Έως και 12 χρόνια νωρίτερα από το γενικό όριο των 67 ετών μπορούν να ανοίξουν την πόρτα της συνταξιοδότησης συγκεκριμένες κατηγορίες σημερινών 55άρηδων, αξιοποιώντας ειδικές διατάξεις που εξακολουθούν να ισχύουν για τα βαρέα και ανθυγιεινά, το Δημόσιο και ασφαλισμένους με παλαιότερα κατοχυρωμένα δικαιώματα.
Η «ψαλίδα» στα όρια ηλικίας είναι μεγάλη. Για ορισμένους ασφαλισμένους η έξοδος μπορεί να γίνει από τα 55 ή τα 57, για άλλους στα 58 ή τα 60, ενώ για τη μεγάλη πλειονότητα το κρίσιμο ορόσημο είναι τα 62 έτη. Σε αυτή την ηλικία, η συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης αποτελεί το βασικό «διαβατήριο» για πλήρη σύνταξη και αποχώρηση πέντε χρόνια πριν από το γενικό όριο.
Στην πράξη, οι ασφαλισμένοι που έχουν γεννηθεί το 1970 και το 1971 μπορεί να απέχουν μεταξύ τους αρκετά χρόνια ως προς τον χρόνο συνταξιοδότησης, ακόμη και αν έχουν την ίδια ηλικία. Η ημερομηνία πρώτης ασφάλισης, ο συνολικός ασφαλιστικός χρόνος, τα βαρέα ένσημα, ο φορέας ασφάλισης και τυχόν δικαιώματα που έχουν κατοχυρωθεί στο παρελθόν διαμορφώνουν διαφορετικά όρια εξόδου.
Καθοριστικός μπορεί να αποδειχθεί και ο ρόλος των πλασματικών ετών, ιδιαίτερα για όσους βρίσκονται κοντά στη συμπλήρωση της 40ετίας. Η αναγνώριση χρόνων, όπου επιτρέπεται, μπορεί να καλύψει το κενό που χωρίζει έναν ασφαλισμένο από τα απαιτούμενα 40 χρόνια και να καταστήσει εφικτή την πλήρη συνταξιοδότηση στα 62 αντί στα 67.
Σύμφωνα με νομικούς, ειδικούς στην κοινωνική ασφάλιση, δεν αρκεί η ηλικία για να προσδιοριστεί πότε μπορεί κάποιος να συνταξιοδοτηθεί. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν ο ασφαλιστικός φορέας, η ημερομηνία πρώτης ασφάλισης, ο συνολικός χρόνος εργασίας και η δυνατότητα αξιοποίησης ειδικών διατάξεων.
Ένας πρόσθετος παράγοντας στον συνταξιοδοτικό σχεδιασμό των σημερινών 55άρηδων είναι η προβλεπόμενη επανεξέταση των γενικών ορίων ηλικίας με βάση την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής. Τα σημερινά γενικά όρια παραμένουν στα 62 και στα 67 έτη.
Ωστόσο, για όσους πρόκειται να θεμελιώσουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα μετά το 2032, έχει σημασία η ενδεχόμενη μελλοντική αναπροσαρμογή τους. Μέχρι να υπάρξουν οριστικές αποφάσεις, η έγκαιρη καταγραφή των ενσήμων, ο έλεγχος τυχόν κατοχυρωμένων δικαιωμάτων και η εξέταση της δυνατότητας εξαγοράς πλασματικών ετών αποτελούν τα βασικά εργαλεία για τον προγραμματισμό της συνταξιοδότησης.
Η 40ετία ανοίγει την πόρτα στα 62
Για τη μεγαλύτερη κατηγορία ασφαλισμένων, η συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης αποτελεί τη βασική προϋπόθεση για πλήρη συνταξιοδότηση στα 62. Διαφορετικά, το γενικό όριο για πλήρη σύνταξη παραμένει στα 67, με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης.
Η δυνατότητα αναγνώρισης έως επτά πλασματικών ετών, όπου προβλέπεται, μπορεί να περιορίσει σημαντικά τον απαιτούμενο πραγματικό χρόνο εργασίας. Έτσι, ένας ασφαλισμένος που θα διαθέτει 33 πραγματικά χρόνια στα 62 μπορεί, εφόσον πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις, να συμπληρώσει την 40ετία μέσω αναγνώρισης χρόνου στρατιωτικής θητείας, σπουδών ή τέκνων.
Η συγκεκριμένη επιλογή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τους σημερινούς 55άρηδες, οι οποίοι έχουν μπροστά τους περίπου επτά χρόνια μέχρι τη συμπλήρωση του 62ου έτους.
Δημόσιο: Οι ειδικές κατηγορίες που διατηρούν ευνοϊκά όρια
Στον δημόσιο τομέα, ιδιαίτερο καθεστώς ισχύει για τους μόνιμους υπαλλήλους των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης που απασχολούνται σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα.
Όσοι είχαν συμπληρώσει τουλάχιστον 12 χρόνια ασφάλισης στα βαρέα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2012 διατηρούν τη δυνατότητα συνταξιοδότησης στα 58. Αντίθετα, για όσους συμπλήρωσαν την απαιτούμενη 12ετία από το 2013 και μετά, το ηλικιακό όριο διαμορφώνεται στα 60.
Ενδεικτικά, εργαζόμενος στην καθαριότητα δήμου, γεννημένος τον Μάρτιο του 1971, ο οποίος είχε συμπληρώσει τη 12ετία στα βαρέα το 2012, μπορεί να αποχωρήσει τον Μάρτιο του 2029, όταν συμπληρώσει το 58ο έτος.
Για τους υπόλοιπους δημοσίους υπαλλήλους που επιδιώκουν μειωμένη σύνταξη, απαιτείται η συμπλήρωση 25 ετών ασφάλισης, με δυνατότητα αξιοποίησης πλασματικών χρόνων. Για τους σημερινούς 55άρηδες, το σχετικό όριο ηλικίας είναι τα 62.
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν οι τρίτεκνες και πολύτεκνες μητέρες που είχαν συμπληρώσει την απαιτούμενη 20ετία το 2010. Εφόσον έχουν κατοχυρώσει τις σχετικές προϋποθέσεις, μπορούν να ασκήσουν το συνταξιοδοτικό τους δικαίωμα χωρίς όριο ηλικίας.
ΙΚΑ: Πλήρης σύνταξη ακόμη και στα 55 για γυναίκες με βαρέα
Στον ιδιωτικό τομέα, οι μεγαλύτερες δυνατότητες πρόωρης αποχώρησης εντοπίζονται στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα.
Γυναίκες ασφαλισμένες του πρώην ΙΚΑ που είχαν συμπληρώσει 4.500 ημέρες ασφάλισης, εκ των οποίων 3.600 στα βαρέα, έως το τέλος του 2010, μπορούν να λάβουν πλήρη σύνταξη στα 55. Εάν οι ίδιες προϋποθέσεις συμπληρώθηκαν το 2011, το όριο αυξάνεται στα 56 και, εάν συμπληρώθηκαν το 2012, στα 57. Για όσες συγκέντρωσαν τις απαιτούμενες ημέρες ασφάλισης από το 2013 και μετά, το όριο ηλικίας διαμορφώνεται στα 62.
Απαραίτητη προϋπόθεση για την αξιοποίηση των συγκεκριμένων διατάξεων είναι η συμπλήρωση 1.000 ημερών ασφάλισης στα βαρέα κατά την τελευταία 17ετία πριν από την αίτηση συνταξιοδότησης.
Για τους υπόλοιπους μισθωτούς που διαθέτουν 10.500 ημέρες ασφάλισης συνολικά, από τις οποίες 7.500 στα βαρέα, προβλέπεται μειωμένη σύνταξη στα 60 και πλήρης στα 62. Με 4.500 ημέρες συνολικά και 3.600 στα βαρέα, η πλήρης σύνταξη χορηγείται στα 62, εφόσον πληρούνται και οι υπόλοιπες προϋποθέσεις.
Μειωμένη σύνταξη: Οι προϋποθέσεις και το κόστος
Για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα που δεν συμπληρώνουν 40ετία, εναλλακτική επιλογή αποτελεί η μειωμένη σύνταξη στα 62.
Απαιτούνται τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης και, κατά κανόνα, 100 ημέρες ασφάλισης ετησίως την τελευταία πενταετία, με τις ειδικές εξαιρέσεις που προβλέπει η νομοθεσία.
Η επιλογή της μειωμένης σύνταξης συνεπάγεται μόνιμη περικοπή, η οποία μπορεί να φτάσει το 30% της εθνικής σύνταξης. Η ανταποδοτική σύνταξη δεν υφίσταται την αντίστοιχη μείωση.
Ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες
Περισσότερο περιορισμένες είναι οι δυνατότητες για τους ασφαλισμένους των πρώην ΟΑΕΕ, ΕΤΑΑ και ΟΓΑ.
Για ελεύθερους επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενους επιστήμονες και αγρότες, η πλήρης σύνταξη χορηγείται στα 62 με 40 χρόνια ασφάλισης ή στα 67 με τουλάχιστον 15 χρόνια.
Η αξιοποίηση πλασματικών χρόνων, όπου επιτρέπεται, μπορεί να επιτρέψει τη συμπλήρωση της 40ετίας και να επισπεύσει την αποχώρηση κατά πέντε χρόνια.
