Eπιχείρηση ανασύνταξης δυνάμεων για να καταστεί εμπορικά ελκυστικός ο Κάθετος Διάδρομος και να μη μείνει ένα γεωπολιτικό αφήγημα βρίσκεται σε εξέλιξη το τελευταίο διάστημα, με επόμενο σταθμό την υπουργική συνάντηση στην Ουάσιγκτον στις 24 Φεβρουαρίου, που προγραμματίζεται με πρωτοβουλία των ΗΠΑ.

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, τα απογοητευτικά έως σήμερα αποτελέσματα των δημοπρασιών δέσμευσης δυναμικότητας για τη μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα στην Ουκρανία ανέδειξαν την πολυπλοκότητα του εγχειρήματος και τις πολλές προκλήσεις που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν για να καταστεί ο Κάθετος Διάδρομος εμπορικά βιώσιμος, κινητοποιώντας κυβερνήσεις, ρυθμιστές και διαχειριστές που εμπλέκονται στο έργο.

Η ισχυρή πολιτική βούληση που καταγράφεται και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού για την προώθηση του έργου και η αναγνώρισή του ως υψίστης γεωστρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης με τη σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο έως τα τέλη του 2027 δεν είναι ικανή συνθήκη για να αποτελέσει ο Κάθετος Διάδρομος βασική αρτηρία τροφοδοσίας της Ανατολικής Ευρώπης. Οι αγωγοί δεν γεμίζουν με πολιτικές δηλώσεις αλλά με δεσμευμένες ποσότητες αερίου, που σημαίνει μακροπρόθεσμα συμβόλαια και ανταγωνιστικές τιμές μεταφοράς στη μακρά διαδρομή από την Ελλάδα μέχρι την Ουκρανία.

Παρά τις σημαντικές εκπτώσεις στα τέλη χρήσης δικτύου, που φθάνουν έως και το 50% σε ορισμένα τμήματα της διαδρομής, ο Κάθετος Διάδρομος εξακολουθεί να θεωρείται ακριβός σε σύγκριση με ανταγωνιστικές οδούς, όπως εκείνες μέσω Πολωνίας, Κροατίας και Βαλτικής, όπου λειτουργούν ισχυροί τερματικοί LNG. Η γεωγραφική εγγύτητα μειώνει τα τέλη μεταφοράς, ενώ το ενεργειακό μείγμα των αγορών αυτών, στο οποίο εξακολουθεί να συμμετέχει ρωσικό αέριο είτε άμεσα είτε μέσω εμπορικών αναμείξεων, διατηρεί τις τιμές σε χαμηλότερα επίπεδα και εύλογα οι traders επιλέγουν τη διαδρομή με το χαμηλότερο κόστος, γυρνώντας την πλάτη στον Κάθετο Διάδρομο. «Η πραγματική εμπορικότητα έρχεται όταν μπορείς να αγοράσεις σήμερα στη μία άκρη και να πουλήσεις αύριο στην άλλη, ακολουθώντας τα σήματα τιμών», τονίζει έμπειρος trader. «Χωρίς ρευστότητα, οι αγωγοί είναι απλώς σωλήνες».

Η ανταγωνιστικότητα έναντι άλλων διαδρομών είναι το μεγάλο στοίχημα που καλείται να κερδίσει ο Κάθετος Διάδρομος και τα δεδομένα λένε ότι χωρίς πρόσθετη οικονομική στήριξη αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί. Σε αυτό το περιβάλλον και με την Ευρώπη να κρατάει μια αμφίσημη στάση έναντι του έργου, οι ΗΠΑ, που βλέπουν τον Κάθετο Διάδρομο και τις ελληνικές εγκαταστάσεις της Ρεβυθούσας και του FSRU Αλεξανδρούπολης ως στρατηγικές υποδομές για τη μεταφορά αμερικανικού LNG στην Ανατολική Ευρώπη, αναλαμβάνουν πρωτοβουλία για τον συντονισμό των κυβερνήσεων των επτά εμπλεκόμενων χωρών με βασικό ζητούμενο να καταστεί εμπορικά βιώσιμος.

«Αν το έργο δεν είναι εμπορικά βιώσιμο, δεν θα είναι βιώσιμο με κανένα τρόπο», είπε από την Αθήνα και το βήμα του Athens Energy Summit 2026 ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τα θέματα ενέργειας Τζόσουα Βολτς, ζητώντας συντονισμό χωρών, μακροχρόνια συμβόλαια και σταθερό επενδυτικό πλαίσιο. Ο απαιτούμενος συντονισμός εκτείνεται, όπως είπε, «από την Ελλάδα έως την Ουκρανία», με όλους τους συμμετέχοντες να πρέπει να βλέπουν σαφές οικονομικό όφελος. «Δεν πρόκειται για φιλανθρωπικό έργο», σημείωσε και αναγνωρίζοντας τις δυσκολίες του φιλόδοξου εγχειρήματος τόνισε: «Ο Διάδρομος λειτουργεί ήδη, αλλά βρίσκεται ακόμη στις σταγόνες – και θέλουμε να περάσουμε στις ροές και στην πλημμύρα φυσικού αερίου». Στο πλαίσιο αυτό ανακοίνωσε ότι «στα τέλη Φεβρουαρίου θα πραγματοποιηθεί υπουργική συνάντηση στην Ουάσιγκτον για τη συζήτηση των προσκλήσεων», ενώ οι διαβουλεύσεις θα είναι «διαρκείς και εντατικές έως το τέλος του έτους» με στόχο την προώθηση του έργου.

