.
Η σύνοδος κορυφής της 20ής Νοεμβρίου στις Βρυξέλλες κατέληξε σε συμφωνίες για τη διευκόλυνση του εμπορίου τροφίμων και αγροτικών προϊόντων, τη σύνδεση των συστημάτων εμπορίας εκπομπών άνθρακα και τη δημιουργία προγράμματος κινητικότητας νέων.
Ωστόσο, η συμφωνία δεν έχει κλείσει όλα τα ανοιχτά ζητήματα. Η διαφωνία για τα δίδακτρα των Ευρωπαίων φοιτητών στα βρετανικά πανεπιστήμια παραμένει σημαντικό εμπόδιο, ενώ η συζήτηση για το πόσο κοντά πρέπει να βρεθεί ξανά το Ηνωμένο Βασίλειο στην ΕΕ αποκτά ευρύτερες πολιτικές διαστάσεις.
Ο Μπέρναμ μιλά για οικονομικό όφελος 17 δισ. λιρών
Ο Βρετανός πρωθυπουργός παρουσίασε τις συμφωνίες ως σημαντικό βήμα για την αποκατάσταση των οικονομικών και πολιτικών δεσμών που διαταράχθηκαν μετά το Brexit.
Σύμφωνα με την εκτίμηση που επικαλέστηκε, το συνολικό οικονομικό όφελος θα μπορούσε να φτάσει τα 17 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 0,5% του βρετανικού ΑΕΠ.
Το μεγαλύτερο άμεσο όφελος αναμένεται από τη μείωση των εμπορικών εμποδίων στα αγροδιατροφικά προϊόντα.
Με βάση τη συμφωνία, θα περιοριστούν σημαντικά οι υγειονομικοί και φυτοϋγειονομικοί έλεγχοι για προϊόντα ζωικής και φυτικής προέλευσης που διακινούνται μεταξύ Βρετανίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η εφαρμογή του νέου καθεστώτος προγραμματίζεται για την 1η Μαρτίου 2028, εφόσον ολοκληρωθούν οι απαραίτητες διαδικασίες.
Για τους Βρετανούς παραγωγούς και εξαγωγείς, η μείωση της γραφειοκρατίας θα μπορούσε να περιορίσει το κόστος μεταφοράς και τις καθυστερήσεις στα σύνορα.
Εκατό χιλιάδες νέοι από κάθε πλευρά θα μπορούν να μετακινούνται
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τη δημιουργία νέου προγράμματος κινητικότητας για νέους Βρετανούς και Ευρωπαίους πολίτες.
Η συμφωνία προβλέπει ότι έως 100.000 νέοι από κάθε πλευρά θα μπορούν κάθε χρόνο να ζουν, να εργάζονται, να ταξιδεύουν ή να σπουδάζουν στην άλλη πλευρά για χρονικό διάστημα έως τριών ετών.
Η εφαρμογή του προγράμματος προβλέπεται να ξεκινήσει το αργότερο έως το 2030.
Η πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως προσπάθεια αποκατάστασης ορισμένων ευκαιριών που περιορίστηκαν μετά το Brexit, ιδιαίτερα για τους νεότερους πολίτες.
Δεν συνιστά, ωστόσο, πλήρη επαναφορά της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων που ίσχυε όταν η Βρετανία ήταν κράτος-μέλος της ΕΕ.
Αυτός ο διαχωρισμός έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς το μεταναστευτικό εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα στη βρετανική πολιτική σκηνή.
Φάρατζ: Υποχώρηση από τις δεσμεύσεις του Brexit
Οι συμφωνίες προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις από τον Νάιτζελ Φάρατζ και το Reform UK.
Οι επικριτές της προσέγγισης με τις Βρυξέλλες υποστηρίζουν ότι η αποδοχή ευρωπαϊκών κανόνων σε συγκεκριμένους οικονομικούς τομείς περιορίζει τη δυνατότητα της Βρετανίας να χαράσσει ανεξάρτητη πολιτική.
Πράγματι, οι νέες εμπορικές ρυθμίσεις προϋποθέτουν ευθυγράμμιση με ευρωπαϊκά πρότυπα σε ορισμένους τομείς, χωρίς το Λονδίνο να αποκτά δικαίωμα ψήφου στη διαμόρφωσή τους.
Η Βρετανία θα μπορεί να συμμετέχει ως παρατηρητής σε σχετικές ευρωπαϊκές συζητήσεις, αλλά δεν θα έχει την ίδια θεσμική επιρροή με ένα κράτος-μέλος.
Αυτή ακριβώς η σχέση ανάμεσα στην πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά και στην ανεξαρτησία λήψης αποφάσεων βρίσκεται στον πυρήνα της νέας αντιπαράθεσης.
Ικανοποίηση από επιχειρήσεις, επιφυλάξεις από άλλους κλάδους
Στον επιχειρηματικό κόσμο, οι πρώτες αντιδράσεις είναι περισσότερο θετικές, ιδιαίτερα από παραγωγούς και εμπορικές επιχειρήσεις που έχουν επιβαρυνθεί από τους ελέγχους και τις διαδικασίες που ακολούθησαν το Brexit.
Η διευκόλυνση του εμπορίου τροφίμων θεωρείται σημαντική για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες συχνά αντιμετωπίζουν δυσανάλογα υψηλό διοικητικό κόστος.
