Υπάρχουν έργα τέχνης που αλλάζουν ιδιοκτήτη. Και υπάρχουν πίνακες που, κάθε φορά που εμφανίζονται στην αγορά, μετατρέπονται σε παγκόσμιο γεγονός.
Σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία ανήκει το «Iris» του Claude Monet, ένα έργο της τελευταίας δημιουργικής περιόδου του Γάλλου ζωγράφου που παρέμεινε για δεκαετίες μακριά από τα βλέμματα του κοινού και τώρα ετοιμάζεται να βρεθεί στο επίκεντρο του διεθνούς χρηματιστηρίου τέχνης.
Ο οίκος Sotheby’s πρόκειται να δημοπρατήσει τον πίνακα στο Παρίσι στις 22 Οκτωβρίου, με την εκτίμησή του να κυμαίνεται μεταξύ 22 και 30 εκατ. ευρώ.
Πρόκειται για ένα ποσό που από μόνο του δημιουργεί προσδοκίες. Ακόμη μεγαλύτερη, όμως, είναι η σημασία που αποδίδουν οι ειδικοί στο συγκεκριμένο έργο, το οποίο χαρακτηρίζεται ως ένα από τα σημαντικότερα δείγματα της τελευταίας δεκαετίας της ζωής και της καριέρας του Monet.
Ένας Μονέ που παρέμενε κρυμμένος για έναν αιώνα
Το «Iris» δημιουργήθηκε την περίοδο 1924-1925, όταν ο Monet βρισκόταν στο Giverny, το μικρό γαλλικό χωριό που είχε μετατρέψει σε προσωπικό δημιουργικό παράδεισο.
Εκεί, ανάμεσα στους διάσημους κήπους του, στις ίριδες, στις ιτιές και φυσικά στη λίμνη με τα νούφαρα, ο ζωγράφος δημιούργησε ορισμένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα έργα στην ιστορία της τέχνης.
Το εντυπωσιακό στην περίπτωση του «Iris» είναι ότι δεν είχε παρουσιαστεί ποτέ μέχρι σήμερα δημόσια.
Για δεκαετίες το έργο ήταν γνωστό στους ειδικούς κυρίως μέσα από ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Η εμφάνισή του στην αγορά σημαίνει ουσιαστικά ότι ένα «χαμένο» κομμάτι της ύστερης περιόδου του Monet αποκαλύπτεται για πρώτη φορά σε πλήρες χρώμα μπροστά στο διεθνές κοινό.
Και αυτή ακριβώς η σπανιότητα είναι ένας από τους παράγοντες που ανεβάζουν θεαματικά την αξία του.
Γιατί το «Iris» θεωρείται τόσο σημαντικό
Η τελευταία περίοδος της ζωγραφικής του Monet έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για ιστορικούς τέχνης και συλλέκτες.
Τα έργα αυτών των χρόνων απομακρύνονται σταδιακά από τον αυστηρό ιμπρεσιονισμό και γίνονται πιο τολμηρά, ελεύθερα και σχεδόν αφαιρετικά.
Οι ειδικοί της Sotheby’s θεωρούν ότι το «Iris» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μετάβασης.
Τα λουλούδια παύουν να λειτουργούν απλώς ως θέμα. Τα χρώματα, οι πινελιές και οι φόρμες αποκτούν αυτονομία και μοιάζουν να προαναγγέλλουν κινήματα που θα κυριαρχούσαν δεκαετίες αργότερα στη μοντέρνα τέχνη.
Με άλλα λόγια, τα τελευταία έργα του Monet δεν αντιμετωπίζονται πλέον μόνο ως ο επίλογος του Ιμπρεσιονισμού. Για πολλούς μελετητές θεωρούνται μια από τις γέφυρες προς την Αφαίρεση και τον Μοντερνισμό.
Η συλλογή πίσω από το έργο
Το «Iris» προέρχεται από τη σημαντική Συλλογή Schlumberger, μέρος της οποίας θα δημοπρατηθεί από τη Sotheby’s υπό τον τίτλο «Le Temps Retrouvé: The Schlumberger Collection».
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η ιστορία της προέλευσης του πίνακα.
Η art dealer Katia Granoff, με την υποστήριξη της Jeanne Schlumberger, είχε αναγνωρίσει από πολύ νωρίς την αξία της ύστερης παραγωγής του Monet.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1950, η Schlumberger φέρεται να βοήθησε οικονομικά την Granoff ώστε να αποκτήσουν έργα που είχαν παραμείνει στο ατελιέ του ζωγράφου και βρίσκονταν στα χέρια του γιου του.
Η επιλογή εκείνη αποδείχθηκε εξαιρετικά διορατική.
Δεκαετίες αργότερα, έργα της ίδιας δημιουργικής περιόδου θεωρούνται πραγματικά blue chips της διεθνούς αγοράς τέχνης.
Από το Παρίσι στο Χονγκ Κονγκ και τη Νέα Υόρκη
Πριν από τη μεγάλη δημοπρασία, το «Iris» θα παρουσιαστεί διεθνώς, ταξιδεύοντας μεταξύ σημαντικών κέντρων της παγκόσμιας αγοράς τέχνης.
Το έργο αναμένεται να παρουσιαστεί στο Χονγκ Κονγκ και στη Νέα Υόρκη πριν επιστρέψει στο Παρίσι για την πώλησή του, η οποία συμπίπτει με την περίοδο της Art Basel Paris.
Η διαδικασία θυμίζει περιοδεία ενός εξαιρετικά πολύτιμου κοσμήματος.
Για τους οίκους δημοπρασιών, άλλωστε, η παρουσίαση ενός έργου τέτοιου επιπέδου στις μεγαλύτερες αγορές του κόσμου είναι ένας τρόπος να προσελκύσουν το ενδιαφέρον συλλεκτών από την Ασία, τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.
Ο Monet ως «blue chip» της τέχνης
Η περίπτωση του «Iris» δεν είναι μεμονωμένη.
Οι πίνακες του Monet έχουν εξελιχθεί εδώ και χρόνια σε μία από τις πιο σταθερές και ισχυρές κατηγορίες της αγοράς τέχνης.
Το 2025, ένας πίνακας από τη διάσημη σειρά «Nymphéas» άλλαξε χέρια μέσω του Christie’s έναντι περίπου 45,5 εκατ. δολαρίων, δηλαδή περίπου 40 εκατ. ευρώ.
Περίπου μία δεκαετία νωρίτερα, ένα σχεδόν αντίστοιχο έργο είχε πωληθεί για περίπου 27 εκατ. δολάρια.
Η διαφορά αποτυπώνει τη θεαματική άνοδο που έχουν γνωρίσει συγκεκριμένες κατηγορίες έργων του Monet.
Και όσο πιο σπάνια είναι η εμφάνιση ενός σημαντικού έργου στην αγορά, τόσο περισσότερο ενισχύεται η μάχη μεταξύ των μεγάλων συλλεκτών.
Τα νούφαρα που έγιναν εκατομμύρια
Η σειρά με τα νούφαρα παραμένει ένα από τα πιο πολύτιμα κεφάλαια της καριέρας του ζωγράφου.
Το 2012, ένα έργο «Nymphéas» του 1908 πωλήθηκε στη Νέα Υόρκη έναντι 43,8 εκατ. δολαρίων.
Το 2014, ένα άλλο «Nymphéas» σημείωσε ιδιαίτερα υψηλή τιμή σε δημοπρασία της Sotheby’s στο Λονδίνο, προσελκύοντας έντονο ενδιαφέρον από Ρώσους και Ασιάτες συλλέκτες.
Το 2021, το «Coin du bassin aux nymphéas», έργο του 1918, έφθασε περίπου στα 50,8 εκατ. δολάρια.
Δύο χρόνια αργότερα, το «Le bassin aux Nymphéas», επίσης του 1918, εκτοξεύτηκε στα 70 εκατ. δολάρια.
Οι αριθμοί αυτοί εξηγούν γιατί στην αγορά τέχνης το όνομα Monet αντιμετωπίζεται συχνά με όρους που θυμίζουν χρηματιστήριο.
Πού βρίσκεται ο Monet ανάμεσα στους ακριβότερους καλλιτέχνες
Σύμφωνα με στοιχεία της Artprice για τη δευτερογενή αγορά του 2025, ο Claude Monet βρισκόταν στην έβδομη θέση παγκοσμίως ως προς την αξία των έργων που άλλαξαν χέρια.
Μπροστά του βρίσκονταν ονόματα όπως οι Gustav Klimt, Pablo Picasso, Roy Lichtenstein, René Magritte, Jean-Michel Basquiat και Andy Warhol.
Πίσω από τον Monet συναντά κανείς δημιουργούς του μεγέθους των Henri Matisse, Marc Chagall και Mark Rothko.
Μια κατάταξη που αποδεικνύει ότι σχεδόν έναν αιώνα μετά τον θάνατό του, ο Γάλλος ζωγράφος εξακολουθεί να αποτελεί όχι μόνο έναν από τους σημαντικότερους δημιουργούς της ιστορίας, αλλά και ένα από τα ισχυρότερα ονόματα της παγκόσμιας αγοράς τέχνης.
Μπορεί το «Iris» να γράψει νέο ρεκόρ;
Η αρχική εκτίμηση των 22 έως 30 εκατ. ευρώ ήδη αποτελεί ορόσημο για τη γαλλική δευτερογενή αγορά ζωγραφικής.
Το γεγονός, όμως, ότι το έργο δεν είχε εμφανιστεί ποτέ δημοσίως, η ιστορική του προέλευση και η αυξανόμενη ζήτηση για τα ύστερα έργα του Monet δημιουργούν ένα ιδιαίτερο σκηνικό γύρω από τη δημοπρασία.
Στην αγορά τέχνης, το πραγματικό τίμημα αποκαλύπτεται μόνο όταν σηκωθεί το τελευταίο πλακίδιο του πλειοδότη.
Και στις 22 Οκτωβρίου στο Παρίσι, όλα τα βλέμματα θα είναι στραμμένα σε έναν κήπο από ίριδες που ο Monet ζωγράφισε πριν από περίπου έναν αιώνα και που σήμερα μπορεί να αξίζει μια μικρή περιουσία.
