Κάτω από την αχανή έκταση της Σαχάρας, εκεί όπου σήμερα κυριαρχούν η άμμος και οι βραχώδεις σχηματισμοί, κρύβονται τεράστια αποθέματα υπόγειου νερού.
Πρόκειται για νερό που σε μεγάλο βαθμό προέρχεται από βροχοπτώσεις οι οποίες σημειώθηκαν πριν από δεκάδες χιλιάδες ή ακόμη και ένα εκατομμύριο χρόνια, όταν η μεγαλύτερη έρημος του κόσμου είχε εντελώς διαφορετική μορφή, με λίμνες, ποτάμια και πλούσια βλάστηση.
Παρότι συχνά γίνεται λόγος για έναν «υπόγειο ωκεανό», η περιγραφή αυτή είναι περισσότερο μεταφορική. Δεν υπάρχει μια ενιαία δεξαμενή νερού κάτω από τη Σαχάρα. Αντίθετα, το νερό βρίσκεται αποθηκευμένο μέσα στους πόρους και τις ρωγμές πετρωμάτων, κυρίως ψαμμιτών, σχηματίζοντας εκτεταμένα υδροφόρα συστήματα που απλώνονται σε μεγάλο μέρος της Βόρειας Αφρικής.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Environmental Research Letters, η Αφρική διαθέτει συνολικά περίπου 660.000 κυβικά χιλιόμετρα υπόγειου νερού, με τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις να εντοπίζονται κάτω από τη Λιβύη, την Αλγερία, την Αίγυπτο και το Σουδάν. Ωστόσο, η ύπαρξη τόσο μεγάλων αποθεμάτων δεν σημαίνει ότι όλο αυτό το νερό μπορεί να αξιοποιηθεί εύκολα, καθώς σε πολλές περιπτώσεις βρίσκεται σε μεγάλο βάθος ή παρουσιάζει αυξημένη αλατότητα.
Tο μυστικό της Σαχάρας
Το σημαντικότερο από αυτά τα συστήματα είναι ο υδροφόρος ορίζοντας του Νουβικού Ψαμμίτη, ο οποίος εκτείνεται κάτω από την Αίγυπτο, τη Λιβύη, το Σουδάν και το Τσαντ, καλύπτοντας περίπου δύο εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας τον χαρακτηρίζει ως το μεγαλύτερο γνωστό σύστημα απολιθωμένου υπόγειου νερού στον κόσμο. Εξίσου σημαντικό είναι και το υδροφόρο σύστημα της βορειοδυτικής Σαχάρας, που εκτείνεται κάτω από την Αλγερία, την Τυνησία και τη Λιβύη.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι το νερό αυτό συγκεντρώθηκε κατά τη διάρκεια επαναλαμβανόμενων υγρών περιόδων, όταν οι αλλαγές στην τροχιά της Γης ενίσχυαν τους αφρικανικούς μουσώνες και έφερναν τις βροχές πολύ βορειότερα από ό,τι σήμερα.
Κατά την τελευταία Αφρικανική Υγρή Περίοδο, περίπου από το 12.700 έως το 3.500 π.Χ., η Σαχάρα δεν ήταν έρημος αλλά ένα μωσαϊκό από λίμνες, ποτάμια, λιβάδια και σαβάνες, όπου ζούσαν ελέφαντες, κροκόδειλοι, ψάρια και ανθρώπινες κοινότητες.
Με τη βοήθεια ραδιενεργών ισοτόπων, όπως ο άνθρακας-14, το κρυπτό-81 και το χλώριο-36, οι ερευνητές μπορούν να υπολογίσουν την ηλικία των υπόγειων υδάτων. Οι αναλύσεις στο βαθύτερο τμήμα του Νουβικού Υδροφόρου Ορίζοντα έδειξαν ότι ορισμένες ποσότητες νερού παραμένουν παγιδευμένες στο υπέδαφος εδώ και περίπου ένα εκατομμύριο χρόνια.
Παρά το εντυπωσιακό τους μέγεθος, τα αποθέματα αυτά δεν είναι ανεξάντλητα. Η αναπλήρωσή τους στις σημερινές κλιματικές συνθήκες είναι εξαιρετικά περιορισμένη, γεγονός που σημαίνει ότι η υπεράντληση μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση των πόρων, αύξηση του κόστους άντλησης και υποβάθμιση της ποιότητας του νερού. Γι’ αυτό, η βιώσιμη διαχείρισή τους θεωρείται κρίσιμη τόσο για τις χώρες της περιοχής όσο και για τις επόμενες γενιές.
