Στην Πεσμαζόγλου 1, λίγα μέτρα από τη Σταδίου, βρίσκεται μια αίθουσα που μετρά περισσότερα από 130 χρόνια οικονομικής ιστορίας. Εδώ στεγάστηκε από το 1891 έως το 1934 το Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών. Στον χώρο όπου κάποτε συναντιούνταν χρηματιστές και επενδυτές και άλλαζαν χέρια οι μετοχές μίας εντελώς διαφορετικής εποχής, σήμερα ακούγονται όροι όπως FinTech, blockchain, κρυπτονομίσματα, τεχνητή νοημοσύνη, machine learning και big data, στο πλαίσιο μεταπτυχιακού προγράμματος του ΕΚΠΑ.
Η εικόνα στο πρώτο μάθημα της εφετινής χρονιάς είχε τη δική της σημειολογία, σύμφωνα με δημοσίευμα του ΑΠΕ-ΜΠΕ. Το παλιό Χρηματιστήριο εξακολουθεί να φιλοξενεί τη χρηματοοικονομική, μόνο που η χρηματοοικονομική έχει αλλάξει. Στα θρανία δεν βρίσκονται μόνο νέοι απόφοιτοι οικονομικών σχολών, υπάρχουν απόφοιτοι Μαθηματικών, Διοίκησης Επιχειρήσεων, Οικονομικών Επιστημών, Λογιστικής, Οικονομετρίας, Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Νομικής και πολλών ακόμων Σχολών. Και οι ηλικίες διαφέρουν, δίπλα σε φοιτητές 25 και 30 ετών κάθονται επαγγελματίες 35, 40, ακόμη και 45 ή 50 ετών, οι οποίοι αποφάσισαν να επιστρέψουν στα θρανία.
Τι αναζητούν
Η απάντηση βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό σε όσα αλλάζουν ήδη στην αγορά εργασίας. Οι τράπεζες, οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι επενδυτικές επιχειρήσεις, οι εταιρείες τεχνολογίας, αλλά και οι εποπτικές αρχές χρησιμοποιούν πλέον εργαλεία και τεχνολογίες που πριν από λίγα χρόνια βρίσκονταν κυρίως στα εργαστήρια πληροφορικής ή στις νεοφυείς επιχειρήσεις. Τεχνητή νοημοσύνη, big data, blockchain και κανονιστική συμμόρφωση αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινής λειτουργίας της χρηματοοικονομικής αγοράς.
Τι είναι τελικά το FinTech
Με απλά λόγια, Χρηματοοικονομική Τεχνολογία (Financial Technology ή FinTech) είναι η συνάντηση της χρηματοοικονομικής με την τεχνολογία. Στην πράξη βρίσκεται πίσω από πολλές υπηρεσίες που χρησιμοποιούμε ήδη. Τις ψηφιακές πληρωμές και το mobile banking, τις ηλεκτρονικές πλατφόρμες επενδύσεων και χρηματοδότησης, αλλά και πιο σύνθετες εφαρμογές, από τα αυτοματοποιημένα επενδυτικά εργαλεία έως το blockchain και τα crypto-assets. Για τις επιχειρήσεις αυτό σημαίνει όχι μόνο νέους τρόπους πραγματοποίησης συναλλαγών και νέα επιχειρηματικά μοντέλα, αλλά και αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας τους. Η τεχνολογία επηρεάζει πλέον από τη διαχείριση κινδύνου και τη συμμόρφωση μέχρι τον τρόπο λήψης αποφάσεων και αξιοποίησης των δεδομένων.
Για τους εργαζομένους και τα στελέχη σημαίνει κάτι ακόμη πιο πρακτικό. Ότι η γνώση μόνο των παραδοσιακών χρηματοοικονομικών δεν αρκεί πάντοτε. Χρειάζεται σταδιακά και η κατανόηση των ψηφιακών υποδομών και του τρόπου με τον οποίο η τεχνολογία μεταβάλλει τη λειτουργία των αγορών. Αυτή η αλλαγή αποτυπώνεται και στη σύνθεση των φοιτητών του Μεταπτυχιακού Προγράμματος στη Χρηματοοικονομική Τεχνολογία του ΕΚΠΑ. Στην ίδια αίθουσα συναντώνται διαφορετικές ειδικότητες. Ο οικονομολόγος χρειάζεται να καταλάβει περισσότερο την τεχνολογία, ο μαθηματικός τη λειτουργία των χρηματοοικονομικών αγορών, ο άνθρωπος της διοίκησης τα δεδομένα και ο νομικός το νέο περιβάλλον ρύθμισης και συμμόρφωσης.
Από τις μετοχές του 1891 στους αλγόριθμους
Εδώ το ίδιο το κτίριο δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα γέφυρα με το παρελθόν. Το Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών εγκαταστάθηκε στο συγκεκριμένο κτίριο τον Νοέμβριο του 1891 και παρέμεινε εκεί μέχρι τον Νοέμβριο του 1934, όταν μεταφέρθηκε στη Σοφοκλέους. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, στον ίδιο χώρο, το αντικείμενο παραμένει κατά μία έννοια το ίδιο. Χρήμα, επενδύσεις, αγορές, κίνδυνος. Τα εργαλεία όμως είναι εντελώς διαφορετικά. Σήμερα ένας αναλυτής μπορεί να χρειάζεται να επεξεργαστεί τεράστιους όγκους δεδομένων. Ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα χρησιμοποιεί αλγορίθμους για την αξιολόγηση πιστωτικού κινδύνου ή τον εντοπισμό απάτης. Η μηχανική μάθηση χρησιμοποιείται στην ανάλυση και πρόβλεψη των αγορών και στη διαχείριση χαρτοφυλακίων, ενώ η κυβερνοασφάλεια έχει μετατραπεί σε κρίσιμο ζήτημα για ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Και κάπου εδώ βρίσκεται ίσως η καλύτερη απάντηση στο ερώτημα γιατί ένας εργαζόμενος 30, 40 ή 50 ετών αποφασίζει να αφιερώσει Παρασκευές, Σάββατα και Κυριακές σε ένα εκπαυδευτικό πρόγραμμα. Δεν αναζητά απλώς έναν ακόμη τίτλο σπουδών. Αναζητά γνώσεις που μπορούν να του ανοίξουν διαφορετικές επαγγελματικές διαδρομές ή να τον βοηθήσουν να παρακολουθήσει τις αλλαγές που συντελούνται ήδη στη δουλειά του. Το ίδιο το FinTech δείχνει πόσο έχουν αρχίσει να πλησιάζουν πεδία που μέχρι πριν από λίγα χρόνια αντιμετωπίζονταν ως διαφορετικά. Οι χρηματοοικονομικές γνώσεις συναντούν πλέον τον προγραμματισμό, την ανάλυση δεδομένων και τις νέες τεχνολογίες.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι αγορές χρήματος και κεφαλαίου, η αποτίμηση επενδύσεων, η θεωρία χαρτοφυλακίου και η διαχείριση κινδύνου. Από την άλλη, η μηχανική μάθηση, η ανάλυση μεγάλων δεδομένων, η κυβερνοασφάλεια, το blockchain, τα κρυπτονομίσματα και οι αλγοριθμικές συναλλαγές. Η γνώση εργαλείων προγραμματισμού και ανάλυσης δεδομένων, όπως Python, R και Matlab, γίνεται επίσης ολοένα πιο χρήσιμη σε αρκετές από αυτές τις ειδικότητες.
Ιδιαίτερη θέση αποκτά και ένας κλάδος που μεγαλώνει παράλληλα με την ψηφιοποίηση των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών: η κανονιστική συμμόρφωση και το RegTech. Όσο οι συναλλαγές και τα προϊόντα γίνονται περισσότερο ψηφιακά, τόσο αυξάνεται η ανάγκη για ανθρώπους που κατανοούν ταυτόχρονα το κανονιστικό πλαίσιο και την τεχνολογία.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να μετατραπεί ένας οικονομολόγος σε προγραμματιστή ή ένας άνθρωπος της τεχνολογίας σε οικονομολόγο. Είναι να υπάρχουν στελέχη που μπορούν να κατανοούν και τις δύο πλευρές και να λειτουργούν ως σύνδεσμος ανάμεσα στη χρηματοοικονομική και την πληροφορική. Πρόκειται για έναν ρόλο που αποκτά μεγαλύτερη σημασία όσο οι τράπεζες, οι επενδύσεις και γενικότερα οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες βασίζονται περισσότερο στα δεδομένα και στις ψηφιακές τεχνολογίες.
Πού οδηγούν οι νέες δεξιότητες
Οι επαγγελματικές διαδρομές που συνδέονται με το FinTech δεν περιορίζονται πλέον στις τράπεζες. Στην αγορά εμφανίζονται ή εξελίσσονται ειδικότητες όπως χρηματοοικονομικοί αναλυτές με ισχυρή γνώση δεδομένων, στελέχη διαχείρισης κινδύνων με τεχνολογικό υπόβαθρο και επαγγελματίες συμμόρφωσης που κατανοούν ψηφιακά συστήματα. Το πεδίο απασχόλησης εκτείνεται επίσης σε ασφαλιστικές και συμβουλευτικές εταιρείες, επιχειρήσεις τεχνολογίας, επενδυτικές εταιρείες, δημόσιους και διεθνείς οργανισμούς, καθώς και στον χώρο των startups.
Αυτός είναι και ο λόγος που η εκπαίδευση στο FinTech δεν αφορά αποκλειστικά όσους ξεκινούν τώρα την επαγγελματική τους πορεία. Αφορά και ανθρώπους που βρίσκονται ήδη αρκετά χρόνια στην αγορά και βλέπουν ότι η ειδικότητά τους αλλάζει.
Ο Αντιπρύτανης Οικονομικών και Ανάπτυξης του ΕΚΠΑ και καθηγητής Αριστείδης Σάμιτας, μιλώντας στο πρώτο μάθημα της χρονιάς, στάθηκε στη σύνδεση των σπουδών με τις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας. Όπως έχει επισημάνει, τα σύγχρονα προγράμματα δεν μπορούν να περιορίζονται σε αποσπασματικές προσθήκες νέων μαθημάτων, αλλά χρειάζονται σύνδεση της γνώσης και των δεξιοτήτων με τις ειδικότητες που ήδη δημιουργούνται.
Και ίσως η εικόνα του πρώτου μαθήματος να περιγράφει καλύτερα από οποιονδήποτε ορισμό αυτή τη μετάβαση. Σε μια αίθουσα όπου πριν από 135 χρόνια άνθρωποι συγκεντρώνονταν για να διαπραγματευθούν μετοχές, σήμερα μια νέα γενιά φοιτητών και μια μεγαλύτερη γενιά επαγγελματιών που επιστρέφει στα θρανία- μαθαίνει για αλγορίθμους, δεδομένα, blockchain και ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία. Το χρήμα δεν άλλαξε μόνο μορφή, άλλαξε και η γνώση που χρειάζεται κάποιος για να το κατανοήσει.
