Παριστάνουν τους πελάτες, τους λουόμενους ή ακόμη και τις μητέρες με τα παιδιά τους. Τρέχουν στα χωράφια, κλειδώνονται στις τουαλέτες, ανεβαίνουν στις ταράτσες και, σε μία από τις πιο ακραίες περιπτώσεις, κρύβονται μέσα σε φέρετρα. Αυτά είναι ορισμένα από τα τεχνάσματα που χρησιμοποιούνται, συχνά με εντολή των εργοδοτών, για να μην εντοπιστεί αδήλωτη εργασία στους καλοκαιρινούς ελέγχους της Επιθεώρησης Εργασίας.

Οι εικόνες θυμίζουν κινηματογραφική κωμωδία, πίσω τους όμως κρύβεται μια σκληρή πραγματικότητα: εργαζόμενοι χωρίς πλήρη ασφάλιση, χωρίς δηλωμένες υπερωρίες, χωρίς ρεπό και, σε αρκετές περιπτώσεις, χωρίς στοιχειώδη μέτρα προστασίας.

Το σκηνικό έχει αλλάξει σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, όταν εργαζόμενοι κρύβονταν σε ψυγεία ή έπεφταν στη θάλασσα μόλις εμφανίζονταν οι ελεγκτές. Η ψηφιακή κάρτα εργασίας, η άμεση πρόσβαση στο σύστημα «Εργάνη» και η χρήση τάμπλετ έχουν περιορίσει σημαντικά τα περιθώρια εξαπάτησης.

Ωστόσο, όπως επισημαίνουν έμπειροι επιθεωρητές, κάθε νέο μέτρο φέρνει και ένα νέο τέχνασμα από τους εργοδότες που επιμένουν να παρανομούν.

Η μεγάλη πληγή είναι πλέον η υποδηλωμένη εργασία

Το βασικό πρόβλημα δεν είναι πια μόνο η πλήρως αδήλωτη εργασία, αλλά κυρίως η υποδηλωμένη απασχόληση.

Η συνηθέστερη πρακτική είναι ο εργαζόμενος να δηλώνεται για τέσσερις ώρες, να «χτυπά» την κάρτα του και στη συνέχεια να δουλεύει οκτώ ή ακόμη και δέκα ώρες.

Το ίδιο συμβαίνει και με τα ρεπό. Ακόμη και στην κορύφωση της τουριστικής περιόδου, κάθε εργαζόμενος δικαιούται τουλάχιστον ένα ρεπό την εβδομάδα. Αν, όμως, εμφανιστεί έλεγχος την ημέρα που υποτίθεται ότι δεν εργάζεται, τότε αρχίζει η προσπάθεια εξαφάνισης.

Άλλοι τρέχουν στην τουαλέτα, άλλοι βγαίνουν από την πίσω πόρτα και άλλοι κάθονται σε ένα τραπέζι, παραγγέλνουν έναν καφέ και προσποιούνται τους πελάτες. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, φορούν ακόμη τα μπλουζάκια με το λογότυπο του καταστήματος.

Οι επιθεωρητές έχουν εντοπίσει ακόμη και πλαστά ή αλλοιωμένα έγγραφα ωραρίου, με τα οποία επιχειρείται να αποκρυφτεί η πραγματική διάρκεια της εργασίας και οι απλήρωτες υπερωρίες.

Η «Εργάνη» παίρνει φωτιά μόλις φτάσουν οι ελεγκτές

Παλιότερα, όταν γινόταν γνωστό ότι κλιμάκιο ελέγχου είχε φτάσει σε ένα τουριστικό νησί, το σύστημα «Εργάνη» γέμιζε ξαφνικά με εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες προσλήψεις.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Σαντορίνης, όπου σε μία μόνο ημέρα είχαν δηλωθεί περίπου 2.000 νέες προσλήψεις, ένδειξη ότι πολλοί από τους εργαζομένους απασχολούνταν μέχρι εκείνη τη στιγμή αδήλωτοι.

Σήμερα ο προορισμός των αποστολών των επιθεωρητών δεν δημοσιοποιείται προκαταβολικά, όπως συνέβαινε παλαιότερα μέσω της Διαύγειας. Παρ’ όλα αυτά, μόλις οι ελεγκτές γίνουν αντιληπτοί, η πληροφορία κυκλοφορεί αστραπιαία.

Οι επιχειρηματίες ανταλλάσσουν μηνύματα σε ομάδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις τοπικές ιστοσελίδες δημοσιεύουν ακόμη και φωτογραφίες των επιθεωρητών.

Η ψηφιακή καταγραφή, όμως, δυσκολεύει πλέον τις εκπρόθεσμες «διορθώσεις». Η ακριβής ώρα έναρξης του ελέγχου καταχωρίζεται στο τάμπλετ, με αποτέλεσμα οποιαδήποτε μεταγενέστερη δήλωση πρόσληψης ή αλλαγή ωραρίου να θεωρείται εκπρόθεσμη.

Οι εργαζόμενες που έγιναν… μητέρες

Ανάμεσα στα περιστατικά που έχουν καταγράψει οι επιθεωρητές ξεχωρίζει ο έλεγχος σε παιδικό σταθμό στην Αττική.

Όταν οι αδήλωτες εργαζόμενες αντιλήφθηκαν την παρουσία του κλιμακίου, πήραν τα μωρά στα καρότσια, στην αγκαλιά ή από το χέρι και βγήκαν στον δρόμο, προσποιούμενες τις μητέρες.

Σε άλλη περίπτωση, σε συνεργείο αυτοκινήτων, ένας αδήλωτος εργαζόμενος ονόματι Μοχάμεντ, φορώντας τη φόρμα εργασίας του, μπήκε σε μια πολυτελή Mercedes και απομακρύνθηκε παριστάνοντας τον πελάτη.

Ο ιδιοκτήτης του συνεργείου φέρεται να φώναξε μπροστά στους ελεγκτές: «Έλα, Μοχάμεντ, έτοιμη η Mercedes σου».

Δεκαεπτά εργαζόμενοι μέσα σε φέρετρα

Ακόμη πιο ακραία ήταν η εικόνα σε μεγάλο ξυλουργείο στο Μενίδι, το οποίο κατασκεύαζε μεταξύ άλλων και φέρετρα.

Εκεί οι επιθεωρητές εντόπισαν 17 αδήλωτους εργαζομένους κρυμμένους μέσα στα φέρετρα, σε μια απελπισμένη προσπάθεια να αποφύγουν τον έλεγχο.

Σε βιοτεχνία φασόν, τέσσερις εργαζόμενες ανέβηκαν στην ταράτσα και άρχισαν να πηδούν σε διπλανά μπαλκόνια. Η προσπάθεια διαφυγής εξελίχθηκε σε σοβαρό κίνδυνο για τη ζωή τους, καθώς η ταράτσα δεν διέθετε προστατευτικό κιγκλίδωμα.

Οι επιθεωρητές τις παρακαλούσαν να κατέβουν, όμως εκείνες συνέχιζαν την επικίνδυνη φυγή τους, φοβούμενες προφανώς τις αντιδράσεις του εργοδότη.

Δουλειά στον καύσωνα και στο απόλυτο κενό

Σοβαρές παραβάσεις καταγράφονται και στους ελέγχους για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων.

Κατά τις ημέρες καύσωνα, εντοπίζονται εργαζόμενοι να απασχολούνται κάτω από ακραίες θερμοκρασίες, παρά τις απαγορεύσεις και τις υποχρεώσεις των εργοδοτών.

Οι δικαιολογίες που ακούγονται είναι συχνά απλοϊκές: ότι ο εργαζόμενος βρισκόταν κάτω από τέντα, ότι φορούσε καπέλο ή ότι έκανε συχνά διαλείμματα.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η εικόνα στα τεχνικά έργα, όπου εργαζόμενοι εντοπίζονται να δουλεύουν σε μεγάλο ύψος, χωρίς ζώνες ασφαλείας, κιγκλιδώματα ή άλλα αναγκαία μέτρα προστασίας.

Η κατάσταση αυτή συνδέεται και με την αύξηση των εργατικών ατυχημάτων, αρκετά από τα οποία θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.

Χαραγμένα αυτοκίνητα και σκασμένα λάστιχα

Οι επιθεωρητές δεν έχουν να αντιμετωπίσουν μόνο τις παραβάσεις, αλλά συχνά και επιθετικές συμπεριφορές.

Στο παρελθόν, όταν μετέβαιναν στους ελέγχους με προσωπικά ή ενοικιαζόμενα οχήματα, αρκετές φορές τα έβρισκαν χαραγμένα ή με σκασμένα λάστιχα.

Για να περνούν απαρατήρητοι, χρησιμοποιούν πλέον ταξί, λεωφορεία και μετρό, κυρίως στους ελέγχους εντός Αττικής.

Η έλλειψη οχημάτων παραμένει σοβαρό πρόβλημα, καθώς για 22 επιθεωρητές διατίθενται μόλις δύο υπηρεσιακά αυτοκίνητα. Η εικόνα απέχει πολύ από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου τα ελεγκτικά κλιμάκια διαθέτουν μεγάλο αριθμό οχημάτων για τις μετακινήσεις τους.

Από τις αρχές του 2023, πάντως, η Επιθεώρηση Εργασίας έχει ενισχυθεί με 108 νέους εργαζομένους, οι περισσότεροι από τους οποίους κάλυψαν θέσεις επιθεωρητών.

«Δεν κυνηγάμε τον εργαζόμενο»

Οι έλεγχοι σε νυχτερινά κέντρα, μπουζούκια και ακόμη και σε χώρους strip show δεν είναι πάντοτε οι πιο δύσκολοι.

Σύμφωνα με τους επιθεωρητές, οι επιχειρήσεις που γνωρίζουν ότι βρίσκονται συχνά στο επίκεντρο των ελέγχων είναι συνήθως περισσότερο προσεκτικές και συνεργάσιμες.

Οι «νταήδες», ωστόσο, υπάρχουν σε ολόκληρη την Ελλάδα και σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται η συνδρομή της Αστυνομίας.

Το βασικό μήνυμα που επιδιώκει να στείλει η Επιθεώρηση είναι ότι ο εργαζόμενος δεν κινδυνεύει με πρόστιμο επειδή βρέθηκε αδήλωτος.

Οι εργοδότες συχνά καλλιεργούν τον φόβο ότι ο εργαζόμενος θα τιμωρηθεί ή δεν θα ξαναβρεί δουλειά αν μιλήσει. Οι επιθεωρητές ξεκαθαρίζουν ότι η υπηρεσία δεν κυνηγά τον εργαζόμενο, αλλά βρίσκεται εκεί για να προστατεύσει τα δικαιώματά του.

Στο κόκκινο εστίαση και μεταφορές

Τη μεγαλύτερη παραβατικότητα εξακολουθούν να εμφανίζουν η εστίαση και οι οδικές μεταφορές, δύο κλάδοι στους οποίους είναι συχνές οι παραβιάσεις του ωραρίου, η αδήλωτη υπερωριακή απασχόληση και η μη χορήγηση ρεπό.

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί και η μεγάλη αύξηση της απασχόλησης ανηλίκων ηλικίας 15 έως 18 ετών, κυρίως στις τουριστικές περιοχές.

Η έλλειψη προσωπικού οδηγεί αρκετές επιχειρήσεις στην πρόσληψη συγγενικών προσώπων μικρής ηλικίας, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο αναγκαίους τους ελέγχους για τα ωράρια, τις συνθήκες εργασίας και την προστασία των ανηλίκων.

Όπως τονίζει ο αναπληρωτής διοικητής της Επιθεώρησης Εργασίας, Χαράλαμπος Βούρτσης, στόχος παραμένει τόσο η αύξηση του αριθμού των ελέγχων όσο και η ποιοτική αναβάθμισή τους.

Γιατί πίσω από τις εικόνες που προκαλούν γέλιο ή έκπληξη, βρίσκεται μια πραγματικότητα καθόλου αστεία: εργαζόμενοι που εξαναγκάζονται να κρύβονται, για να αποκρυφθεί η παραβίαση των πιο βασικών δικαιωμάτων τους.

Διαβάστε ακόμη: