Μια συνταγματική μεταρρύθμιση με σημαντικές οικονομικές και πολιτικές προεκτάσεις εξετάζει ο Εμανουέλ Μακρόν, καθώς, σύμφωνα με δημοσίευμα της La Tribune Dimanche, σχεδιάζει να συγκαλέσει τον Ιανουάριο του 2027 το γαλλικό Κογκρέσο στις Βερσαλλίες, προκειμένου να κατοχυρωθεί στο Σύνταγμα ένας δημοσιονομικός «χρυσός κανόνας» που θα περιορίζει τη δυνατότητα των μελλοντικών κυβερνήσεων να δημιουργούν ανεξέλεγκτα ελλείμματα.
Η πρωτοβουλία, εφόσον προχωρήσει, θα έρθει σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για τη Γαλλία, η οποία αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις στα δημόσια οικονομικά της, ενώ βρίσκεται ήδη σε τροχιά προεδρικών εκλογών για την άνοιξη του 2027.
Το Μέγαρο των Ηλυσίων απέφυγε να σχολιάσει τις πληροφορίες όταν ρωτήθηκε από το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, γεγονός που σημαίνει ότι προς το παρόν δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση ούτε οριστική απόφαση για τη σύγκληση του Κογκρέσου.
Ωστόσο, η συζήτηση έχει ήδη προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις, με τον πρόεδρο του Εθνικού Συναγερμού, Ζορντάν Μπαρντελά, να εμφανίζεται διατεθειμένος να στηρίξει την πρωτοβουλία, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Τι προβλέπει ο δημοσιονομικός «χρυσός κανόνας»
Σύμφωνα με τις πληροφορίες της γαλλικής εφημερίδας, ο Μακρόν εξετάζει την επαναφορά ενός σχεδίου συνταγματικής αναθεώρησης που είχε προωθήσει το 2011 η κυβέρνηση του Φρανσουά Φιγιόν, επί προεδρίας Νικολά Σαρκοζί.
Το συγκεκριμένο σχέδιο είχε εγκριθεί με την ίδια διατύπωση από τη γαλλική Εθνοσυνέλευση και τη Γερουσία, αλλά η διαδικασία δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, καθώς δεν συγκλήθηκε το Κογκρέσο για την τελική επικύρωση.
Η βασική του φιλοσοφία ήταν η θέσπιση πολυετών δημοσιονομικών στόχων, τους οποίους θα ήταν υποχρεωμένοι να ακολουθούν οι ετήσιοι προϋπολογισμοί του κράτους και της κοινωνικής ασφάλισης.
Με απλά λόγια, η εκάστοτε κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να διαμορφώνει τη δημοσιονομική πολιτική της ανεξάρτητα από μια θεσμικά κατοχυρωμένη πορεία επιστροφής στην ισορροπία των δημόσιων οικονομικών.
Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι κάθε ετήσιος προϋπολογισμός θα έπρεπε να είναι αμέσως ισοσκελισμένος. Η ακριβής αυστηρότητα του κανόνα θα εξαρτηθεί από τη διατύπωση που ενδεχομένως θα επιλεγεί.
Ο Μπαρντελά δηλώνει έτοιμος να ψηφίσει – Αλλά θέτει όρους
Η πολιτικά πιο ενδιαφέρουσα εξέλιξη είναι η αντίδραση του Ζορντάν Μπαρντελά.
Ο πρόεδρος του Εθνικού Συναγερμού είχε ζητήσει ήδη από τις 5 Νοεμβρίου την επείγουσα συνταγματική κατοχύρωση δημοσιονομικού κανόνα που θα απαγορεύει την έγκριση προϋπολογισμών οι οποίοι αυξάνουν το δημόσιο χρέος.
Μετά τις πληροφορίες για τις προθέσεις του Μακρόν, ο Μπαρντελά εξέφρασε την ικανοποίησή του, υποστηρίζοντας ότι ο Γάλλος πρόεδρος φαίνεται να υιοθετεί ένα αίτημα που είχε προηγουμένως διατυπώσει ο Εθνικός Συναγερμός.
Διευκρίνισε, πάντως, ότι η στήριξη του κόμματός του θα εξαρτηθεί από το τελικό περιεχόμενο της μεταρρύθμισης.
Η στάση αυτή δημιουργεί ένα ενδιαφέρον πολιτικό δεδομένο: ο Μακρόν θα μπορούσε να αναζητήσει κοινοβουλευτική συναίνεση για μια σημαντική θεσμική αλλαγή ακόμη και από τον βασικό πολιτικό του αντίπαλο.
Δεν πρόκειται, ωστόσο, για συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών. Ο Εθνικός Συναγερμός θέτει συγκεκριμένες απαιτήσεις, ενώ παραμένει ανοιχτό εάν αυτές μπορούν να συμβιβαστούν με το σχέδιο που εξετάζει η γαλλική προεδρία.
Οι Βερσαλλίες και η δύσκολη εξίσωση των τριών πέμπτων
Η συνταγματική αναθεώρηση στη Γαλλία ακολουθεί συγκεκριμένη διαδικασία, η οποία προβλέπεται από το άρθρο 89 του Συντάγματος.
Αρχικά, το σχέδιο πρέπει να εγκριθεί με την ίδια ακριβώς διατύπωση από την Εθνοσυνέλευση και τη Γερουσία.
Στη συνέχεια, εφόσον πρόκειται για κυβερνητικό σχέδιο αναθεώρησης, ο πρόεδρος μπορεί να επιλέξει την επικύρωσή του μέσω δημοψηφίσματος ή να το υποβάλει στο Κογκρέσο, δηλαδή στην κοινή συνεδρίαση των δύο σωμάτων στις Βερσαλλίες.
Στη δεύτερη περίπτωση απαιτείται πλειοψηφία τριών πέμπτων των ψηφισάντων.
Αυτό σημαίνει ότι η επιτυχία μιας τέτοιας πρωτοβουλίας δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις προθέσεις του Μακρόν, αλλά από τη δυνατότητα συγκρότησης μιας ευρείας κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Σύμφωνα με τη La Tribune Dimanche, ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί έχει ήδη αρχίσει να διερευνά τις διαθέσεις πολιτικών συνομιλητών του για μια ενδεχόμενη σύγκληση του Κογκρέσου.
Στο επίκεντρο της προεδρικής εκστρατείας του 2027
Η συζήτηση για τον δημοσιονομικό «χρυσό κανόνα» δεν περιορίζεται στον Μακρόν και στον Εθνικό Συναγερμό.
Ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικανών, Μπρουνό Ρεταγιό, έχει προτείνει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για τη συνταγματική κατοχύρωση δημοσιονομικών περιορισμών.
Αντίστοιχες προτάσεις, με διαφορετικές διατυπώσεις και προϋποθέσεις, έχουν παρουσιάσει ο Εντουάρ Φιλίπ και ο Γκαμπριέλ Ατάλ.
Ο τελευταίος έχει αναφερθεί μάλιστα στην ιδέα ενός διπλού δημοσιονομικού κανόνα, που θα συνδυάζει τη σταδιακή εξισορρόπηση των προϋπολογισμών με την ανακατεύθυνση των δημόσιων δαπανών προς επενδύσεις για το μέλλον, όπως η εκπαίδευση.
Οι διαφορετικές προσεγγίσεις δείχνουν ότι η ανάγκη περιορισμού των ελλειμμάτων αποτελεί κοινό αντικείμενο συζήτησης σε μεγάλο μέρος του γαλλικού πολιτικού φάσματος, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει συμφωνία για τον τρόπο εφαρμογής της.
Η οικονομική και πολιτική σημασία της πρωτοβουλίας
Η προοπτική συνταγματικής κατοχύρωσης δημοσιονομικών κανόνων θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα για τη λειτουργία της οικονομικής πολιτικής.
Οι υποστηρικτές τέτοιων ρυθμίσεων θεωρούν ότι μπορούν να ενισχύσουν τη δημοσιονομική αξιοπιστία, να περιορίσουν τον κίνδυνο συσσώρευσης χρέους και να δημιουργήσουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα για τις αγορές και τους επενδυτές.
Από την άλλη πλευρά, η αυστηρή συνταγματική δέσμευση της δημοσιονομικής πολιτικής μπορεί να περιορίσει τη δυνατότητα μιας κυβέρνησης να αυξάνει προσωρινά τις δαπάνες της σε περιόδους ύφεσης ή έκτακτων κρίσεων.
Για τον Μακρόν, η πρωτοβουλία αποκτά επιπλέον πολιτικό βάρος λόγω της χρονικής συγκυρίας. Μια ενδεχόμενη αναθεώρηση πριν από τις προεδρικές εκλογές θα διαμόρφωνε ένα νέο θεσμικό πλαίσιο το οποίο θα καλούνταν να εφαρμόσει και ο διάδοχός του.
Το εάν ο Γάλλος πρόεδρος θα προχωρήσει τελικά στη σύγκληση του Κογκρέσου παραμένει ανοιχτό. Εκείνο που ήδη διαφαίνεται είναι ότι το ζήτημα του δημόσιου χρέους και της δημοσιονομικής πειθαρχίας εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικά θέματα της πολιτικής συζήτησης στη Γαλλία ενόψει του 2027.
