Νέα εποχή ξεκινά από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 για τις κληρονομιές και τις διαθήκες, με το νέο κληρονομικό δίκαιο να φέρνει σημαντικές αλλαγές μετά από δεκαετίες σχετικής ακινησίας.
Το νέο πλαίσιο, που θεσπίστηκε με τον Ν. 5303/2026, αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται η περιουσία μετά τον θάνατο, ενισχύει τα δικαιώματα συζύγων και συντρόφων, εισάγει νέους θεσμούς όπως η κληρονομική σύμβαση και τροποποιεί την προστασία των κληρονόμων απέναντι στα χρέη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι από τις 16 Σεπτεμβρίου ενεργοποιούνται ρυθμίσεις που αφορούν τις κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου και τις συμβάσεις εκ των προτέρων παραίτησης από κληρονομικά δικαιώματα.
Τι αλλάζει στις διαθήκες
Το νέο καθεστώς απλοποιεί τη σύνταξη και τη δημοσίευση διαθηκών, ενώ παράλληλα ενισχύει τις εγγυήσεις γνησιότητας.
Οι ιδιόγραφες διαθήκες δεν καταργούνται, αλλά προβλέπονται αυστηρότεροι έλεγχοι ώστε να περιορίζονται οι αμφισβητήσεις και οι περιπτώσεις πλαστογράφησης.
Παράλληλα, απλοποιείται η δημόσια διαθήκη και προβλέπονται ειδικότερες διαδικασίες για άτομα με σοβαρές δυσκολίες επικοινωνίας.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί συνολικά να κάνει τη διαδικασία πιο ασφαλή και λιγότερο ευάλωτη σε δικαστικές διαμάχες.
Νέα δικαιώματα για τον σύζυγο
Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές αφορά τον επιζώντα σύζυγο.
Όταν υπάρχει ένα παιδί, το ποσοστό που λαμβάνει ο σύζυγος αυξάνεται στο 1/3 της κληρονομιάς.
Όταν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, το ποσοστό παραμένει στο 1/4.
Αν δεν υπάρχουν παιδιά, ο σύζυγος ενισχύεται σημαντικά και προηγείται πλέον έναντι άλλων συγγενών σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με το παλαιότερο καθεστώς.
Τι ισχύει για τα σύμφωνα συμβίωσης
Το νέο δίκαιο φέρνει πολύ πιο κοντά τα κληρονομικά δικαιώματα των συντρόφων που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης με εκείνα των έγγαμων ζευγαριών.
Αυτό σημαίνει ότι σε πολλές περιπτώσεις ο σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης θα αντιμετωπίζεται πλέον σχεδόν όπως ο σύζυγος ως προς τη διαδοχή και τη νόμιμη μοίρα.
Η αλλαγή αυτή θεωρείται από τις πιο σημαντικές μεταρρυθμίσεις του νέου πλαισίου, καθώς αναγνωρίζει έμπρακτα μορφές οικογενειακής ζωής πέρα από τον γάμο.
Τι αλλάζει για ζευγάρια χωρίς γάμο
Το νέο καθεστώς εισάγει επίσης δυνατότητες προστασίας και για συντρόφους που δεν έχουν τελέσει γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Στην πράξη, εξετάζεται πλέον η πραγματική διάρκεια και σταθερότητα της σχέσης, κάτι που μπορεί να δώσει κληρονομικά δικαιώματα σε περιπτώσεις όπου μέχρι σήμερα ο επιζών σύντροφος έμενε χωρίς ουσιαστική προστασία.
Η νέα κληρονομική σύμβαση
Μία από τις πιο καινοτόμες αλλαγές είναι η εισαγωγή της κληρονομικής σύμβασης.
Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 μπορεί να καταρτίζεται σύμβαση αιτία θανάτου, δηλαδή μια συμφωνία με την οποία καθορίζονται εκ των προτέρων συγκεκριμένα κληρονομικά δικαιώματα.
Παράλληλα, επιτρέπεται και η εκ των προτέρων παραίτηση από ορισμένα κληρονομικά δικαιώματα, πάντα μέσα στο πλαίσιο και τις εγγυήσεις που προβλέπει ο νόμος.
Πρόκειται για σημαντική αλλαγή, καθώς μέχρι σήμερα η ελληνική κληρονομική νομοθεσία ήταν ιδιαίτερα αυστηρή απέναντι σε τέτοιου είδους συμφωνίες.
Η νόμιμη μοίρα αλλάζει χαρακτήρα
Σημαντική είναι και η μεταρρύθμιση της νόμιμης μοίρας.
Οι κληρονόμοι δεν είναι απαραίτητο να αποκτούν υποχρεωτικά ποσοστό συγκυριότητας σε ακίνητα.
Σε αρκετές περιπτώσεις η αξίωσή τους μπορεί να μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση.
Αυτό πρακτικά μπορεί να περιορίσει τις περιπτώσεις όπου ένα ακίνητο «σπάει» σε πολλά μικρά ποσοστά μεταξύ συγγενών, δημιουργώντας χρόνια προβλήματα συγκυριότητας.
Μεγαλύτερη προστασία από τα χρέη
Αλλαγές έρχονται και στην ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη που συνοδεύουν μια κληρονομιά.
Το νέο πλαίσιο ενισχύει την προστασία της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου.
Η βασική κατεύθυνση είναι ότι η αποδοχή της κληρονομιάς δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο κληρονόμος εκθέτει και τη δική του περιουσία σε απεριόριστο κίνδυνο για χρέη του θανόντος.
Η διαχείριση των οφειλών και η ευθύνη του κληρονόμου επανακαθορίζονται με στόχο να μειωθούν οι περιπτώσεις όπου μια κληρονομιά μετατρέπεται σε οικονομική παγίδα.
Νέος ρόλος για τον εκκαθαριστή
Στις περιπτώσεις όπου απαιτείται εκκαθάριση κληρονομιάς, προβλέπεται ότι ο εκκαθαριστής θα επιλέγεται από ειδικό κατάλογο δικηγόρων.
Ο στόχος είναι να υπάρχει μεγαλύτερη διαφάνεια και επαγγελματική εποπτεία στη διαχείριση σύνθετων κληρονομικών υποθέσεων.
Ηλεκτρονικό Γενικό Μητρώο Διαθηκών
Το νέο σύστημα προβλέπει επίσης τη λειτουργία Ηλεκτρονικού Γενικού Μητρώου Διαθηκών.
Μέσω αυτού θα καταγράφονται οι διαθήκες και θα διευκολύνεται σημαντικά η αναζήτησή τους μετά τον θάνατο του διαθέτη.
Η ψηφιοποίηση αναμένεται να περιορίσει περιπτώσεις χαμένων διαθηκών, καθυστερήσεων αλλά και δικαστικών συγκρούσεων γύρω από το ποια διαθήκη είναι η τελευταία και ισχυρή.
Τι πρέπει να γνωρίζουν όσοι έχουν ήδη διαθήκη
Οι ήδη συνταγμένες διαθήκες δεν παύουν αυτομάτως να ισχύουν.
Ωστόσο, οι νέοι κανόνες για δημοσίευση, έλεγχο γνησιότητας και ορισμένες διαδικαστικές εγγυήσεις μπορεί να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο θα εξεταστούν στο μέλλον.
Για αυτό, όσοι έχουν σύνθετη περιουσία, δεύτερο γάμο, παιδιά από διαφορετικές σχέσεις, σύμφωνο συμβίωσης ή σημαντικά χρέη είναι σκόπιμο να επανεξετάσουν τον σχεδιασμό της κληρονομιάς τους με νομικό ή συμβολαιογράφο.
Τι αλλάζει από τις 16 Σεπτεμβρίου
Η 16η Σεπτεμβρίου 2026 αποτελεί κομβική ημερομηνία κυρίως για την ενεργοποίηση των νέων μορφών κληρονομικών συμβάσεων και για ορισμένους μεταβατικούς κανόνες του νέου νόμου.
Το γενικότερο πλαίσιο της μεταρρύθμισης έχει ήδη θεσπιστεί με τον Ν. 5303/2026, ο οποίος ψηφίστηκε τον Μάιο και δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 81 Α΄/22.5.2026.
Στην πράξη, το νέο κληρονομικό δίκαιο φέρνει μεγαλύτερη ευελιξία στον οικογενειακό και περιουσιακό προγραμματισμό, ενισχύει τα δικαιώματα των συντρόφων και επιχειρεί να περιορίσει χρόνιες παθογένειες όπως οι αμφισβητούμενες διαθήκες, οι αναγκαστικές συγκυριότητες και οι κληρονομιές με δυσανάλογα χρέη.
