Η Τουρκία ζητά «προηγούμενο συντονισμό» για τις εργασίες στην Ανατολική Μεσόγειο, όμως η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας διαχωρίζει σαφώς την πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων από τη χάραξη αγωγών
Σε ακόμη μία παρέμβαση γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, η Άγκυρα επιχειρεί να επαναφέρει στο προσκήνιο τις πάγιες διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο, συνδέοντας το ενεργειακό έργο με τη δική της αντίληψη για τα όρια της υφαλοκρηπίδας.
Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι δραστηριότητες όπως η πόντιση καλωδίων και αγωγών, αλλά και η πραγματοποίηση επιστημονικών ερευνών σε περιοχές τις οποίες θεωρεί ότι υπάγονται στη δική της υφαλοκρηπίδα, θα πρέπει να γίνονται κατόπιν προηγούμενου συντονισμού.
Το κρίσιμο σημείο, ωστόσο, βρίσκεται ακριβώς στη χρήση των όρων «καλώδιο» και «αγωγός» ως εάν να επρόκειτο για δραστηριότητες που υπάγονται στο ίδιο νομικό καθεστώς.
Δεν υπάγονται.
Τι προβλέπει η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας
Το άρθρο 79 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι όλα τα κράτη έχουν δικαίωμα να τοποθετούν υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς στην υφαλοκρηπίδα, με συγκεκριμένους όμως κανόνες.
Η ουσιαστική διαφοροποίηση βρίσκεται στην παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου: η χάραξη της πορείας ενός υποθαλάσσιου αγωγού στην υφαλοκρηπίδα υπόκειται στη συναίνεση του παράκτιου κράτους. Αντίστοιχη γενική απαίτηση συναίνεσης για τη χάραξη ενός υποθαλάσσιου καλωδίου δεν προβλέπεται από τη συγκεκριμένη διάταξη.
Παράλληλα, το παράκτιο κράτος διατηρεί το δικαίωμα να λαμβάνει εύλογα μέτρα που σχετίζονται με την εξερεύνηση και εκμετάλλευση της υφαλοκρηπίδας και των φυσικών πόρων της, καθώς και με ζητήματα προστασίας από ρύπανση που μπορεί να προκληθεί από αγωγούς.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.
Η τουρκική διατύπωση περί ενιαίου «προηγούμενου συντονισμού» για καλώδια, αγωγούς και επιστημονικές έρευνες συμπυκνώνει σε μία κατηγορία δραστηριότητες για τις οποίες το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει διαφορετικούς κανόνες.
Γιατί το καλώδιο έχει μετατραπεί σε γεωπολιτικό ζήτημα
Πίσω από την τεχνική συζήτηση βρίσκεται η πολύ μεγαλύτερη διαφορά για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία θεωρεί ότι τμήματα των περιοχών από τις οποίες σχεδιάζεται να περάσει η ηλεκτρική διασύνδεση εμπίπτουν σε θαλάσσιες ζώνες στις οποίες η ίδια προβάλλει δικαιώματα.
Η ελληνική πλευρά απορρίπτει τις τουρκικές διεκδικήσεις που αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και επιμένει ότι οι σχετικές διαφορές πρέπει να αντιμετωπίζονται στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.
Έτσι, ένα έργο που σε πρώτη ανάγνωση είναι ενεργειακό και τεχνικό έχει αποκτήσει ισχυρό διπλωματικό και γεωπολιτικό αποτύπωμα. Κάθε βήμα προς την υλοποίησή του αγγίζει ταυτόχρονα τη διαφορετική ανάγνωση Αθήνας και Άγκυρας για την Ανατολική Μεσόγειο.
Στο προσκήνιο ξανά η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών
Η τουρκική πλευρά επανέφερε παράλληλα το ζήτημα της στρατιωτικής παρουσίας στα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, επικαλούμενη τις Συνθήκες της Λωζάνης και των Παρισίων.
Η Αθήνα απορρίπτει τις τουρκικές αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης και συνδέει τη στάση της με το δικαίωμα νόμιμης άμυνας, επικαλούμενη μεταξύ άλλων τη διατήρηση του τουρκικού casus belli σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο πέραν των έξι ναυτικών μιλίων. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών υπενθυμίζει ότι η σχετική απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης χρονολογείται από τις 8 Ιουνίου 1995.
Σε πρόσφατη τοποθέτησή του, στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, το ελληνικό ΥΠΕΞ επανέλαβε ότι η Ελλάδα θεωρεί τις τουρκικές μονομερείς αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης αβάσιμες και ότι διατηρεί το δικαίωμα να λαμβάνει μέτρα για την άμυνα και την ασφάλεια της επικράτειάς της.
Στο ίδιο κάδρο και η Κύπρος
Η Άγκυρα συνδέει το ζήτημα και με την αμυντική πολιτική της Κυπριακής Δημοκρατίας, εκφράζοντας αντιρρήσεις για την ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων και των διεθνών συνεργασιών της Λευκωσίας.
Η συζήτηση αυτή προσθέτει ακόμη ένα επίπεδο έντασης σε ένα ήδη σύνθετο πλέγμα διαφορών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Από τη μία βρίσκεται το μεγάλο ενεργειακό σχέδιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης, από την άλλη οι διαφορετικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες, ενώ παράλληλα επανέρχονται οι γνωστές αντιπαραθέσεις για την άμυνα των ελληνικών νησιών και της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το σημείο-κλειδί
Η ουσία, πάντως, στην υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης βρίσκεται σε μία διάκριση που συχνά χάνεται μέσα στην πολιτική αντιπαράθεση.
Υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο και υποθαλάσσιος αγωγός δεν είναι νομικά το ίδιο πράγμα.
Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει το δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα και προβλέπει ειδικά ότι η συναίνεση του παράκτιου κράτους απαιτείται για τη χάραξη της πορείας των αγωγών.
Ακριβώς γι’ αυτό η διατύπωση της Άγκυρας περί ενιαίου προηγούμενου «συντονισμού» αποκτά ιδιαίτερη σημασία: συγχωνεύει πολιτικά δραστηριότητες για τις οποίες το διεθνές νομικό πλαίσιο προβλέπει διαφορετική μεταχείριση.