Η συνάντηση, σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, θα γίνει στον Λευκό Οίκο και θα συμμετάσχει και ο Aλέξανδρος Εξάρχου, διευθύνων σύμβουλος της Atlantic See LNG Trade, που έχει υπογράψει μακροχρόνια σύμβαση προμήθειας LNG με την αμερικανική Venture Global, ενώ θα συνεδριάσει και η Επιτροπή Ενεργειακής Κυριαρχίας (Energy Dominance Committee), με τη συμμετοχή του Αμερικανικού Ιδρύματος Χρηματοδότησης της Ανάπτυξης (DFC). Στόχος, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, είναι να κλείσει η συμφωνία διάρκειας 25 ετών. Στο τραπέζι θα τεθούν επίσης ζητήματα υποδομών, όπως η δημιουργία νέας πλωτής μονάδας αποθήκευσης και επαναεριοποίησης (FSRU), η αναβάθμιση υφιστάμενων αγωγών ή ακόμη και η κατασκευή νέων, ενώ θεωρείται βέβαιο ότι θα ασκηθεί πίεση στις Βρυξέλλες για να επιδοτήσουν τη διέλευση του αερίου προς τον Βορρά, στο πλαίσιο της συμφωνίας που έχει γίνει με την Ε.Ε. για τους δασμούς.

Τη δυσκολία και την πολυπλοκότητα του εγχειρήματος ανέδειξε από το ίδιο βήμα και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου. «Πέντε χώρες, πέντε διαχειριστικές και ρυθμιστικές αρχές πρέπει να συνεργαστούν. Αυτό από τη φύση του είναι ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα. Θέλει συζήτηση και δημιουργία κουλτούρας συνεργασίας», είπε, και αναδεικνύοντας τη γεωστρατηγική σημασία του έργου σημείωσε: «Ο Κάθετος Διάδρομος ξεπερνάει το στενό πλαίσιο της αγοράς φυσικού αερίου και αφορά μια ευρύτερη γεωστρατηγική ενδοχώρα περίπου 100 εκατ. ανθρώπων, με την Ελλάδα σε ρόλο βασικής πύλης». Ο υπουργός αναγνώρισε το πρόβλημα ανταγωνιστικότητας του έργου, η οποία όμως είπε ότι παρά τις δυσκολίες βελτιώνεται σταδιακά.

Η περαιτέρω μείωση στα τέλη διέλευσης από τις χώρες του Κάθετου Διαδρόμου είναι η μία παράμετρος που απασχολεί τους εμπλεκομένους, με τις πληροφορίες να φέρουν τη Ρουμανία να προχωράει σε εκπτώσεις 75%, από 50% σήμερα, και κάποιους να θέτουν ζήτημα μηδενισμού των τελών από τον διαχειριστή της Ουκρανίας, χώρα προορισμού του αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου. Στις συζητήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη διερευνώνται, σύμφωνα με πληροφορίες, και τα περιθώρια μείωσης της τιμής προμήθειας αερίου από την Atlantic See LNG Trade προς την oυκρανική Naftogaz, ώστε να ενεργοποιηθεί τον Μάρτιο και η σύμβαση που έχει υπογράψει η ΔΕΠΑ με την ουκρανική εταιρεία και να αντιστραφεί το αρνητικό αποτέλεσμα των προηγούμενων δημοπρασιών στη δημοπρασία του Φεβρουαρίου. Στην περίπτωση που η ΔΕΠΑ κλείσει συμφωνία για προμήθεια αερίου με τη Naftogaz για τον Μάρτιο, σενάριο που θεωρείται το πιο πιθανό, τις ποσότητες θα μεταφέρει η Atlantic See LNG (κοινή εταιρεία ΔΕΠΑ – Aktor), και θα είναι αμερικανικό LNG.

Mια επίσης βασική παράμετρος που θα κρίνει την πορεία του εγχειρήματος είναι η στάση της Ε.Ε., η οποία παρά την απόφασή της να βάλει τέλος στις εισαγωγές του ρωσικού αερίου και την ένταξη του Κάθετου Διαδρόμου στις οκτώ ενεργειακές λεωφόρους που προτεραιοποιεί για την ενεργειακή της ασφάλεια, δεν προχωράει σε έμπρακτη στήριξη. Αντιθέτως, διερευνά το κατά πόσο τα προϊόντα των δημοπρασιών για τη μεταφορά αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου παραβιάζουν το ρυθμιστικό ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η έρευνα προχώρησε έπειτα από σχετικές καταγγελίες traders, πίσω από τις οποίες η ελληνική αγορά «βλέπει» τον ανταγωνισμό των διαδρόμων της Κεντρικής Ευρώπης μέσω των οποίων φθάνει στην Ουκρανία αέριο από Γερμανία, Γαλλία και Ελβετία, χώρες που θα χάσουν μερίδια εάν στο παιχνίδι μπουν οι ελληνικές υποδομές και ο Κάθετος Διάδρομος. Η γεωπολιτική ένταση ΗΠΑ – Ευρώπης γύρω από τη Γροιλανδία περιπλέκει τα πράγματα και τη στάση της Ε.Ε. πέραν του εσωτερικού ανταγωνισμού μεταξύ ευρωπαϊκού Βορρά και Νότου, με την Ελλάδα ωστόσο να εξακολουθεί να προσβλέπει στην ισχυρή στήριξη των ΗΠΑ για την υλοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου, που αναβαθμίζει τον στρατηγικό της ρόλο στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Διαβάστε ακόμη: