Σχεδόν διπλασιάστηκαν τα ποσοστά εθισμού στο διαδίκτυο σε παιδιά και εφήβους μετά την πανδημία, με το φαινόμενο να εμφανίζεται πλέον ακόμη και σε μαθητές της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Η συζήτηση για ηλικιακό όριο κάτω των 15 ετών στα κοινωνικά δίκτυα επανέρχεται δυναμικά, όμως οι ειδικοί προειδοποιούν πως η νομοθεσία από μόνη της δεν αρκεί.

Η Άρτεμις Τσίτσικα, Καθηγήτρια και Εθνική Εκπρόσωπος της UNESCO για την Παγκόσμια Υγεία και Εκπαίδευση, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδιατρικής – Εφηβικής Ιατρικής του Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και Επιστημονικά Υπεύθυνη της Μονάδας Εφηβικής Υγείας στο Νοσοκομείο Παίδων Π. & Α. Κυριακού, εξηγεί ότι ο εθισμός στο διαδίκτυο λειτουργεί με παρόμοιους μηχανισμούς με κάθε άλλη μορφή εξάρτησης.

Πώς «χτίζεται» η εξάρτηση

Παρότι δεν υπάρχει εισαγωγή ουσίας στον οργανισμό, ενεργοποιούνται νευροενδοκρινικοί μηχανισμοί στον εγκέφαλο που σχετίζονται με τη ντοπαμίνη, τη σεροτονίνη, την κορτιζόλη και τον κύκλο ανταμοιβής. Το αποτέλεσμα είναι αίσθημα ευχαρίστησης και εγρήγορσης που μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση.

Τα συμπτώματα είναι σαφή:

  • Διαταραχές ύπνου και ξενύχτι
  • Πτώση σχολικών επιδόσεων
  • Μείωση φυσικής δραστηριότητας
  • Αλλαγές στη διατροφή
  • Απομόνωση και εγκατάλειψη κοινωνικών επαφών

Σε προχωρημένες περιπτώσεις, επηρεάζεται ακόμη και η προσωπική φροντίδα του παιδιού.

Τα στοιχεία μετά την πανδημία

Σύμφωνα με έρευνες του μεταπτυχιακού προγράμματος «Στρατηγική Αναπτυξιακής και Εφηβικής Υγείας» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, πριν την πανδημία περίπου 8% των παιδιών εμφάνιζαν σοβαρή εξάρτηση από το διαδίκτυο, ενώ έως 40% παρουσίαζαν ήπια έως μέτρια εξάρτηση.

Μετά την πανδημία, τα ποσοστά αυτά σχεδόν διπλασιάστηκαν, ενώ παράλληλα καταγράφηκε αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας.

Η εφηβεία –ιδίως μετά τα 14 έτη– παραμένει η πιο ευάλωτη περίοδος. Ωστόσο, πλέον εντοπίζονται περιστατικά ακόμη και σε παιδιά δημοτικού.

Οι πιο ευάλωτες ομάδες

Παιδιά με ΔΕΠΥ, στο φάσμα του αυτισμού ή με μειωμένες κοινωνικές δεξιότητες εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο. Παράλληλα, το οικογενειακό περιβάλλον, η ποιότητα της επικοινωνίας στο σπίτι και το σχολικό πλαίσιο επηρεάζουν καθοριστικά την έκταση του φαινομένου.

Η αυξανόμενη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης από παιδιά για αναζήτηση απαντήσεων και στήριξης ενδέχεται να ενισχύει την απομόνωση από τον πραγματικό κοινωνικό διάλογο.

«Ψηφιακή ανηλικότητα»

Η κ. Τσίτσικα μιλά για «ψηφιακή ανηλικότητα», επισημαίνοντας ότι όπως τα παιδιά δεν μπορούν να διαχειριστούν το αλκοόλ ή το κάπνισμα, έτσι δεν μπορούν πάντα να διαχειριστούν τα αφιλτράριστα ερεθίσματα των social media.

Η θέσπιση ηλικιακού ορίου μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά, αλλά χρειάζεται:

  • Ενδυνάμωση της οικογένειας
  • Ενίσχυση του ρόλου του σχολείου
  • Εκπαίδευση σε δεξιότητες ζωής και κριτική σκέψη

Οι γονείς καλούνται να λειτουργούν ως πρότυπα, ενώ το σχολείο να επενδύσει σε φιλοσοφικό διάλογο, ψηφιακή παιδεία και κοινωνικοσυναισθηματική ενδυνάμωση.

Συνεργασία θεσμών

Τις επόμενες ημέρες θα πραγματοποιηθεί η 16η Εκδήλωση Ψηφιακής Παιδείας «Το ταξίδι του Αριάδνη συνεχίζεται…» και ο 9ος Πανελλήνιος Σχολικός Διαγωνισμός Hackathon SELMA του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, υπό την αιγίδα του Υπουργείου και της UNESCO.

Το μήνυμα, σύμφωνα με την ειδικό, είναι σαφές: η προστασία των παιδιών στην ψηφιακή εποχή δεν είναι μόνο θέμα απαγορεύσεων, αλλά συλλογικής ευθύνης.

Διαβάστε ακόμη: