Μία από τις μεγαλύτερες ανατροπές στην ιστορία της παγκόσμιας ενέργειας φαίνεται πως βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) σε συνδυασμό με συστήματα αποθήκευσης σε μπαταρίες είναι πλέον φθηνότερες από τις συμβατικές μορφές παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος όχι μόνο τις ώρες ηλιοφάνειας ή έντονου ανέμου, αλλά σε 24ωρη βάση.
Το συμπέρασμα αυτό περιλαμβάνεται στη νέα έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA) και θεωρείται ορόσημο για τη διεθνή ενεργειακή αγορά, καθώς ανατρέπει ένα από τα βασικά επιχειρήματα κατά της πράσινης μετάβασης: ότι οι ΑΠΕ δεν μπορούν να παρέχουν σταθερή και αξιόπιστη ενέργεια.
Σύμφωνα με την έκθεση, η ραγδαία πτώση του κόστους τόσο των φωτοβολταϊκών και των αιολικών πάρκων όσο και – κυρίως – των μπαταριών αποθήκευσης, αλλάζει οριστικά την οικονομική εξίσωση του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος.
Η κατάρρευση του κόστους μέσα σε 15 χρόνια
Τα στοιχεία που παρουσιάζει ο IRENA είναι εντυπωσιακά.
Από το 2010 έως το 2024:
- το κόστος εγκατάστασης φωτοβολταϊκών μειώθηκε κατά 87%,
- το κόστος χερσαίων αιολικών πάρκων κατά 55%,
- ενώ η μεγαλύτερη ανατροπή καταγράφηκε στις μπαταρίες αποθήκευσης, όπου το κόστος κατέρρευσε κατά 93%.
Αυτή η τεχνολογική και οικονομική εξέλιξη είχε ως αποτέλεσμα να πέσει δραστικά και το συνολικό κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που συνδυάζουν ΑΠΕ και αποθήκευση.
Ενώ το 2020 το κόστος ξεπερνούσε τα 100 δολάρια ανά μεγαβατώρα, σήμερα – σε περιοχές με υψηλό ηλιακό και αιολικό δυναμικό – διαμορφώνεται περίπου μεταξύ 54 και 82 δολαρίων ανά MWh.
Το project-γίγαντας που δείχνει το μέλλον
Η έκθεση του IRENA επικαλείται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το ενεργειακό συγκρότημα Al Dhafra στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα έργα καθαρής ενέργειας παγκοσμίως, το οποίο θα συνδυάζει:
- φωτοβολταϊκά ισχύος 5,2 GW,
- με αποθήκευση 19 GWh σε μπαταρίες.
Το έργο θα μπορεί να παρέχει σταθερά 1 GW καθαρής ηλεκτρικής ισχύος όλο το 24ωρο, με εκτιμώμενο κόστος περίπου 70 δολάρια ανά μεγαβατώρα.
Με απλά λόγια, το μοντέλο αυτό αποδεικνύει ότι οι ΑΠΕ δεν είναι πλέον απλώς συμπληρωματική πηγή ενέργειας, αλλά μπορούν να αποτελέσουν βασικό πυλώνα ηλεκτροπαραγωγής με σταθερότητα και προβλεψιμότητα.
Η «επανάσταση των μπαταριών»
Καθοριστικός παράγοντας για τη μεγάλη αλλαγή θεωρείται η λεγόμενη «επανάσταση των μπαταριών».
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, το βασικό πρόβλημα των Ανανεώσιμων Πηγών ήταν η αδυναμία αποθήκευσης ενέργειας όταν δεν υπήρχε ήλιος ή άνεμος.
Η δραματική μείωση του κόστους των συστημάτων αποθήκευσης αλλάζει πλέον ριζικά αυτή την εικόνα.
Ο γενικός διευθυντής του IRENA, Francesco La Camera, ήταν ιδιαίτερα σαφής:
«Το διαχρονικό επιχείρημα ότι οι ανανεώσιμες πηγές στερούνται αξιοπιστίας δεν ισχύει πλέον», τόνισε χαρακτηριστικά.
Και πρόσθεσε ότι οι ΑΠΕ μπορούν πλέον να παρέχουν αξιόπιστη ηλεκτρική ενέργεια όλο το 24ωρο, ενισχύοντας όχι μόνο την οικονομική αποδοτικότητα αλλά και την ενεργειακή ασφάλεια των κρατών.
Ο γεωπολιτικός παράγοντας και ο Περσικός Κόλπος
Η νέα αυτή πραγματικότητα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εξαιτίας των γεωπολιτικών εξελίξεων.
Ο IRENA επισημαίνει ότι οι αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου παραμένουν εξαιρετικά ευάλωτες σε κρίσεις και διεθνείς εντάσεις, όπως αυτές που καταγράφονται σήμερα γύρω από το Στενό του Ορμούζ και τη Μέση Ανατολή.
Αυτό σημαίνει ότι οι χώρες που βασίζονται έντονα στα ορυκτά καύσιμα παραμένουν εκτεθειμένες:
- σε ενεργειακές αναταράξεις,
- σε διακοπές εφοδιασμού,
- αλλά και σε εκτόξευση τιμών.
Αντίθετα, οι ΑΠΕ προσφέρουν μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία και ανθεκτικότητα απέναντι σε διεθνείς κρίσεις.
Η παρέμβαση Μυτιληναίου και το μεγάλο στοίχημα της αποθήκευσης
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε πρόσφατα και ο πρόεδρος της METLEN, Ευάγγελος Μυτιληναίος, κατά τη διάρκεια του συνεδρίου «Energy Transition Summit – East Med & Southeast Europe» στην Αθήνα.
Ο κ. Μυτιληναίος υπογράμμισε ότι οι εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο επαναφέρουν τις Ανανεώσιμες Πηγές στο επίκεντρο όχι μόνο για περιβαλλοντικούς λόγους αλλά κυρίως για λόγους ενεργειακής ασφάλειας.
Όπως ανέφερε, οι ΑΠΕ μπορούν να λειτουργήσουν ως ασπίδα απέναντι στις ακραίες διακυμάνσεις τιμών και στις κρίσεις εφοδιασμού.
Την ίδια στιγμή όμως επισήμανε και το βασικό πρόβλημα που παραμένει ανοιχτό:
τη διασφάλιση επαρκούς και οικονομικά ανταγωνιστικής αποθήκευσης ενέργειας.
Και αυτό γιατί όταν οι ΑΠΕ απουσιάζουν από το σύστημα, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας εξακολουθούν να εκτοξεύονται, γεγονός που καθιστά τις μπαταρίες και τα συστήματα αποθήκευσης το επόμενο μεγάλο στοίχημα της ενεργειακής μετάβασης.
