Χωρίς ρητή αναφορά στην ανάγκη σταδιακής απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα παρουσιάστηκε το νέο προσχέδιο της τελικής απόφασης της COP31, προκαλώντας αντιδράσεις μεταξύ των αντιπροσωπειών που συμμετέχουν στην παγκόσμια διάσκεψη για το κλίμα στην Αττάλεια της Τουρκίας.
Το κείμενο, που παρουσίασε ο Τούρκος υπουργός Περιβάλλοντος Μουράτ Κουρούμ, δεν περιλαμβάνει σαφή δέσμευση για περιορισμό ή σταδιακή κατάργηση της χρήσης άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου, παρά το γεγονός ότι αυτά αποτελούν βασικές πηγές εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο ιδιαίτερα δύσκολων διαπραγματεύσεων, καθώς η σύνοδος έχει ήδη υπερβεί κατά σχεδόν 40 ώρες τον προγραμματισμένο χρόνο ολοκλήρωσής της.
Η απουσία των ορυκτών καυσίμων από το κείμενο
Το νέο προσχέδιο παραπέμπει στη συμφωνία που είχε επιτευχθεί το 2023 στο Ντουμπάι, κατά την COP28, για τη μετάβαση των ενεργειακών συστημάτων μακριά από τα ορυκτά καύσιμα.
Ωστόσο, δεν επαναλαμβάνει με σαφήνεια τη συγκεκριμένη δέσμευση ούτε προσδιορίζει νέα βήματα για την εφαρμογή της.
Η διατύπωση αυτή προκαλεί αντιδράσεις από αντιπροσωπείες που επιδιώκουν πιο συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την ενεργειακή μετάβαση.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην επιλογή των λέξεων. Για πολλές χώρες, η απουσία ρητής αναφοράς ενδέχεται να περιορίσει την πολιτική πίεση για μείωση των επενδύσεων σε δραστηριότητες υψηλών εκπομπών.
Αντίθετα, άλλες κυβερνήσεις επιδιώκουν μεγαλύτερη ευελιξία στην ενεργειακή τους πολιτική, επικαλούμενες ζητήματα οικονομικής ανάπτυξης και ασφάλειας εφοδιασμού.
Αντιδράσεις και απειλές απόρριψης
Το προσχέδιο δεν έγινε δεκτό χωρίς αντιρρήσεις.
Ο Παναμάς προειδοποίησε ότι δεν θα αποδεχθεί μια συμφωνία που δεν αντιμετωπίζει επαρκώς την παραγωγή πετρελαίου, δεν αναγνωρίζει την απόκλιση από τους παγκόσμιους κλιματικούς στόχους και δεν ενισχύει ουσιαστικά τη χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Παράλληλα, ευάλωτα κράτη ζητούν σαφέστερες δεσμεύσεις για την οικονομική υποστήριξη των προσπαθειών προσαρμογής στις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης.
Η ανάγκη συναίνεσης μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών δυσκολεύει τη διαμόρφωση μιας κοινής θέσης, ιδιαίτερα όταν οι οικονομικές και ενεργειακές προτεραιότητες διαφέρουν τόσο σημαντικά.
Ο στόχος για ένα δισεκατομμύριο τόνους διοξειδίου του άνθρακα
Αντί συγκεκριμένων δεσμεύσεων για την εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων, το προσχέδιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις τεχνολογίες δέσμευσης, επαναχρησιμοποίησης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα.
Προβλέπει στόχο διαχείρισης ενός δισεκατομμυρίου μετρικών τόνων άνθρακα μέσω των συγκεκριμένων τεχνολογιών.
Η επιλογή αυτή προκαλεί διαφορετικές αντιδράσεις.
Οι υποστηρικτές των τεχνολογιών δέσμευσης υποστηρίζουν ότι μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των εκπομπών από βιομηχανικούς κλάδους στους οποίους η απανθρακοποίηση είναι ιδιαίτερα δύσκολη.
Από την άλλη πλευρά, περιβαλλοντικές οργανώσεις εκφράζουν την ανησυχία ότι η υπερβολική έμφαση σε τέτοιες λύσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα για τη συνέχιση της παραγωγής και κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων.
Περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια έως το 2035
Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης στόχο αύξησης του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική ενεργειακή κατανάλωση από περίπου 21% σε 35% έως το 2035.
Η ηλεκτροκίνηση, η αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα και η χρήση ηλεκτρικής ενέργειας στη βιομηχανία αποτελούν βασικές κατευθύνσεις αυτής της μετάβασης.
Ωστόσο, οργανώσεις που παρακολουθούν τις διαπραγματεύσεις υπογραμμίζουν ότι η αύξηση της ηλεκτρικής κατανάλωσης δεν συνεπάγεται αυτομάτως μείωση των εκπομπών, εάν η ηλεκτρική ενέργεια εξακολουθεί να παράγεται από ορυκτά καύσιμα.
Για τον λόγο αυτό ζητούν να συνοδεύεται ο στόχος από ισχυρότερες δεσμεύσεις για ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Η δύσκολη αναζήτηση τελικής συμφωνίας
Οι διαπραγματευτές είχαν περιορισμένο χρονικό περιθώριο για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους πριν από την πιθανή τελική ολομέλεια.
Η παράταση των εργασιών δημιουργεί επιπλέον δυσκολίες, καθώς ορισμένες αντιπροσωπείες αντιμετωπίζουν προβλήματα με την παραμονή των μελών τους στην Αττάλεια.
Η COP31 καλείται να γεφυρώσει τις διαφορές ανάμεσα στις χώρες που ζητούν επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και σε εκείνες που επιδιώκουν λιγότερο δεσμευτικές διατυπώσεις.
Μέχρι στιγμής, το νέο προσχέδιο δεν αποτελεί τελική συμφωνία. Η έκβαση των συνομιλιών θα δείξει εάν μπορεί να επιτευχθεί συναίνεση για ισχυρότερη αναφορά στα ορυκτά καύσιμα και για πιο συγκεκριμένες δεσμεύσεις κλιματικής χρηματοδότησης.