Θετικά αξιολογείται επίσης η συμφωνία για τη σύνδεση των συστημάτων εμπορίας εκπομπών άνθρακα, η οποία μπορεί να περιορίσει πρόσθετες επιβαρύνσεις σε βιομηχανικά προϊόντα όπως ο χάλυβας και τα λιπάσματα.
Δεν λείπουν, πάντως, οι επιφυλάξεις.
Οι εκπρόσωποι των καλλιτεχνών και των επαγγελματιών του θεάματος εκφράζουν απογοήτευση επειδή δεν εξασφαλίστηκε ακόμη ουσιαστική λύση στα προβλήματα μετακίνησης και εργασίας που αντιμετωπίζουν στις ευρωπαϊκές χώρες.
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συζητήσεις, χωρίς να ανακοινώσουν συγκεκριμένο νέο καθεστώς.
Το μεγάλο αγκάθι των πανεπιστημιακών διδάκτρων
Παρά το θετικό κλίμα της συνόδου, ένα σημαντικό ζήτημα παραμένει άλυτο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητά οι Ευρωπαίοι φοιτητές να αντιμετωπίζονται ισότιμα με τους Βρετανούς ως προς τα δίδακτρα στα πανεπιστήμια του Ηνωμένου Βασιλείου.
Σήμερα, τα δίδακτρα για τους εγχώριους φοιτητές στην Αγγλία έχουν ανώτατο όριο 9.790 λίρες ετησίως, ενώ οι διεθνείς φοιτητές μπορεί να πληρώνουν πολλαπλάσια ποσά.
Το Λονδίνο εμφανίζεται απρόθυμο να αποδεχθεί πλήρη εξίσωση, καθώς τα βρετανικά πανεπιστήμια εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από τα υψηλότερα δίδακτρα των αλλοδαπών φοιτητών.
Οι δύο πλευρές έδωσαν χρονικό περιθώριο έξι μηνών για την επίλυση της διαφωνίας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνδέσει την τυπική υπογραφή των νέων συμφωνιών με την επίτευξη συμφωνίας και στο συγκεκριμένο ζήτημα, ενώ η βρετανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η πολιτική συμφωνία έχει ήδη ολοκληρωθεί.
Επιστρέφει στο τραπέζι η συζήτηση για ένταξη στην ΕΕ;
Η μεγαλύτερη πολιτική συζήτηση αφορά πλέον το μακροπρόθεσμο μέλλον των σχέσεων Βρετανίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο Μπέρναμ έχει αναγνωρίσει δημόσια ότι το Brexit είχε σημαντικό οικονομικό κόστος για τη χώρα, ενώ η κυβέρνησή του εμφανίζεται ανοιχτή στην εξέταση διαφορετικών επιλογών για τη μελλοντική σχέση με τις Βρυξέλλες.
Ο υπουργός Εξωτερικών Εντ Μίλιμπαντ ανέφερε ότι ακόμη και το ενδεχόμενο επανένταξης στην ΕΕ θα μπορούσε να εξεταστεί στο πλαίσιο ανεπίσημων συζητήσεων, χωρίς αυτό να αποτελεί σημερινή κυβερνητική δέσμευση.
Παράλληλα, η βρετανική κυβέρνηση εξακολουθεί να διατηρεί τις υφιστάμενες κόκκινες γραμμές της: δεν προβλέπεται άμεση επιστροφή στην ενιαία αγορά ή στην τελωνειακή ένωση, ούτε πλήρης αποκατάσταση της ελεύθερης κυκλοφορίας.
Η μεταβολή του δημόσιου κλίματος είναι, πάντως, εμφανής. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της YouGov που δημοσιεύθηκε την περασμένη εβδομάδα, το 58% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η Βρετανία έκανε λάθος που αποχώρησε από την ΕΕ, ενώ το 63% χαρακτηρίζει το Brexit αποτυχία.
Μια νέα σχέση χωρίς οριστική απάντηση στο Brexit
Οι συμφωνίες των Βρυξελλών αποτελούν μια προσπάθεια περιορισμού των οικονομικών και πρακτικών προβλημάτων που έχουν δημιουργηθεί μετά την αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για την κυβέρνηση Μπέρναμ, το ζητούμενο είναι η βελτίωση της εμπορικής συνεργασίας και η ενίσχυση των οικονομικών προοπτικών χωρίς άμεση ανατροπή του καθεστώτος που διαμορφώθηκε μετά το Brexit.
Για τους επικριτές της, αντίθετα, κάθε νέα υποχρέωση ευθυγράμμισης με τους ευρωπαϊκούς κανόνες εγείρει ερωτήματα για το περιεχόμενο της βρετανικής ανεξαρτησίας.
Η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον στο εάν η Βρετανία θα συνεργάζεται στενότερα με την Ευρώπη, αλλά στο πόσο μακριά μπορεί να φτάσει αυτή η προσέγγιση και με ποιους όρους.
Δέκα χρόνια μετά το ιστορικό δημοψήφισμα, το Brexit εξακολουθεί να καθορίζει τις πολιτικές και οικονομικές επιλογές του Ηνωμένου Βασιλείου, με τη νέα συμφωνία να ανοίγει έναν ακόμη κύκλο αντιπαράθεσης για τη θέση της χώρας στην Ευρώπη.