Ως πολιτικό στοίχημα με ορίζοντα τη συναίνεση, παρουσίασε η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, τον Εθνικό Διάλογο για το νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο κατά την εναρκτήρια ομιλία της από το βήμα της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων στη Βουλή, την Τρίτη 10 Φεβρουαρίου 2026.

Επισημαίνοντας πως δεν υπάρχει ίχνος προειλημμένων αποφάσεων, η κ. Ζαχαράκη, όρισε το πλαίσιο για τη ριζική αναδιάρθρωση του Λυκείου και τη θεσμοθέτηση του Εθνικού Απολυτηρίου, περιγράφοντας ένα εκπαιδευτικό σχέδιο με ξεκάθαρη κατεύθυνση: λιγότερη εξεταστική πίεση, περισσότερη ουσιαστική μάθηση και ένα απολυτήριο με κύρος, αξιοπιστία και διεθνή αναγνώριση.

Όπως τόνισε χαρακτηριστικά, η διαδικασία που ξεκινά δεν έχει «κλειδωμένες λύσεις», αλλά συγκεκριμένο στόχο:

«Ένα Λύκειο με ουσία, ένα απολυτήριο με αξιοπιστία και ένα πιο δίκαιο σύστημα για τους μαθητές και τις οικογένειες».

Η ίδια επέμεινε ότι ο διάλογος θα είναι ουσιαστικός, συμμετοχικός και χωρίς αιφνιδιασμούς, υπογραμμίζοντας ότι η Παιδεία συνιστά εθνική υπόθεση και όχι πεδίο κομματικής αντιπαράθεσης.

Υπογράμμισε δε ότι αν ευοδωθεί ο διάλογος, θα αποτελεί «επιτυχία της χώρας και όχι μιας κυβέρνησης».

Η παρέμβασή της κινήθηκε σε δύο παράλληλα επίπεδα: αφενός στη σαφή διάγνωση των παθογενειών του σημερινού Λυκείου και αφετέρου στην παρουσίαση ενός συνεκτικού πλαισίου αρχών για το μέλλον, με ανοιχτά ερωτήματα, αλλά ξεκάθαρη κατεύθυνση.

Το τέλος του Λυκείου ως «προθάλαμος εξετάσεων»

Η Σοφία Ζαχαράκη δεν ωραιοποίησε την υφιστάμενη κατάσταση: περιέγραψε ένα Λύκειο που έχει απωλέσει σε μεγάλο βαθμό τη μορφωτική του αυτοτέλεια και έχει μετατραπεί σε «προθάλαμο εξετάσεων», με ιδιαίτερη ένταση στη Γ’ Λυκείου.

Εκεί, όπως επεσήμανε, η εκπαιδευτική διαδικασία υποβαθμίζεται, οι μαθητές απουσιάζουν συστηματικά από το σχολείο -ιδίως προς το τέλος της χρονιάς- και η πραγματική μάθηση μεταφέρεται εκτός σχολικής αίθουσας, στην εξωσχολική υποστήριξη.

Η υπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι αυτή η μετατόπιση δεν αποτελεί ελεύθερη επιλογή των οικογενειών, αλλά αναγκαστική προσαρμογή σε ένα σύστημα που, με τον όγκο της ύλης και τον τρόπο αξιολόγησης, ωθεί μαθητές και εκπαιδευτικούς στα όρια.

Οι εκπαιδευτικοί, όπως είπε, καλούνται να «τρέξουν» μια τεράστια ύλη χωρίς τον απαιτούμενο χρόνο για ουσιαστική διδασκαλία, ενώ η μαθησιακή εμπειρία συρρικνώνεται σε έναν αγώνα επιβίωσης ενόψει των Πανελλαδικών.

Στόχος του νέου σχεδιασμού είναι το Λύκειο να αποκτήσει μορφωτική αυτονομία: να γίνει χώρος γνώσης, κριτικής σκέψης και προσωπικής ωρίμανσης, που προετοιμάζει για τη ζωή και όχι μόνο για ένα εξεταστικό αποτέλεσμα.

Η φιλοσοφία του Εθνικού Απολυτηρίου – Μείωση μαθημάτων και ύλης, λιγότερη πίεση στη Γ’ Λυκείου

Στο επίκεντρο του προτεινόμενου σχεδίου βρίσκεται η καθιέρωση του Εθνικού Απολυτηρίου ως βασικού τίτλου εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Η φιλοσοφία του νέου απολυτηρίου, όπως την περιέγραψε η υπουργός, εδράζεται στην αποτύπωση της συνολικής μαθησιακής πορείας των μαθητών και όχι στην αποτίμηση της επίδοσης «μιας στιγμής».

Μεταξύ των βασικών αξόνων που τέθηκαν προς συζήτηση περιλαμβάνεται η μείωση των εξεταζόμενων μαθημάτων στη Γ’ Λυκείου από έξι σε τέσσερα, σε συνδυασμό με ουσιαστικό περιορισμό της εξεταστέας ύλης.

Πρόκειται, σύμφωνα με την υπουργό, για μια παρέμβαση που μπορεί να αποσυμπιέσει μια τάξη, η οποία σήμερα βιώνει τη μεγαλύτερη ένταση και ψυχολογική φόρτιση του σχολικού βίου.

Όπως υπογράμμισε, δεν πρόκειται για «πολλαπλασιασμό εξετάσεων», αλλά για μια προσπάθεια πιο δίκαιης και ρεαλιστικής αποτύπωσης της μαθησιακής προσπάθειας.

Η αποσυμπίεση αυτή, εφόσον εφαρμοστεί ουσιαστικά και όχι τυπικά, μπορεί να αλλάξει τη φυσιογνωμία της τελευταίας τάξης του Λυκείου, δίνοντας χώρο για εμβάθυνση, κατανόηση και ανάπτυξη δεξιοτήτων, αντί για στείρα απομνημόνευση.

Παράλληλα, στο τραπέζι μπαίνει ένα μεικτό σύστημα αξιολόγησης, το οποίο θα συνδυάζει την ενδοσχολική επίδοση με εθνικές εξετάσεις.

Η Σοφία Ζαχαράκη υπενθύμισε ότι σε δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες η εισαγωγή στα πανεπιστήμια βασίζεται σε συνδυασμό προφορικής και γραπτής αξιολόγησης, συνήθως σε αναλογία 30% – 70%.

Στην ελληνική περίπτωση, προτείνεται η συμμετοχή των τάξεων του Λυκείου στον τελικό βαθμό, με ιδιαίτερη έμφαση στη Β’ και Γ’ Λυκείου, ενώ παραμένει ανοιχτό το ερώτημα του εάν και πώς θα προσμετράται και η Α’ Λυκείου.

Καθοριστικής σημασίας, όπως τόνισε, δεν είναι μόνο τα ποσοστά, αλλά οι «δικλίδες αξιοπιστίας»: ενιαία κριτήρια, διαφάνεια και θεσμικές εγγυήσεις, ώστε να μην καλλιεργηθεί αίσθημα αδικίας ή αμφισβήτησης.

Οι Πανελλήνιες αντί για «μοναδική πύλη» εισαγωγής στα ΑΕΙ, ενσωματώνονται σε ένα ευρύτερο σύστημα

Η Σοφία Ζαχαράκη ήταν σαφής: οι Πανελλήνιες εξετάσεις δεν καταργούνται άμεσα.

Παραμένουν ως ένας αξιόπιστος και αδιάβλητος μηχανισμός, μέχρι να διαμορφωθεί μια εναλλακτική πρόταση, που θα πληροί τα ίδια – ή υψηλότερα – κριτήρια εγκυρότητας.

