Τα ευρωπαϊκά ηλεκτρικά δίκτυα αποδεικνύονται πιο ευάλωτα απ’ όσο θεωρούνταν μέχρι σήμερα. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας έκθεσης της Eurelectric, της ένωσης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία αξιολογεί το επίπεδο ετοιμότητας του κλάδου με μόλις 6,7 στα 10.

Η βαθμολογία αυτή αποκαλύπτει σημαντικά κενά στην προστασία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια συνδέεται άμεσα με τη γεωπολιτική σταθερότητα και τις υβριδικές απειλές.

Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκονται οι μετασχηματιστές υψηλής τάσης, οι υποσταθμοί μεταφοράς και τα κέντρα ελέγχου – τα πιο κρίσιμα σημεία του ενεργειακού συστήματος. Πρόκειται για υποδομές που, αν καταστραφούν ή υποστούν σοβαρή βλάβη, δεν μπορούν να αντικατασταθούν άμεσα. Η κατασκευή και εγκατάσταση νέου εξοπλισμού μπορεί να απαιτήσει έως και δύο χρόνια, δημιουργώντας τεράστια κενά στην ηλεκτροδότηση.

Ταυτόχρονα, τα ψηφιακά συστήματα ελέγχου –η «νευρική δομή» του σύγχρονου ενεργειακού μοντέλου– μετατρέπονται ολοένα και συχνότερα σε στόχο κυβερνοεπιθέσεων.

Η έκθεση παρουσιάστηκε στη Munich Security Conference, παρουσία κυβερνητικών αξιωματούχων και εκπροσώπων του ενεργειακού τομέα, μεταξύ των οποίων και ο Έλληνας υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου.

Το ουκρανικό παράδειγμα: 1.065 επιθέσεις

Η εμπειρία της Ουκρανία λειτουργεί ως ζωντανό παράδειγμα των κινδύνων. Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022 έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 1.065 επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, με στόχο υποσταθμούς, σταθμούς παραγωγής και κρίσιμο εξοπλισμό.

Οι συνέπειες υπήρξαν καταστροφικές:

  • Περίπου 50% της ενεργειακής υποδομής υπέστη ζημιές ή καταστράφηκε
  • Σε ορισμένες περιπτώσεις έως και τα δύο τρίτα των καταναλωτών έμειναν χωρίς ρεύμα
  • Οι επιθέσεις στόχευσαν κυρίως εξοπλισμό που δεν αντικαθίσταται άμεσα

Σε μία μόνο ημέρα, τον Νοέμβριο του 2025, πραγματοποιήθηκε συντονισμένη επίθεση με περίπου 450 drones και 45 πυραύλους, πλήττοντας 25 ενεργειακές εγκαταστάσεις. Παράλληλα, οι κυβερνοεπιθέσεις σε ενεργειακά συστήματα αυξήθηκαν κατά 30% έως 40%, αποδεικνύοντας ότι οι ψηφιακές υποδομές είναι εξίσου κρίσιμο πεδίο μάχης.

Υβριδικές απειλές στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με αυξανόμενο κύμα υβριδικών απειλών. Μεταξύ αυτών:

  • Κυβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ελέγχου
  • Δολιοφθορές σε υποσταθμούς και μετασχηματιστές
  • Παρεμβολές ή ζημιές σε υποθαλάσσια καλώδια
  • Επιθέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα

Από το 2014 έως το τέλος του 2024 καταγράφηκαν 219 υβριδικά περιστατικά, με το 86% να σημειώνεται μετά το 2022. Μόνο το 2024 αντιστοιχεί στο 45% των συνολικών περιστατικών.

Τουλάχιστον 11 περιστατικά στόχευσαν άμεσα ενεργειακές υποδομές, ενώ έχουν καταγραφεί και 23 κυβερνοεπιθέσεις σε ενεργειακά συστήματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ζημιές σε υποθαλάσσια καλώδια είχαν κόστος αποκατάστασης που άγγιξε τα 50–60 εκατ. ευρώ.

Η ελληνική διάσταση

Η έκθεση αφορά άμεσα και την Ελλάδα. Το ελληνικό σύστημα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε υποθαλάσσιες ηλεκτρικές διασυνδέσεις που συνδέουν τα νησιά με το ηπειρωτικό δίκτυο. Τα καλώδια αυτά, αν και τεχνολογικά προηγμένα, αποτελούν ευάλωτα σημεία έναντι δολιοφθορών ή τεχνικών βλαβών.

Μια στοχευμένη ζημιά θα μπορούσε να προκαλέσει εκτεταμένες διακοπές ρεύματος, επηρεάζοντας την οικονομική δραστηριότητα και τον τουρισμό.

Υπενθυμίζεται ότι πριν από περίπου τρία χρόνια σημειώθηκε κυβερνοεπίθεση στον ΔΕΣΦΑ, τον Διαχειριστή του Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου. Παρότι η τροφοδοσία δεν επηρεάστηκε, το περιστατικό ανέδειξε την ανάγκη ενίσχυσης της ψηφιακής θωράκισης.

«Η ώρα για δράση είναι τώρα»

Ο πρόεδρος της Eurelectric, Markus Rauramo, τόνισε ότι «ζούμε σε μια νέα πραγματικότητα αυξανόμενων απειλών», επισημαίνοντας την ανάγκη θεμελιώδους αλλαγής νοοτροπίας. Από την πλευρά του, ο γενικός γραμματέας της ένωσης, Kristian Ruby, υπογράμμισε ότι τα μαθήματα από την Ουκρανία πρέπει να μετατραπούν σε πρακτική δράση.

Η προστασία των υποσταθμών, η δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων εξοπλισμού, η ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας και η βελτίωση του συντονισμού σε περιόδους κρίσης αποτελούν πλέον βασικές προτεραιότητες.

Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: η επίγνωση των κινδύνων αυξάνεται, όμως η ετοιμότητα παραμένει άνιση. Και σε έναν κόσμο όπου οι ενεργειακές υποδομές αποτελούν πλέον στρατηγικό στόχο, η ανθεκτικότητα δεν είναι επιλογή – είναι αναγκαιότητα.

Διαβάστε ακόμη: