Ένα πρόβλημα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια αντιμετωπιζόταν ως μια τοπική ιδιαιτερότητα των νοτιοανατολικών θαλασσών της χώρας εξελίσσεται πλέον σε σοβαρή περιβαλλοντική απειλή για το Αιγαίο. Ο λόγος για τον λαγοκέφαλο, το εισβολικό και ιδιαίτερα τοξικό ψάρι που έχει εγκατασταθεί στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και, σύμφωνα με τους ψαράδες, αλλάζει δραματικά την εικόνα των ελληνικών θαλασσών.
Οι πρώτοι που βιώνουν καθημερινά τις συνέπειες είναι οι επαγγελματίες αλιείς της Ρόδου, οι οποίοι βλέπουν τα παραδοσιακά ψάρια να γίνονται ολοένα και πιο δυσεύρετα και τα αλιευτικά τους εργαλεία να καταστρέφονται από την παρουσία του λαγοκέφαλου.
«Κάτι αντίστοιχο δεν έχει ξαναγίνει», δηλώνει ο αλιέας Μιχάλης Καρποδίνης, ο οποίος βρίσκεται πίσω από τη διοργάνωση του 1ου Πανελλήνιου Ανοιχτού Διαγωνισμού Αλιείας Λαγοκέφαλου.
Όπως εξηγεί, η ιδέα γεννήθηκε μέσα από την ίδια την πραγματικότητα που βιώνουν οι ψαράδες της Ρόδου.
«Δεν υπάρχουν πια ψάρια στην περιοχή μας. Έχουν μειωθεί σε τεράστιο βαθμό. Αναγκαζόμαστε να κάνουμε ολόκληρα ταξίδια και να πηγαίνουμε σε άλλες περιοχές για να βρούμε ψάρια», αναφέρει, εκφράζοντας την ανησυχία του ότι το φαινόμενο δεν θα περιοριστεί στα Δωδεκάνησα αλλά θα επεκταθεί και σε άλλες περιοχές της χώρας.
Η αθέατη απειλή για τα ιχθυαποθέματα
Ο λαγοκέφαλος θεωρείται σήμερα ένα από τα πλέον επιθετικά ξενικά είδη που έχουν εισβάλει στη Μεσόγειο.
Πρόκειται για ψάρι το οποίο δεν καταναλώνεται λόγω της υψηλής τοξικότητάς του, ενώ παράλληλα προκαλεί σημαντικές ζημιές στον αλιευτικό εξοπλισμό. Δίχτυα, αγκίστρια και παράμαλλα καταστρέφονται συστηματικά, αυξάνοντας το κόστος κάθε εξόδου στη θάλασσα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τους αλιείς, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι οικονομικό αλλά οικολογικό.
Ο Μιχάλης Καρποδίνης υποστηρίζει ότι ο λαγοκέφαλος επηρεάζει δραματικά την ισορροπία του θαλάσσιου οικοσυστήματος.
«Στη Ρόδο έχουμε να δούμε χρόνια χταπόδι. Είναι βασική τροφή του. Τρώει οστρακοειδή, μικρόψαρα, γόνο, αυγά. Ουσιαστικά καταναλώνει ό,τι βρει μπροστά του», αναφέρει.
Όπως σημειώνει, σε συνδυασμό με άλλα εισβολικά είδη, όπως το λεοντόψαρο, δημιουργείται μια νέα πραγματικότητα που απειλεί τη βιοποικιλότητα της περιοχής.
Αλλαγή συμπεριφοράς και επιθετικότητα
Οι αλιείς παρατηρούν πλέον και μια νέα διάσταση του προβλήματος.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο λαγοκέφαλος εμφανίζει σημάδια αυξημένης επιθετικότητας, κάτι που στο παρελθόν δεν καταγραφόταν με την ίδια ένταση.
Ο κ. Καρποδίνης περιγράφει προσωπικές εμπειρίες αλλά και περιστατικά άλλων ψαράδων που ήρθαν αντιμέτωποι με το συγκεκριμένο είδος σε ρηχά νερά.
«Τα χτυπούσα με τη σκούπα στα ρηχά και επέστρεφαν ξανά. Δεν έχω ξαναδεί κάτι τέτοιο. Αν έμενα μέσα στη θάλασσα, είμαι βέβαιος ότι θα με δάγκωναν», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Τα ισχυρά σαγόνια του λαγοκέφαλου είναι σχεδιασμένα να συνθλίβουν οστρακοειδή και σκληρά κελύφη, γεγονός που εξηγεί τόσο τις ζημιές στα αλιευτικά εργαλεία όσο και την επιθετική επίδρασή του στα τοπικά οικοσυστήματα.
Ο διαγωνισμός που μετατρέπεται σε εργαλείο χαρτογράφησης
Ο 1ος Πανελλήνιος Ανοιχτός Διαγωνισμός Αλιείας Λαγοκέφαλου, που θα διαρκέσει έως τις 30 Αυγούστου, δεν έχει μόνο συμβολικό χαρακτήρα.
Όπως εξηγεί ο διοργανωτής του, στόχος είναι η συγκέντρωση στοιχείων και η άτυπη χαρτογράφηση της εξάπλωσης του είδους σε ολόκληρη τη χώρα.
Ήδη συμμετέχουν ψαράδες από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, οι οποίοι αποστέλλουν φωτογραφίες, τοποθεσίες και δεδομένα για τις συλλήψεις λαγοκέφαλων.
«Προσπαθούμε να αναδείξουμε ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη Ρόδο. Υπάρχουν αναφορές από τη Χίο, τη Θάσο και άλλες περιοχές που μέχρι σήμερα δεν είχαν τραβήξει την προσοχή», εξηγεί.
Μάλιστα, ο ίδιος σχεδιάζει τη δημιουργία ειδικής ψηφιακής εφαρμογής μέσω της οποίας επαγγελματίες αλιείς αλλά και πολίτες θα μπορούν να καταγράφουν παρατηρήσεις και εμφανίσεις λαγοκέφαλων.
Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια διαρκώς ενημερωμένη βάση δεδομένων που θα μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο από τις αρμόδιες αρχές όσο και από την επιστημονική κοινότητα.
«Εθνικό περιβαλλοντικό ζήτημα»
Ο Μιχάλης Καρποδίνης θεωρεί ότι η παρουσία του λαγοκέφαλου δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα ενός επαγγελματικού κλάδου.
«Πρέπει να αντιμετωπιστεί ως εθνικό περιβαλλοντικό ζήτημα. Δεν είναι μόνο θέμα ψαράδων. Είναι θέμα βιοποικιλότητας και ισορροπίας του θαλάσσιου οικοσυστήματος», τονίζει.
Παράλληλα υποστηρίζει ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί οργανωμένες πολιτικές και επιστημονικά τεκμηριωμένες παρεμβάσεις, καθώς η αλιεία με καλάμι ή παραγάδι δεν αρκεί για να περιορίσει ουσιαστικά τον πληθυσμό του είδους.
Μέχρι να εφαρμοστούν πιο αποτελεσματικές λύσεις, οι ψαράδες συνεχίζουν να βλέπουν την παρουσία του λαγοκέφαλου να επεκτείνεται χρόνο με τον χρόνο, φοβούμενοι ότι όσα συμβαίνουν σήμερα στα νερά της Ρόδου θα αποτελέσουν σύντομα πραγματικότητα για ολόκληρο το Αιγαίο.