Ο στρατηγικός στόχος, ωστόσο, είναι να ενταχθούν σε ένα ευρύτερο σύστημα αξιολόγησης και να πάψουν να αποτελούν τη μοναδική πύλη προς την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η ενίσχυση της Τράπεζας Θεμάτων, η συγκρότηση σώματος βαθμολογητών και η δημιουργία ενιαίου πλαισίου εξετάσεων, ώστε η αξιολόγηση να αντικατοπτρίζει τη συνολική προσπάθεια των μαθητών.

Οι εκπαιδευτικοί στο επίκεντρο της αλλαγής

Η έμφαση στον ρόλο των εκπαιδευτικών, ήταν ένα από τα πλέον καθοριστικά σημεία της τοποθέτησης της υπουργού.

Η Σοφία Ζαχαράκη μίλησε για την ανάγκη σταδιακής εφαρμογής κάθε αλλαγής, με πιλοτικές φάσεις, ανεξάρτητη αποτίμηση και επαρκή μεταβατική περίοδο. Κεντρική προϋπόθεση επιτυχίας, όπως είπε, «είναι η διαρκής επιμόρφωση και η στήριξη του εκπαιδευτικού έργου».

«Καμία μεταρρύθμιση δεν θα πετύχει χωρίς τους εκπαιδευτικούς», τόνισε, επισημαίνοντας ότι ο ρόλος τους δεν μπορεί να περιορίζεται στην εκτέλεση αποφάσεων, αλλά πρέπει να είναι ενεργός και συνδιαμορφωτικός.

Το ζητούμενο, όπως περιέγραψε, είναι ένα πιο ανθρώπινο και μαθητοκεντρικό Λύκειο: με χρόνο για εμβάθυνση, χώρο για το λάθος, έμφαση στις δεξιότητες και όχι αποκλειστικά στην απομνημόνευση.

Πολιτικός διάλογος και αντιδράσεις

Η συζήτηση στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων ανέδειξε τόσο συγκλίσεις όσο και σαφείς επιφυλάξεις.

Η βουλευτής της ΝΔ, Ιωάννα Λυτρίβη, χαρακτήρισε τον διάλογο ευκαιρία για τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου, δίκαιου και ισότιμου δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος, ενώ ο πρόεδρος της Συνόδου των Πρυτάνεων, Μιχάλης Σφακιανάκης, έθεσε ως στόχο ένα ανοιχτό, δημοκρατικό και συμπεριληπτικό εκπαιδευτικό μοντέλο.

Από την αντιπολίτευση, ο Στέφανος Παραστατίδης (ΠΑΣΟΚ) υπογράμμισε ότι το Εθνικό Απολυτήριο αποτελεί σοβαρή παιδαγωγική μεταρρύθμιση και όχι επικοινωνιακό τέχνασμα, υπενθυμίζοντας ότι η πρωτοβουλία για τον διάλογο είχε τεθεί από το κόμμα του ήδη από τον Ιούνιο του 2025.

Έθεσε, μάλιστα, τρεις αδιαπραγμάτευτους στόχους: αυτονομία του Λυκείου, τέλος στην «κρίση μιας στιγμής» των Πανελλαδικών και οικονομική ανακούφιση των οικογενειών από τη φροντιστηριακή εξάρτηση.

Ο Διονύσης Καλαματιανός (ΣΥΡΙΖΑ) επισήμανε ότι χωρίς την επίλυση των χρόνιων προβλημάτων της εκπαίδευσης, η μεταρρύθμιση κινδυνεύει να μείνει κενό γράμμα, ενώ ο Γιάννης Δελής (ΚΚΕ) μίλησε για ταξικούς φραγμούς που δεν αίρονται με επικοινωνιακές διακηρύξεις.

Παρεμβάσεις έκαναν επίσης η Μερόπη Τζούφη (Νέα Αριστερά), η Σοφία Χάιδω Ασημακοπούλου (Ελληνική Λύση), ο Σπυρίδων Τσιρώνης («ΝΙΚΗ») και ο Σπύρος Μπιμπίλας (Πλεύση Ελευθερίας), με κοινό άξονα την ανάγκη αξιοπιστίας και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Χρονοδιάγραμμα και πολιτικό διακύβευμα

Ολοκληρώνοντας την παρουσίαση, η υπουργός παρουσίασε ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα εννέα μηνών: εκκίνηση και θεσμικό πλαίσιο, θεματικές ομάδες, περιφερειακά fora, σύνθεση προτάσεων, δημόσια διαβούλευση και τελική έκθεση με οδικό χάρτη εφαρμογής.

Εξέφρασε, παράλληλα, την ικανοποίησή της για τη διάθεση συμμετοχής της αντιπολίτευσης, ακόμη και σε σημεία διαφωνίας.

Το πολιτικό διακύβευμα είναι σαφές: αν ο διάλογος οδηγήσει σε ένα σύστημα με μεγαλύτερη αξιοπιστία, λιγότερη εξεταστική πίεση και ουσιαστικότερο παιδαγωγικό ρόλο για το Λύκειο, τότε –όπως είπε η ίδια– «δεν θα μιλάμε για επιτυχία μιας κυβέρνησης. Θα είναι επιτυχία της χώρας».

Πολιτικές τοποθετήσεις και αντιδράσεις

Θετικά τοποθετήθηκε η βουλευτής της ΝΔ, Ιωάννα Λυτρίβη, κάνοντας λόγο για έναν εθνικό διάλογο με στόχο ένα δίκαιο, σύγχρονο και ισότιμο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα.

Ο πρόεδρος της Συνόδου των Πρυτάνεων και επικεφαλής της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου, Μιχάλης Σφακιανάκης, έθεσε ως κεντρικό στόχο τη διαμόρφωση ενός ανοιχτού, δημοκρατικού και συμπεριληπτικού συστήματος, ικανού να ανταποκριθεί στις σύγχρονες προκλήσεις.

Από την πλευρά της αντιπολίτευσης, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Στέφανος Παραστατίδης ξεκαθάρισε ότι το κόμμα του θεωρεί το Εθνικό Απολυτήριο σοβαρή παιδαγωγική μεταρρύθμιση και όχι επικοινωνιακό τέχνασμα, υπενθυμίζοντας ότι η σχετική πρωτοβουλία είχε τεθεί από το ΠΑΣΟΚ ήδη από τον Ιούνιο του 2025.

Έθεσε, μάλιστα, τρεις αδιαπραγμάτευτους στόχους: αυτονομία του Λυκείου, τέλος στην «κρίση μιας στιγμής» των Πανελλαδικών και οικονομική ανακούφιση των οικογενειών από τη φροντιστηριακή εξάρτηση.

Ο Διονύσης Καλαματιανός από τον ΣΥΡΙΖΑ τόνισε ότι χωρίς επίλυση των υπαρκτών προβλημάτων της εκπαίδευσης, κάθε μεταρρύθμιση κινδυνεύει να μείνει κενό γράμμα, αναπαράγοντας ανισότητες και αποκλεισμούς.

Ο Γιάννης Δελής (ΚΚΕ) μίλησε για «ωραία λόγια» που δεν αναιρούν τα ταξικά φίλτρα του εκπαιδευτικού συστήματος, ενώ η Μερόπη Τζούφη (Νέα Αριστερά) υπογράμμισε ότι η συζήτηση για το Λύκειο είναι βαθιά πολιτική και δεν μπορεί να αποκοπεί από τα χρόνια προβλήματα μαθητών και εκπαιδευτικών.

Αναφορές στην ανάγκη ισότιμης πρόσβασης και άρσης κοινωνικών αδικιών έκαναν η Σοφία Χάιδω Ασημακοπούλου (Ελληνική Λύση), ο Σπυρίδων Τσιρώνης («ΝΙΚΗ») και ο Σπύρος Μπιμπίλας (Πλεύση Ελευθερίας), με τον τελευταίο να επισημαίνει ότι η κατάργηση των Πανελλαδικών δεν μπορεί να πετύχει χωρίς ένα αξιόπιστο εκπαιδευτικό σύστημα.

Διαβάστε ακόμη: