Μετά από χρόνια έντασης και καχυποψίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζει να επαναξιολογεί τη σχέση της με την Τουρκία, καθώς οι εξελίξεις στο ουκρανικό μέτωπο και η γεωπολιτική στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον Ντόναλντ Τραμπ αναδιαμορφώνουν το τοπίο ασφάλειας στην Ευρώπη.
Οι Βρυξέλλες, που έως πρόσφατα αντιμετώπιζαν την Άγκυρα κυρίως ως πηγή προβλημάτων, αρχίζουν πλέον να τη βλέπουν ως πιθανό μέρος της λύσης, ειδικά σε ό,τι αφορά την επόμενη μέρα στην Ουκρανία και την ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα.
Η διπλή αξία της Άγκυρας: Στρατός και γεωγραφία
Η γεωπολιτική σημασία της Τουρκίας παραμένει καθοριστική:
- Διαθέτει τις δεύτερες μεγαλύτερες ένοπλες δυνάμεις στο ΝΑΤΟ.
- Ελέγχει τα Στενά του Βοσπόρου, επηρεάζοντας άμεσα τη ναυσιπλοΐα στη Μαύρη Θάλασσα.
- Διατηρεί ενεργό ρόλο στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει δηλώσει ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να συμμετάσχει σε αποστολές ασφάλειας ή ειρηνευτικής επιτήρησης στην Ουκρανία, εφόσον υπάρξει συμφωνία με τη Ρωσία.
Για την ΕΕ, αυτό μεταφράζεται σε ένα πρακτικό δίλημμα: συνεργασία με μια ισχυρή περιφερειακή δύναμη ή διατήρηση αποστάσεων με κόστος στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η επίσκεψη Kos και το μήνυμα επαναπροσέγγισης
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η πρόσφατη επίσκεψη της Επιτρόπου Διεύρυνσης Marta Kos στην Άγκυρα.
Η Kos υπογράμμισε ότι:
«Η ειρήνη στην Ουκρανία θα αλλάξει τις ισορροπίες στην Ευρώπη, ιδιαίτερα στη Μαύρη Θάλασσα. Η Τουρκία θα είναι πολύ σημαντικός εταίρος».
Το μήνυμα ήταν σαφές: η ΕΕ επιδιώκει σταδιακή αποκατάσταση διαύλων συνεργασίας, χωρίς όμως να αγνοεί τις πολιτικές αδυναμίες της Τουρκίας.
Οικονομία και συνδεσιμότητα ως «γέφυρα»
Τα πρώτα απτά βήματα γίνονται κυρίως στο οικονομικό πεδίο:
- Υπογραφή δανείων 200 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για έργα ΑΠΕ.
- Προώθηση επενδύσεων στο Trans-Caspian Corridor, που συνδέει Κίνα, Κεντρική Ασία, Καύκασο και Ευρώπη.
- Ενίσχυση μεταφορών, ενέργειας και ψηφιακών δικτύων.
Η οικονομική συνεργασία λειτουργεί ως «ουδέτερο έδαφος», σε μια περίοδο που τα πολιτικά ζητήματα παραμένουν δύσκολα.
Τα «αγκάθια»: Δημοκρατία, Κύπρος, Ιμάμογλου
Παρά τη σχετική προσέγγιση, τα βασικά εμπόδια παραμένουν:
- Δημοκρατικό έλλειμμα
Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις είναι παγωμένες από το 2018 λόγω υποχώρησης στο κράτος δικαίου. - Υπόθεση Ιμάμογλου
Η φυλάκιση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην ΕΕ. - Κυπριακό
Ελλάδα και Κύπρος μπλοκάρουν κάθε ουσιαστική αναβάθμιση σχέσεων χωρίς κινήσεις καλής θέλησης από την Άγκυρα.
Ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης έχει προτείνει άνοιγμα λιμανιών, πρόταση που απορρίφθηκε από την Τουρκία.
Η τελωνειακή ένωση και το μεγάλο ζητούμενο
Κεντρικός στόχος της Άγκυρας είναι η αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης του 1995.
Η Τουρκία θεωρεί ότι σήμερα ζημιώνεται, καθώς:
- Η ΕΕ υπογράφει νέες συμφωνίες (Ινδία, Mercosur).
- Η Άγκυρα υποχρεώνεται σε άνοιγμα αγορών χωρίς πλήρη ανταλλάγματα.
Από τη φυλακή, ο İmamoğlu έχει ζητήσει εκσυγχρονισμό της συμφωνίας, χαρακτηρίζοντάς την «το μόνο σταθερό πλαίσιο συνεργασίας».
Ωστόσο, η τελική απόφαση περνά από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου οι πολιτικές αντιστάσεις παραμένουν ισχυρές.
Ο παράγοντας Τραμπ ως επιταχυντής
Η παρουσία του Donald Trump στον Λευκό Οίκο λειτουργεί ως καταλύτης.
Η πιο μονομερής και σκληρή γραμμή της Ουάσιγκτον:
- Πιέζει την Ευρώπη να ενισχύσει τη δική της αρχιτεκτονική ασφάλειας.
- Ωθεί σε μεγαλύτερη αξιοποίηση περιφερειακών δυνάμεων, όπως η Τουρκία.
- Δημιουργεί ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας.
Όπως σημείωσε η πρέσβης της Τουρκίας στην ΕΕ Yaprak Balkan:
«Ο κόσμος αλλάζει γρήγορα και οι σχέσεις πρέπει να προσαρμοστούν».
Ρεαλισμός αντί αυταπατών
Η πλήρης επανεκκίνηση της ενταξιακής πορείας δεν βρίσκεται στο τραπέζι.
Αντίθετα, διαμορφώνεται ένα μοντέλο «ελεγχόμενης συνεργασίας»:
- Συνεργασία στην ασφάλεια και στην ενέργεια
- Οικονομική διασύνδεση
- Πολιτικές αποστάσεις
- Διαρκής διαπραγμάτευση
Η ίδια η Marta Kos μιλά για ανάγκη «να εξεταστεί η σχέση με φρέσκα μάτια», με στόχο την αποκατάσταση εμπιστοσύνης, χωρίς εκπτώσεις στις ευρωπαϊκές αξίες.
Η ΕΕ δεν «αγκαλιάζει» την Τουρκία, αλλά ούτε μπορεί πλέον να την αγνοήσει.
Σε ένα περιβάλλον πολέμου στην Ουκρανία και αυξημένης αβεβαιότητας υπό τον Trump, η Άγκυρα μετατρέπεται σε αναγκαίο εταίρο, έστω και δύσκολο.
Η σχέση περνά σε φάση πραγματισμού: λιγότερες αυταπάτες, περισσότερη διαχείριση συμφερόντων.
