Σχετικά με τη μελλοντική διεύρυνση της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε σήμερα δέσμη νέων κανονισμών και πιο αυστηρών εγγυήσεων.
Σκοπός της πρωτοβουλίας είναι να εξασφαλιστεί ότι η προσχώρηση νέων κρατών μελών δεν θα υπονομεύσει το κράτος δικαίου, την αποδοτικότητα και την ικανότητα της Ένωσης να λαμβάνει αποφάσεις.
Η προτεινόμενη δέσμη μέτρων θα αποτελέσει τη βάση για τη στρατηγική συζήτηση των κρατών-μελών σχετικά με τη Διεύρυνση και τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, ενόψει και της συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Οκτώβριο.
Στο πλαίσιο του πακέτου διεύρυνσης για το 2026, αναμένεται η παρουσίαση ενδεικτικών οδικών χαρτών για το Μαυροβούνιο, την Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, με την προϋπόθεση ότι θα συνεχίσουν την πορεία των μεταρρυθμίσεών τους.
Μέσω της πρότασής της με τίτλο «Προετοιμασία της ΕΕ για μια ευρύτερη Ένωση», η Επιτροπή διατυπώνει την εκτίμηση ότι η Ένωση διαθέτει τη θεσμική και λειτουργική επάρκεια να ενσωματώσει νέα μέλη, χωρίς να απαιτούνται αλλαγές στο υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο. Ωστόσο, κρίνονται απαραίτητες προσαρμογές στον τρόπο λειτουργίας των ευρωπαϊκών οργάνων και των πολιτικών της. Τονίζεται ταυτόχρονα η ανάγκη για ενίσχυση της διοικητικής επάρκειας, των μηχανισμών εποπτείας και της συνεργασίας ανάμεσα στις εθνικές διοικήσεις.
Φον ντερ Λάιεν: «Η Ένωση οφείλει να είναι έτοιμη»
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε τη διεύρυνση της Ένωσης ως μια «γεωπολιτική επιταγή». Επισήμανε ότι η ΕΕ «θέτει σήμερα τις βάσεις ώστε μια μεγαλύτερη Ένωση να είναι και ισχυρότερη: πιο ανθεκτική, πιο αποτελεσματική και σταθερά προσηλωμένη στις αξίες και τους κανόνες που μας καθορίζουν».
Η επικεφαλής της Κομισιόν τόνισε πως, καθώς οι υποψήφιες χώρες υλοποιούν τις μεταρρυθμίσεις τους, η Ένωση οφείλει να είναι έτοιμη για την υποδοχή τους, προετοιμάζοντας τους θεσμούς της, προσαρμόζοντας τις πολιτικές της στα νέα δεδομένα και διασφαλίζοντας ότι ο προϋπολογισμός της θα ανταποκρίνεται στις κοινές φιλοδοξίες.
Ποιους όρους έθεσε η Κομισιόν
Μεταξύ άλλων, η Επιτροπή εισηγείται την ενδυνάμωση των μηχανισμών ασφαλείας στις μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης, με σκοπό οι δεσμεύσεις που αναλαμβάνονται από τις υποψήφιες χώρες κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων να συνεχίσουν να εφαρμόζονται και μετά την ένταξή τους.
Προτείνεται η χρονική επέκταση των υφιστάμενων τομεακών δικλίδων, που αφορούν την οικονομία, την εσωτερική αγορά, τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις, από την τρέχουσα τριετή περίοδο σε έως και 15 έτη μετά την προσχώρηση.
Παράλληλα, προτείνεται η θέσπιση μιας νέας θεσμικής ρήτρας ασφαλείας για περιπτώσεις σοβαρών παραβιάσεων των θεμελιωδών αξιών της ΕΕ, όπως το κράτος δικαίου, η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς και η αρχή της ειλικρινούς συνεργασίας.
Για τις πιο σοβαρές περιπτώσεις, τα προτεινόμενα μέτρα θα μπορούσαν να φτάσουν μέχρι και την αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου του νέου κράτους-μέλους στο Συμβούλιο και τον περιορισμό της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Η αρμόδια Επίτροπος για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, δήλωσε: «Η αξιολόγησή μας δείχνει ότι η ΕΕ μπορεί να υποδεχθεί περισσότερα κράτη-μέλη. Υπάρχουν όμως τομείς στους οποίους βλέπουμε προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουμε». Εξήγησε ότι μία από αυτές τις προκλήσεις αφορά «το κράτος δικαίου και την ειλικρινή συνεργασία», πεδία για τα οποία η Επιτροπή εισηγείται πιο ισχυρές δυνατότητες για την αποτροπή της οπισθοδρόμησης.
Η ανάγκη για την εφαρμογή ισχυρότερων εγγυήσεων συνδέεται και με την εμπειρία από την Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν, η οποία έχει ασκήσει επανειλημμένα το δικαίωμα του βέτο για να εμποδίσει αποφάσεις της ΕΕ. Η Μάρτα Κος είχε ήδη προειδοποιήσει τον Αύγουστο ότι η Ένωση πρέπει να εξασφαλίσει ότι «δεν θα αφήσει να μπουν Δούρειοι Ίπποι», υπογραμμίζοντας την ανάγκη τα νέα κράτη-μέλη να σέβονται τις κοινές ευρωπαϊκές αξίες.
Ειδική αναφορά έκανε η Μάρτα Κος στην Ουκρανία, επισημαίνοντας ότι η Επιτροπή προτείνει ειδικές ρυθμίσεις για την ενσωμάτωση του ουκρανικού αγροτικού τομέα, λόγω του μεγέθους και της υψηλής παραγωγικότητάς του. Οι ρυθμίσεις αυτές προβλέπουν περιορισμούς στη χρηματοδοτική ενίσχυση και στην πρόσβαση ευαίσθητων γεωργικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά, ενώ ταυτόχρονα θα υποστηρίξουν την Ουκρανία στην προσπάθειά της να ανακτήσει την πρόσβαση στις παραδοσιακές αγορές τρίτων χωρών.
Η Επιτροπή εισηγείται επίσης την επιτάχυνση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, με την υιοθέτηση της ειδικής πλειοψηφίας αντί της ομοφωνίας για περισσότερες αποφάσεις, καλύπτοντας τομείς όπως οι κυρώσεις, η φορολογική απάτη και η ενεργειακή πολιτική.
Στο ίδιο πλαίσιο, προτείνεται η χρήση της ειδικής πλειοψηφίας για την έναρξη των διαπραγματευτικών κεφαλαίων (clusters) και για άλλες ενδιάμεσες αποφάσεις κατά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, με στόχο η διαδικασία της Διεύρυνσης να αποκτήσει μεγαλύτερη δυναμική.
«Προτείνουμε τρόπους ώστε οι θεσμοί μας να είναι πιο ευέλικτοι και να μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις ταχύτερα», ανέφερε η Μάρτα Κος, τονίζοντας ότι οι αλλαγές αυτές πρέπει να εγγυηθούν πως «μια μεγαλύτερη Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι επίσης μια ισχυρότερη Ένωση, ικανή να διαμορφώσει το δικό της μέλλον».
Επιπλέον, η Επιτροπή προτείνει μια πιο σταδιακή ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών σε επιλεγμένες πολιτικές της ΕΕ, όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, η ψηφιακή πολιτική και η άμυνα, υπό όρους και με δυνατότητα αναστολής. Ο στόχος είναι η ενίσχυση της διοικητικής τους ικανότητας και της ετοιμότητάς τους για την ένταξη, επιτρέποντας παράλληλα στους πολίτες και τις επιχειρήσεις να απολαμβάνουν οφέλη πριν από την πλήρη προσχώρηση.
Αναφορικά με τον προϋπολογισμό, η Επιτροπή εκτιμά ότι διαθέτει τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει νέα κράτη-μέλη, χωρίς να επηρεαστούν οι τρέχουσες προτεραιότητές της. Η χρηματοδότηση για τις υποψήφιες χώρες θα προέρχεται αρχικά από το πρόγραμμα Global Europe, ενώ μετά την ένταξή τους θα μεταφερθεί στα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης, προβλέποντας επιπλέον πόρους για την πολιτική συνοχής, τη γεωργία, τις εσωτερικές υποθέσεις και τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας (Interreg).
