Η στιγμή που ο άνθρωπος έπαψε να περιμένει τον κεραυνό και άρχισε να παράγει μόνος του φωτιά αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα ορόσημα της ανθρώπινης ιστορίας. Νέα αρχαιολογικά ευρήματα από την ανατολική Αγγλία δείχνουν ότι αυτό το άλμα μπορεί να συνέβη πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι πίστευε έως σήμερα η επιστημονική κοινότητα.

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό Nature, οργανωμένες και ελεγχόμενες εστίες φωτιάς υπήρχαν ήδη πριν από περίπου 400.000 χρόνια, μετατοπίζοντας το χρονολόγιο της ανθρώπινης τεχνολογικής εξέλιξης κατά εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια.

Το εύρημα στο Μπάρναμ του Σάφολκ

Η ανατροπή προέρχεται από τον παλαιολιθικό χώρο του Μπάρναμ στο Σάφολκ, μια περιοχή που μελετάται συστηματικά εδώ και δεκαετίες. Ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής το Βρετανικό Μουσείο εντόπισε σαφή ίχνη έντονης θερμικής δραστηριότητας:

  • ψημένο πηλό,
  • λίθινα εργαλεία από πυριτόλιθο που είχαν σπάσει λόγω υψηλών θερμοκρασιών,
  • θραύσματα σιδηροπυρίτη, ορυκτού γνωστού για την παραγωγή σπινθήρων.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο σιδηροπυρίτης δεν απαντάται φυσικά στην περιοχή. Η παρουσία του υποδηλώνει σκόπιμη μεταφορά και γνώση των ιδιοτήτων του, άρα συνειδητή προσπάθεια ανάφλεξης.

Γιατί δεν πρόκειται για φυσική φωτιά

Οι ερευνητές αφιέρωσαν τέσσερα χρόνια στην ανάλυση των δεδομένων, ώστε να αποκλείσουν το ενδεχόμενο φυσικών πυρκαγιών. Οι γεωχημικές εξετάσεις έδειξαν:

  • θερμοκρασίες άνω των 700°C,
  • επαναλαμβανόμενη καύση στο ίδιο σημείο,
  • θερμική αλλοίωση εργαλείων και ιζημάτων.

Όπως εξηγεί ο παλαιολιθικός αρχαιολόγος Ρομπ Ντέιβις, ο συνδυασμός αυτών των στοιχείων «δείχνει όχι απλώς την ύπαρξη φωτιάς, αλλά γνώση του τρόπου δημιουργίας της».

Η σκόπιμη φωτιά σπάνια αφήνει ίχνη στο αρχαιολογικό αρχείο, καθώς η τέφρα και ο άνθρακας αποσυντίθενται. Στο Μπάρναμ, όμως, τα καμένα στρώματα εγκλωβίστηκαν σε αρχαία λιμναία ιζήματα, λειτουργώντας σαν φυσική χρονοκάψουλα.

Τι σημαίνει αυτό για την ανθρώπινη εξέλιξη

Η φωτιά υπήρξε καταλύτης επιβίωσης. Έδωσε στους πρώτους ανθρώπους τη δυνατότητα:

  • να ζουν σε ψυχρότερα κλίματα,
  • να απομακρύνουν αρπακτικά,
  • να μαγειρεύουν τροφή.

Το μαγείρεμα μείωσε τις τοξίνες, εξόντωσε παθογόνους μικροοργανισμούς και αύξησε την ενεργειακή απόδοση της διατροφής — παράγοντες κρίσιμους για την ανάπτυξη μεγαλύτερου εγκεφάλου.

Ο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Λονδίνου επισημαίνει, μέσω του Κρις Στρίνγκερ, ότι τα απολιθώματα της περιόδου δείχνουν πως οι κάτοικοι του Μπάρναμ ήταν πρώιμοι Νεάντερταλ, με αυξανόμενες γνωστικές και τεχνολογικές ικανότητες.

Η φωτιά ως κοινωνικός καταλύτης

Πέρα από την επιβίωση, η φωτιά άλλαξε και την κοινωνική δομή. Οι συγκεντρώσεις γύρω από την εστία δημιούργησαν χώρο για:

  • σχεδιασμό και συνεργασία,
  • αφήγηση και μετάδοση γνώσης,
  • ενίσχυση δεσμών της ομάδας.

Οι αρχαιολόγοι εντάσσουν το Μπάρναμ σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό μοτίβο, μεταξύ 500.000 και 400.000 ετών πριν, όταν ο ανθρώπινος εγκέφαλος πλησίαζε τα σύγχρονα μεγέθη και η συμπεριφορά γινόταν όλο και πιο σύνθετη.

Ο Νικ Άστον του Βρετανικού Μουσείου χαρακτήρισε την ανακάλυψη «την πιο συναρπαστική της 40ετούς καριέρας μου», καθώς απαντά σε ένα θεμελιώδες ερώτημα: πότε ο άνθρωπος έμαθε να δημιουργεί φωτιά κατά βούληση — και όχι απλώς να τη δανείζεται από τη φύση.

Διαβάστε ακόμη: