Μια διαφορετική ανάγνωση της δημοσιονομικής κατάστασης της Ελλάδας και συνολικά της Ευρώπης επιχειρεί να δώσει νέα μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦίΜ), η οποία φέρνει στο προσκήνιο το λεγόμενο «κρυφό» συνταξιοδοτικό χρέος, δηλαδή τις μελλοντικές υποχρεώσεις των ασφαλιστικών συστημάτων που δεν αποτυπώνονται στους επίσημους δείκτες δημόσιου χρέους. Σύμφωνα με τη μελέτη, το σύνολο των μελλοντικών συντάξεων της Ελλάδας αντιστοιχεί στο 403% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, ποσοστό που υπερβαίνει κατά πολύ το ήδη υψηλό επίσημο δημόσιο χρέος της χώρας.

Η ανάλυση δεν περιορίζεται μόνο στην ελληνική περίπτωση. Αντιθέτως, καταδεικνύει ότι το πρόβλημα αφορά το σύνολο σχεδόν των ευρωπαϊκών οικονομιών, με ορισμένες μάλιστα να εμφανίζουν ακόμη υψηλότερες υποχρεώσεις. Στην κορυφή της σχετικής λίστας βρίσκεται η Ισπανία με 496% του ΑΕΠ, ακολουθούμενη από την Αυστρία με 450%, την Ιταλία με 429%, ενώ η Γαλλία, η Σλοβενία και η Πορτογαλία καταγράφουν επίσης επίπεδα άνω του 370%.

Τι είναι το «κρυφό» συνταξιοδοτικό χρέος

Ο όρος αφορά τις μελλοντικές συνταξιοδοτικές παροχές που έχουν υποσχεθεί τα κράτη μέσω των ασφαλιστικών τους συστημάτων, χωρίς όμως να υπάρχουν αντίστοιχα αποθεματικά ή συσσωρευμένες αποταμιεύσεις που να καλύπτουν πλήρως αυτές τις υποχρεώσεις.

Πρόκειται ουσιαστικά για δεσμεύσεις που θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν στο μέλλον μέσω φόρων, εισφορών ή νέου δανεισμού.

Ωστόσο, οι συγκεκριμένες υποχρεώσεις δεν περιλαμβάνονται στους επίσημους υπολογισμούς του δημόσιου χρέους βάσει των ευρωπαϊκών κανόνων και του Συμφώνου του Μάαστριχτ.

Αυτό σημαίνει ότι οι επίσημοι δείκτες χρέους που χρησιμοποιούνται για τη δημοσιονομική αξιολόγηση των κρατών παρουσιάζουν μόνο ένα μέρος των πραγματικών μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων που έχουν αναλάβει οι κυβερνήσεις.

Κατά το ΚΕΦίΜ, η πρακτική αυτή οδηγεί σε μια στρεβλή εικόνα των δημόσιων οικονομικών και υποτιμά το πραγματικό δημοσιονομικό βάρος που μεταφέρεται στις επόμενες γενιές.

Η ευρωπαϊκή ιδιαιτερότητα

Η μελέτη υποστηρίζει ότι η Ευρώπη παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα σε σχέση με άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς ή η Αυστραλία.

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες κυριαρχούν τα αναδιανεμητικά ασφαλιστικά συστήματα, όπου οι σημερινοί εργαζόμενοι χρηματοδοτούν τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων.

Αντίθετα, σε άλλα κράτη έχει αναπτυχθεί σε μεγαλύτερο βαθμό το κεφαλαιοποιητικό μοντέλο, όπου μέρος των εισφορών επενδύεται και δημιουργεί αποθεματικά που χρηματοδοτούν τις μελλοντικές παροχές.

Σύμφωνα με το ΚΕΦίΜ, οι χώρες που στηρίχθηκαν περισσότερο στην κεφαλαιοποίηση διαθέτουν χαμηλότερες μη καταγεγραμμένες υποχρεώσεις, ισχυρότερες κεφαλαιαγορές και μεγαλύτερη δημοσιονομική ανθεκτικότητα.

Αντίθετα, τα κράτη που βασίστηκαν σχεδόν αποκλειστικά στο αναδιανεμητικό μοντέλο έχουν συσσωρεύσει σημαντικές μελλοντικές υποχρεώσεις, οι οποίες συχνά υπερβαίνουν κατά πολύ το εμφανές δημόσιο χρέος τους.

Η πρόταση για αλλαγές στο ασφαλιστικό μοντέλο

Με βάση τα συμπεράσματα της μελέτης, το ΚΕΦίΜ επαναφέρει τη συζήτηση για μεγαλύτερη αξιοποίηση κεφαλαιοποιητικών στοιχείων στα ασφαλιστικά συστήματα.

Η βασική θέση είναι ότι η σταδιακή δημιουργία αποθεματικών μπορεί να μειώσει τις μελλοντικές δημοσιονομικές πιέσεις και να ενισχύσει τη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων.

Παράλληλα, προτείνεται να εξεταστεί η πληρέστερη αποτύπωση των συνταξιοδοτικών δεσμεύσεων στους δείκτες δημοσιονομικής παρακολούθησης, ώστε να υπάρχει πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τις πραγματικές υποχρεώσεις των κρατών.

Κατά την ανάλυση του ΚΕΦίΜ, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε νέες πρωτοβουλίες κοινού δανεισμού για την άμυνα, την πράσινη μετάβαση και τις επενδύσεις στρατηγικής σημασίας.

Η ελληνική δημοσιονομική εικόνα

Παρά τις επισημάνσεις για το υψηλό «κρυφό» χρέος, η μελέτη αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα έχει πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο στη δημοσιονομική της διαχείριση την τελευταία δεκαπενταετία.

Όπως αναφέρεται, η χώρα κατάφερε να περάσει από έλλειμμα 15,4% του ΑΕΠ το 2009 σε πρωτογενή πλεονάσματα και συνολικό δημοσιονομικό πλεόνασμα το 2024, καταγράφοντας μία από τις μεγαλύτερες προσαρμογές που έχουν σημειωθεί στην Ευρώπη.

Μάλιστα, για την περίοδο 2023-2025 η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των ελάχιστων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που παρουσίασαν θετικό μέσο δημοσιονομικό αποτέλεσμα, μαζί με τη Δανία, την Κύπρο, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία.

Η διαπίστωση αυτή υπογραμμίζει ότι η τρέχουσα δημοσιονομική πορεία της χώρας είναι σαφώς βελτιωμένη σε σχέση με το παρελθόν. Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από τις μακροπρόθεσμες συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις δείχνει ότι το ασφαλιστικό και η δημογραφική γήρανση παραμένουν από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η Ελλάδα και συνολικά η Ευρώπη τις επόμενες δεκαετίες.

Διαβάστε ακόμη: