Η ιστορία της τέχνης δεν είναι μόνο μια καταγραφή αισθητικών ρευμάτων, αλλά και μια ιστορία οικονομικής επιτυχίας, ναρκισσισμού και στρατηγικού μάρκετινγκ. Ο πρώτος διδάξας σε αυτόν τον τομέα δεν ήταν κάποιος σύγχρονος γκαλερίστας, αλλά ο Ζεύξις, ο κορυφαίος ζωγράφος της αρχαιότητας.

Φορούσε ρούχα με το όνομά του κεντημένο με χρυσά γράμματα, ζωγράφιζε σταφύλια που ξεγελούσαν ακόμη και τα πουλιά και κάποια στιγμή αποφάσισε ότι τα έργα του ήταν τόσο πολύτιμα ώστε δεν μπορούσαν πια να πωληθούν. Η απίθανη ιστορία του αρχαίου Έλληνα καλλιτέχνη που γνώριζε το μυστικό της επιτυχίας αιώνες πριν από τον Άντι Γουόρχολ και τον Τζεφ Κουνς.

Ο Ζεύξις υπήρξε ο πρώτος καλλιτέχνης που επένδυσε συνειδητά στην τέχνη της προσωπικής προβολής, καταφέρνοντας να συγκεντρώσει μυθώδη πλούτη. Στο απόγειο της καριέρας του, έφτασε στο σημείο να χαρίζει τα έργα του, δηλώνοντας υπεροπτικά πως «δεν υπάρχει τιμή που να μπορεί να πληρώσει κάποιος για αυτά».

Αν και οι τοιχογραφίες και οι ξύλινες εικόνες του δεν άντεξαν στη φθορά του χρόνου, οι αφηγήσεις για τη ζωή του επιβεβαιώνουν τη φήμη του. Ο Ζεύξις ήταν μια πληθωρική προσωπικότητα. Ο Αριστοτέλης τον κατέκρινε για «έλλειψη ήθους», πιθανότατα εξαιτίας της προκλητικής του εμφάνισης: κυκλοφορούσε με πολύχρωμες χλαμύδες, όπου το όνομά του ήταν κεντημένο με χρυσά γράμματα. Ακόμα και στους Ολυμπιακούς Αγώνες, η σκηνή του ήταν διακοσμημένη με χρυσό, ανταγωνιζόμενος σε επίδειξη τον έτερο μεγάλο ζωγράφο της εποχής, τον Παρράσιο.

Πέρα από τον ναρκισσισμό του, ο Ζεύξις ήταν ένας πρωτοπόρος τεχνίτης. Η χρήση των φωτοσκιάσεων έδινε στα έργα του μια απίστευτη ρεαλιστικότητα — λέγεται πως τα πουλιά προσπαθούσαν να τσιμπήσουν τα σταφύλια που είχε ζωγραφίσει. Η οικονομική του ευρωστία δεν προήλθε μόνο από τις ακριβές παραγγελίες, αλλά και από μια δική του καινοτομία: ήταν ο πρώτος που καθιέρωσε εισιτήριο για την επίδειξη των έργων του. Το τέλος του ήταν εξίσου ιδιόρρυθμο: πέθανε από τα γέλια ενώ ζωγράφιζε μια ηλικιωμένη γυναίκα που του ζήτησε να την απεικονίσει ως θεά Αφροδίτη.

Η τέχνη ως επένδυση: Από τα τάλαντα στα δολάρια

Στον Χρυσό Αιώνα, οι κορυφαίοι ζωγράφοι αμείβονταν με ποσά που αντιστοιχούσαν σε μισθούς δεκαετιών. Ωστόσο, η τύχη των καλλιτεχνών δεν ήταν πάντα η ίδια. Η ιστορία του Βαν Γκογκ, που πούλησε μόνο έναν πίνακα όσο ζούσε, παραμένει το κλασικό παράδειγμα του «φτωχού καλλιτέχνη». Ο πίνακάς του «Κόκκινος Αμπελώνας», που αγοράστηκε το 1890 για 400 φράγκα, σήμερα φαντάζει ασήμαντος μπροστά στα 117 εκατομμύρια δολάρια που αποτιμήθηκε ο «Οπωρώνας με τα Κυπαρίσσια» το 2022.

Ο 20ός αιώνας μετέτρεψε την τέχνη σε ένα ασφαλές επενδυτικό καταφύγιο. Τράπεζες, πολυεθνικές και μεγιστάνες άρχισαν να χρησιμοποιούν τα έργα τέχνης ως ασπίδα κατά του πληθωρισμού. Στο παρελθόν, οι καλλιτέχνες επιβίωναν χάρη στους πάτρωνες —ευγενείς και την Εκκλησία— που αναζητούσαν την αθανασία. Καλλιτέχνες όπως ο Γιαν βαν Άικ και ο Τζιότο απέκτησαν τεράστια περιουσία, ενώ αντίθετα, ο Ρέμπραντ χρεοκόπησε και ο Ντα Βίντσι δυσκολευόταν να διατηρήσει τον πλούτο του λόγω των ακριβών συνηθειών του.

Ο σύγχρονος Ζεύξις: Τζεφ Κουνς και το χρηματιστήριο της τέχνης

Στη σημερινή εποχή, ο Τζεφ Κουνς φαίνεται να είναι ο πνευματικός απόγονος του Ζεύξιδος. Ο ναρκισσισμός και η σύνδεση της τέχνης με το εμπόριο αποτελούν τον πυρήνα της δουλειάς του. Το γλυπτό του «Rabbit» πουλήθηκε για 91 εκατομμύρια δολάρια, καθιστώντας τον έναν από τους πιο ακριβούς εν ζωή καλλιτέχνες. Ο Κουνς συνεργάζεται με οίκους πολυτελείας, όπως η Hublot, δημιουργώντας ρολόγια αξίας μισού εκατομμυρίου δολαρίων.

Η τέχνη πλέον λειτουργεί ως ένα παγκόσμιο χρηματιστήριο. Ο οίκος Sotheby’s, που ξεκίνησε ως ένα μικρό βιβλιοπωλείο, αποτελεί σήμερα έναν κολοσσό που διοργανώνει ψηφιακές δημοπρασίες. Οι επερχόμενες πωλήσεις έργων των Σεζάν, Μονέ και Γκογκέν αναμένεται να αποφέρουν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια.

Ίσως ο Ζεύξις να μην μπορούσε να φανταστεί την κλίμακα της σημερινής αγοράς, αλλά σίγουρα θα αναγνώριζε τη νοοτροπία. Η τέχνη, από μέσο έκφρασης, έχει μετατραπεί σε ένα απόλυτο σύμβολο ισχύος και πλούτου, επιβεβαιώνοντας πως ο «χρυσός» που λάτρευε ο Ζεύξις παραμένει ο κυρίαρχος πρωταγωνιστής στον καμβά της ιστορίας.

Διαβάστε ακόμη: