Η δημιουργία της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU) εξελίσσεται σε μία από τις κορυφαίες στρατηγικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκή Ένωση, μαζί με την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αναζητά τρόπους να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Τη σημασία του εγχειρήματος αναδεικνύει σταθερά και ο Έλληνας υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, ο οποίος έχει τοποθετήσει τη SIU στον πυρήνα των ευρωπαϊκών οικονομικών συζητήσεων.
Ένα σχέδιο που ξεκίνησε πριν από 11 χρόνια
Η προσπάθεια ενοποίησης των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών ξεκίνησε ήδη από το 2015, όταν το Ecofin έθεσε επίσημα το θέμα της δημιουργίας μιας ενιαίας αγοράς κεφαλαίων.
Λίγους μήνες αργότερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρώτη δέσμη μέτρων προς αυτή την κατεύθυνση.
Το 2020, η Επιτροπή Υψηλού Επιπέδου υπό τον Τόμας Βίζερ κατέθεσε νέο σχέδιο δράσης για την άρση των βασικών εμποδίων στις διασυνοριακές επενδύσεις εντός της ΕΕ.
Η Σύνοδος Κορυφής της ίδιας χρονιάς ζήτησε επίσπευση των διαδικασιών και ενεργοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, ωστόσο η πρόοδος μέχρι σήμερα χαρακτηρίζεται περιορισμένη.
Οι αργοί ρυθμοί της Ευρώπης
Παρά τις εξαγγελίες, η ΕΕ κινήθηκε με αργούς ρυθμούς.
Μέχρι στιγμής, οι βασικές παρεμβάσεις αφορούν:
- νέους ενιαίους κανόνες για ενημερωτικά δελτία επιχειρήσεων,
- ρυθμίσεις για venture capital και συνταξιοδοτικά προϊόντα,
- απλοποίηση διαδικασιών εισαγωγής εταιρειών στα χρηματιστήρια,
- αλλά και παρεμβάσεις σε γραφεία συμψηφισμού και επενδυτικές υπηρεσίες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα των καθυστερήσεων αποτελεί το λεγόμενο «Ευρωπαϊκό Ενιαίο Σημείο Πρόσβασης», μία ενιαία πλατφόρμα οικονομικών στοιχείων για όλες τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Η πρόταση ανακοινώθηκε το 2021, όμως η προσωρινή συμφωνία επετεύχθη δύο χρόνια αργότερα, ενώ η πλήρης υλοποίηση μετατέθηκε για το καλοκαίρι του 2027.
Το μεγάλο πρόβλημα: Τα ευρωπαϊκά κεφάλαια φεύγουν στις ΗΠΑ
Η βασική επιδίωξη της SIU είναι να κατευθυνθούν οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις στη χρηματοδότηση ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και όχι στην αμερικανική οικονομία.
Σήμερα, η εικόνα είναι σχεδόν αντίστροφη.
Σύμφωνα με μελέτη της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα:
- το 34% των μετοχικών επενδύσεων των ευρωπαϊκών νοικοκυριών βρίσκεται στις ΗΠΑ,
- ενώ μόλις το 35% αφορά εγχώριες ευρωπαϊκές μετοχές.
Η βασική αιτία είναι οι υψηλότερες αποδόσεις των αμερικανικών αγορών, οι οποίες ενισχύονται από το τεράστιο μέγεθος και τη βαθιά ενοποίηση των αμερικανικών χρηματιστηρίων.
Αντίθετα, η Ευρώπη παραμένει κατακερματισμένη, παρά τη σταδιακή ενίσχυση του Euronext.
Οι Ευρωπαίοι παραμένουν συντηρητικοί αποταμιευτές
Η ίδια μελέτη της ΕΚΤ δείχνει ότι οι Ευρωπαίοι συνεχίζουν να προτιμούν:
- τραπεζικές καταθέσεις,
- μετρητά,
- και χαμηλού ρίσκου αποταμιευτικά προϊόντα.
Περίπου το ένα τρίτο της χρηματοπιστωτικής περιουσίας των Ευρωπαίων παραμένει σε καταθέσεις, παρότι τα επιτόκια είναι χαμηλά.
Στις ΗΠΑ συμβαίνει το αντίθετο, με πολύ μεγαλύτερη συμμετοχή σε μετοχές και επενδυτικά προϊόντα.
Η ΕΚΤ εκτιμά ότι αν οι Ευρωπαίοι επένδυαν με την ίδια αναλογία όπως οι Αμερικανοί, θα υπήρχαν επιπλέον 8 τρισ. ευρώ επενδεδυμένα σε αξιόγραφα.
Το σχέδιο για επενδυτικούς λογαριασμούς
Για να αλλάξει αυτή η εικόνα, η Κομισιόν πρότεινε το 2025 τη δημιουργία ειδικών αποταμιευτικών και επενδυτικών λογαριασμών (SIA), οι οποίοι θα προσφέρουν:
- φορολογικά κίνητρα,
- ευκολότερη πρόσβαση σε επενδύσεις,
- δυνατότητα επένδυσης ακόμη και πολύ μικρών ποσών.
Παράλληλα, προωθείται μεγαλύτερη αξιοποίηση επικουρικών συνταξιοδοτικών ταμείων και μείωση περιορισμών στις επενδύσεις τους σε μετοχές.
Το ζήτημα του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού
Στις Βρυξέλλες θεωρούν ότι βασικό εμπόδιο παραμένει και το χαμηλό επίπεδο χρηματοοικονομικών γνώσεων των Ευρωπαίων πολιτών.
Μόλις το 18% δηλώνει ότι διαθέτει υψηλό επίπεδο χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού, γεγονός που ενισχύει τη συντηρητική στάση απέναντι στις επενδύσεις.
Γι’ αυτό η ΕΕ δίνει πλέον ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση των πολιτών γύρω από επενδυτικά προϊόντα και χρηματοοικονομικές επιλογές.
Το μεγάλο αγκάθι της ενιαίας εποπτείας
Το βασικό διαρθρωτικό πρόβλημα παραμένει ο κατακερματισμός των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών.
Οι διαφορές:
- στη φορολογία,
- στους κανόνες λειτουργίας,
- στις χρηματιστηριακές υποδομές,
- αλλά και στην εποπτεία των αγορών,
εξακολουθούν να λειτουργούν αποτρεπτικά για τη δημιουργία μιας πραγματικά ενιαίας αγοράς κεφαλαίων.
Στο πλαίσιο αυτό βρίσκεται ήδη σε συζήτηση στο Ecofin η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών, ώστε να δημιουργηθεί πιο ενιαίο εποπτικό πλαίσιο.
Η μάχη για τη SIU θεωρείται πλέον κρίσιμη για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς συνδέεται άμεσα με την ικανότητα της Ευρώπης να χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη, την καινοτομία και την αμυντική και τεχνολογική της αυτονομία σε ένα ολοένα πιο ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον.
