Στους Καρλ Ντάισεροθ, Πέτερ Χέγκεμαν και Γκέοργκ Νάγκελ απονέμεται το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής 2026 για τις πρωτοποριακές ανακαλύψεις τους σχετικά με τα φωτοενεργοποιούμενα ιοντικά κανάλια και την Οπτογενετική, όπως ανακοίνωσε το Ινστιτούτο Καρολίνσκα στη Στοκχόλμη.
Η φετινή βράβευση αφορά μία τεχνολογία που άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες μπορούν να μελετούν τον εγκέφαλο, επιτρέποντάς τους να ελέγχουν συγκεκριμένα νευρικά κύτταρα με τη βοήθεια του φωτός.
Τι είναι η Οπτογενετική
Η Οπτογενετική συνδυάζει τη γενετική μηχανική με την οπτική, ώστε συγκεκριμένοι νευρώνες να γίνονται φωτοευαίσθητοι. Με αυτόν τον τρόπο οι επιστήμονες μπορούν, χρησιμοποιώντας φως, να ενεργοποιούν ή να απενεργοποιούν επιλεγμένα νευρικά κύτταρα και να παρατηρούν σχεδόν άμεσα πώς επηρεάζονται συγκεκριμένες λειτουργίες.
Η τεχνική έχει προσφέρει νέα εργαλεία για τη μελέτη του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος δημιουργεί αναμνήσεις, επεξεργάζεται συναισθήματα και ελέγχει τη συμπεριφορά και την κίνηση.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής Νόμπελ Ιατρικής, Περ Σβένινγκσον, έκανε λόγο για δυνατότητες χαρτογράφησης του εγκεφάλου που παλαιότερα οι επιστήμονες «δεν μπορούσαν ούτε να φανταστούν».
Νόμπελ Ιατρικής 2026: Η ανακάλυψη που ξεκίνησε από μία άλγη
Η διαδρομή προς την Οπτογενετική άρχισε από την έρευνα των Γερμανών Πέτερ Χέγκεμαν και Γκέοργκ Νάγκελ. Οι δύο επιστήμονες εργάστηκαν πάνω στην καναλοροδοψίνη, μία φωτοευαίσθητη πρωτεΐνη που εντοπίζεται σε μονοκύτταρους πράσινους οργανισμούς και λειτουργεί ως ιοντικό κανάλι που ενεργοποιείται από το φως.
Το επόμενο καθοριστικό βήμα έγινε από τον Αμερικανό ψυχίατρο και νευροεπιστήμονα Καρλ Ντάισεροθ. Η αξιοποίηση αυτών των φωτοευαίσθητων πρωτεϊνών στα νευρικά κύτταρα συνέβαλε στην ανάπτυξη της Οπτογενετικής ως εργαλείου με το οποίο το φως μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον ακριβή έλεγχο της νευρωνικής δραστηριότητας.
Από τον φόβο και τη μνήμη μέχρι το Πάρκινσον
Οι δυνατότητες της μεθόδου είναι τεράστιες. Οι ερευνητές μπορούν να εξετάσουν ποια κυκλώματα του εγκεφάλου εμπλέκονται στη μάθηση, στον φόβο, στην εξάρτηση, στη μνήμη ή στην κίνηση, συνδέοντας συγκεκριμένους τύπους νευρώνων με συγκεκριμένες συμπεριφορές.
Η Οπτογενετική αποτελεί σήμερα κυρίως ερευνητικό εργαλείο, όμως έχει ανοίξει δρόμους για την καλύτερη κατανόηση παθήσεων όπως η νόσος του Πάρκινσον και η επιληψία, με την προοπτική οι γνώσεις αυτές να οδηγήσουν μελλοντικά σε νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις.
Παράλληλα, η σχετική έρευνα έχει επεκταθεί και στην όραση. Επιστημονικές ομάδες διερευνούν κατά πόσο φωτοευαίσθητες πρωτεΐνες μπορούν να αξιοποιηθούν για την αποκατάσταση μέρους της οπτικής λειτουργίας σε ανθρώπους με σοβαρή απώλεια όρασης.
