Τα πρόσφατα περιστατικά εξώσεων που είδαν το φως της δημοσιότητας αποδεικνύουν ότι το πρόβλημα των πλειστηριασμών χτυπάει την πόρτα της πρώτης κατοικίας.

Σε αυτό το κλίμα, προχωρούν τα επόμενα βήματα για τη σύμβαση παραχώρησης του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων, ο οποίος έχει θεσμοθετηθεί από το 2020 αλλά, ελλείψει μέχρι πρόσφατα χρηματοδότησης και επενδυτικού ενδιαφέροντος, δεν έχει ακόμη συσταθεί. Μετά τη συμφωνία του προσωρινού αναδόχου –Christofferson, Robb & Co– με τις τράπεζες, θα ακολουθήσουν η κατακύρωση, ο έλεγχος από το Ελεγκτικό Συνέδριο και η κύρωση της σύμβασης από τη Βουλή, με στόχο ο φορέας να ξεκινήσει στις αρχές του 2027.

Προστασία ευάλωτων

Η λειτουργία του φορέα έρχεται ως μια ύστατη προσπάθεια να αναχαιτίσει φαινόμενα πλειστηριασμών πρώτης κατοικίας, που σύμφωνα με εκτιμήσεις θα αυξηθούν το προσεχές διάστημα. Σε μια προσπάθεια να ανακόψει παρόμοια φαινόμενα και να προστατεύσει ευάλωτα νοικοκυριά που διαμένουν σε αυτή, η κυβέρνηση αναμένεται να φέρει στη Βουλή τροποποιήσεις που θα δίνουν τη δυνατότητα σε όσους πληρούν τα κριτήρια να διασώσουν την τελευταία στιγμή –δηλαδή πριν από τον πλειστηριασμό– την πρώτη τους κατοικία, ακόμη και αν δεν έχουν μέχρι σήμερα μπει στο ενδιάμεσο πρόγραμμα.

Υπενθυμίζεται ότι το ενδιάμεσο πρόγραμμα κρατικής στήριξης πρώτης κατοικίας ευάλωτων νοικοκυριών αποτελεί τον «προθάλαμο» του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων και με βάση τα στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους μέχρι σήμερα έχουν υπάρξει 1.274 αιτήσεις από ευάλωτους οφειλέτες. Από αυτούς, οι 455 επιδοτούνται με ποσό από 70 έως 210 ευρώ τον μήνα ανάλογα με την οικογενειακή και την περιουσιακή τους κατάσταση και θα μπορούσαν να αποτελέσουν τους πρώτους εν δυνάμει υποψηφίους ένταξης στον φορέα.

Εκτιμήσεις από την αγορά των servicers ανεβάζουν τη δυνητική περίμετρο των νοικοκυριών που θα μπορούσαν να ενταχθούν στον φορέα την προσεχή τριετία στις 20.000. Αν και με βάση τα σημερινά στοιχεία το νούμερο αυτό δεν επιβεβαιώνεται, δεν αποκλείεται, όπως εξηγούν, να οδηγηθούμε σε τέτοια μεγέθη, καθώς δέκα χρόνια μετά την κορύφωση της κρίσης μπαίνουμε στον σκληρό πυρήνα του προβλήματος των κόκκινων δανείων, που αγγίζει πλέον και την πρώτη κατοικία.

Μια τέτοια προοπτική –εφόσον επιβεβαιωθεί– θα επαναφέρει στο επίκεντρο της συζήτησης και το πρόβλημα της χρηματοδότησης του φορέα, που σήμερα περιορίζεται στη συνεισφορά των 100 εκατ. ευρώ που έχουν δεσμεύσει οι τράπεζες και τα οποία προορίζονται για την αγορά των κατοικιών που θα ενταχθούν στον φορέα.

Να σημειωθεί ότι ανάλογο πρόγραμμα, το σχέδιο «Ενοίκιο έναντι δόσης» έχει ενεργοποιήσει και η Κύπρος, και μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2026 είχαν εγκριθεί 1.307 αιτήσεις (978 κατοικίες έχουν ήδη ενταχθεί) από τις περισσότερες από 4.500 αιτήσεις που υποβλήθηκαν συνολικά. Η διαφορά με το ελληνικό μοντέλο είναι ότι το σχέδιο «Ενοίκιο έναντι δόσης» χρηματοδοτείται από ίδιους πόρους της Κυπριακής Εταιρείας Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων (ΚΕΔΙΠΕΣ) για την αγορά των ακινήτων και από τον κρατικό προϋπολογισμό, σε αντίθεση με το ελληνικό μοντέλο, που δεν προβλέπει άμεση κρατική αρωγή για την αγορά τους.

Επίσης, το ελληνικό μοντέλο προβλέπει επιδότηση ενοικίου από 70 έως 210 ευρώ, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του ευάλωτου οφειλέτη, ενώ το κυπριακό κράτος πληρώνει ολόκληρο το ενοίκιο για λογαριασμό του δικαιούχου και ο ενοικιαστής καταβάλλει μόνο ένα συμβολικό ποσό της τάξεως του ενός ευρώ τον χρόνο.

Η διαδικασία

Με βάση την πρόβλεψη του νόμου, ο ελληνικός Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων πρόκειται να αγοράζει την κύρια κατοικία ευάλωτων οφειλετών και να την επαναμισθώνει στον πρώην ιδιοκτήτη της για 12 χρόνια. Με τον τρόπο αυτό ο ευάλωτος οφειλέτης θα απαλλαγεί από το χρέος του, χάνοντας ωστόσο και την ιδιοκτησία της κατοικίας του, στην οποία θα διαμένει πλέον ως ενοικιαστής.

Το τίμημα μεταβίβασης της πρώτης κατοικίας στον φορέα θα γίνεται στο 70% της εμπορικής αξίας του ιδιοκτησιακού δικαιώματος του οφειλέτη επί της κύριας κατοικίας, σύμφωνα με την εκτίμηση πιστοποιημένου εκτιμητή. Ο νόμος προβλέπει ότι σε περίπτωση πλειστηριασμού θα μπορεί να αποκτά τα ακίνητα με έκπτωση 30% επί της εμπορικής αξίας του ακινήτου ή της τιμής πρώτης προσφοράς. Από την έκπτωση αυτή θα μπορεί να επωφεληθεί στο μέλλον και ο οφειλέτης κατά την άσκηση του δικαιώματος επαναγοράς του ακινήτου.

Δυνατότητα επαναγοράς

Στο τέλος της περιόδου εκμίσθωσης, ο ευάλωτος που συναίνεσε στην παράδοση της κατοικίας του και εφόσον τα οικονομικά του έχουν βελτιωθεί θα μπορεί να επαναγοράσει το εν λόγω ακίνητο, καταβάλλοντας το ανάλογο τίμημα, που θα καθορίζεται με βάση την εμπορική αξία του, όπως αυτή θα έχει διαμορφωθεί μετά το τέλος της 12ετίας. Μία από τις βελτιώσεις που εισήγαγε πρόσφατα η κυβέρνηση είναι το δικαίωμα του ευάλωτου να διεκδικήσει νωρίτερα την ανάκτηση της πρώτης κατοικίας του, πριν δηλαδή από το τέλος της 12ετίας.

Το ενοίκιο που θα πρέπει να πληρώνει ο ευάλωτος δανειολήπτης θα προκύπτει επίσης βάσει της εμπορικής αξίας του ακινήτου κατά τον χρόνο μεταβίβασης στον φορέα, επί της οποίας θα εφαρμόζεται το μέσο επιτόκιο ενός στεγαστικού δανείου και το περιθώριο του επενδυτή. Στα πλεονεκτήματα της λύσης είναι ότι ο οφειλέτης θα δικαιούται να λάβει επιδότηση από το Δημόσιο προκειμένου να καλύψει ένα μέρος της δόσης του ενοικίου που θα πρέπει να πληρώνει στον φορέα.

Η λύση του εξωδικαστικού

Εναλλακτική λύση για όσους δεν θέλουν να χάσουν την ιδιοκτησία της κατοικίας τους είναι ο εξωδικαστικός μηχανισμός και η δυνατότητα που δόθηκε πρόσφατα στον οφειλέτη να μπορεί να ζητήσει να ρυθμιστεί το χρέος με βάση την αξία της κύριας κατοικίας. Η λύση αυτή προϋποθέτει ότι υπάρχει άλλη περιουσία προς ρευστοποίηση και επίσης ότι ο οφειλέτης θα συναινέσει στην εκποίησή της.

Διαβάστε ακόμη