Οι τραπεζίτες που δραστηριοποιούνται στην εξειδικευμένη αλλά ιδιαίτερα κερδοφόρα αγορά των ανταλλαγών χρέους (debt swaps) βρίσκονται αντιμέτωποι με μια απρόσμενη πραγματικότητα: οι συναλλαγές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν βασικό εργαλείο βιώσιμης χρηματοδότησης πλέον «παγώνουν», καθώς οι οικονομικές συνθήκες αλλάζουν.
Σύμφωνα με πληροφορίες που συγκέντρωσε το Bloomberg από τραπεζικά στελέχη και συμβούλους, πολλές συμφωνίες που σχεδιάστηκαν το τελευταίο έτος επανεξετάζονται ή τίθενται σε αναμονή, καθώς η άνοδος των ομολόγων των αναδυόμενων αγορών μειώνει τα οικονομικά κίνητρα συμμετοχής.
Πώς λειτουργούν τα debt swaps
Τα debt swaps σχεδιάστηκαν ώστε να εξυπηρετούν δύο στόχους ταυτόχρονα:
- μείωση του δημόσιου χρέους αναπτυσσόμενων χωρών
- χρηματοδότηση περιβαλλοντικών ή κοινωνικών έργων
Στην πράξη, ένα παλαιό και συχνά ακριβό χρέος αντικαθίσταται με νέο δάνειο ευνοϊκότερων όρων, με αντάλλαγμα επενδύσεις — συνήθως σε προστασία της φύσης ή κλιματικές δράσεις.
Η σύγχρονη μορφή τους διαμορφώθηκε πριν από περίπου πέντε χρόνια από τραπεζίτες της Credit Suisse, οι οποίοι εισήγαγαν ιδιωτικά κεφάλαια και μηχανισμούς μείωσης κινδύνου, όπως εγγυήσεις από αναπτυξιακές τράπεζες.
Το αποτέλεσμα ήταν να θεωρηθούν βασικός πυλώνας χρηματοδότησης της «πράσινης μετάβασης» στον αναπτυσσόμενο κόσμο.
Γιατί τώρα οι συμφωνίες δεν «βγαίνουν»
Η αλλαγή ήρθε από την ίδια την αγορά.
Όπως εξηγεί ο Αντόνιο Ναβάρο της ArtCap Strategies, η βελτίωση των αποδόσεων των ομολόγων αναδυόμενων χωρών σημαίνει ότι πολλές κυβερνήσεις μπορούν πλέον να δανείζονται φθηνότερα χωρίς swaps.
Με τις αποδόσεις αρκετών κρατικών ομολόγων να πλησιάζουν — ή ακόμη και να υπολείπονται — εκείνων των αμερικανικών τίτλων, οι οικονομικοί υπολογισμοί αλλάζουν δραματικά.
«Οι υπολογισμοί απλά δεν βγαίνουν», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, η προετοιμασία τέτοιων συναλλαγών απαιτεί:
- μήνες τεχνικής και επιστημονικής εργασίας,
- εντοπισμό κατάλληλων έργων,
- εξασφάλιση διεθνών εγγυήσεων,
διαδικασίες που αυξάνουν σημαντικά το κόστος πριν καν ολοκληρωθεί μια συμφωνία.
Το περιβαλλοντικό μοντέλο προκαλεί αντιδράσεις
Ένας δεύτερος παράγοντας είναι πολιτικός και κοινωνικός.
Ορισμένες κυβερνήσεις αναπτυσσόμενων χωρών εμφανίζονται πλέον επιφυλακτικές απέναντι στην έντονη περιβαλλοντική στόχευση των swaps. Η κριτική επικεντρώνεται στο ότι δράσεις όπως η προστασία οικοσυστημάτων ή μαγκρόβιων δασών συχνά θεωρούνται λιγότερο επείγουσες από ζητήματα όπως:
- υγεία,
- φτώχεια,
- επισιτιστική ασφάλεια.
Η τάση αυτή εντάσσεται σε ευρύτερη μετατόπιση του διεθνούς διαλόγου. Ο Μπιλ Γκέιτς είχε προειδοποιήσει ότι η κλιματική ατζέντα δεν πρέπει να επισκιάζει τη βελτίωση των συνθηκών ζωής στις φτωχότερες κοινωνίες.
Μικρή αγορά, μεγάλες προσδοκίες
Παρά τις αισιόδοξες προβλέψεις — το BloombergNEF είχε εκτιμήσει πιθανή αγορά άνω του 1 τρισ. δολαρίων — από το 2021 έχουν ολοκληρωθεί συμφωνίες μόλις 6 δισ. δολαρίων με ιδιωτική συμμετοχή.
Η επιβράδυνση απειλεί τη ροή χρηματοδότησης προς αναπτυσσόμενες οικονομίες, οι οποίες βασίζονταν σε αυτά τα εργαλεία για αναδιάρθρωση χρέους.
Το «φαινόμενο Τραμπ» και η γεωπολιτική διάσταση
Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζει και η αλλαγή πολιτικής στις ΗΠΑ. Η US International Development Finance Corporation (DFC), βασικός εγγυητής σε αρκετές συμφωνίες nature swaps, εμφανίζεται πιο διστακτική μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.
Η μετατόπιση αυτή περιορίζει την κρατική στήριξη που θεωρούνταν κρίσιμη για την ασφάλεια των επενδυτών.
Στροφή σε swaps ανάπτυξης
Την ίδια στιγμή, αναδύεται νέα γενιά συμφωνιών με διαφορετική φιλοσοφία.
Χώρες όπως:
- η Κένυα,
- το Μπενίν,
- η Ανγκόλα,
εξετάζουν swaps με στόχο την υγεία, την εκπαίδευση και την επισιτιστική ασφάλεια, αντί της αποκλειστικής περιβαλλοντικής στόχευσης.
Η Παγκόσμια Τράπεζα εξετάζει ήδη εννέα τέτοιες συμφωνίες σε Αφρική και Ασία.
Η αγορά δεν πεθαίνει — αλλά αλλάζει
Παρά την επιβράδυνση, επενδυτές υποστηρίζουν ότι η αγορά δεν εγκαταλείπεται. Όπως σημειώνουν στελέχη της Legal & General Investment Management και της Enosis Capital, εξακολουθούν να υπάρχουν ευκαιρίες αντικατάστασης ακριβού ιδιωτικού χρέους.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι τα debt swaps περνούν από φάση επαναπροσδιορισμού: από εργαλείο πράσινης χρηματοδότησης μετατρέπονται σταδιακά σε ευρύτερο μηχανισμό ανάπτυξης.
Και αυτό αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο για τη διεθνή οικονομία: όταν αλλάζουν οι αγορές και η γεωπολιτική, ακόμη και τα πιο φιλόδοξα χρηματοοικονομικά μοντέλα πρέπει να προσαρμοστούν στην πραγματικότητα.
