Ο μεγάλος θαλασσοπόρος James Cook, στο πρώτο του κιόλας ταξίδι στον Ειρηνικό Ωκεανό, γνώρισε και πήρε μαζί του στο «Endeavour», το πλοίο του, έναν πολυνήσιο ιερέα και πλοηγό με το όνομα Tupaia. Δύο τρομερά έξυπνοι άντρες, με πάθος για τα ταξίδια, τις ανακαλύψεις και τη γνώση, έγιναν από την πρώτη στιγμή αχώριστοι συνεργάτες. Πέρα από τα κοινά των χαρακτήρων τους, σίγουρα η φιλία τους είχε και πιο κρυμμένη αφετηρία για τον καθένα. Ο μεν Βρετανός, έβλεπε στον Tupaia, συγκεντρωμένη τη γνώση αιώνων που κουβαλούσαν οι ντόπιοι θαλασσοπόροι, ενώ ο εξόριστος από το νησί του Tupaia, απέβλεπε στη βοήθεια των Ευρωπαίων για την επιστροφή του στο νησί που μεγάλωσε.

Σε κάθε περίπτωση, χάρη στη συνεργασία τους, τα τρία ταξίδια του Cook έφεραν πίσω στην Ευρώπη γνώση και έβαλαν τον Ειρηνικό Ωκεανό στο χάρτη. Κυριολεκτικά. Ο Cook με τη βοήθεια και την καθοδήγηση του Tupaia, σχεδίασε ένα χάρτη το 1769, ο οποίος 253 χρόνια αργότερα, ακόμα απασχολεί και οδηγεί τους επιστήμονες σε επικές μάχες γύρω από το τι συμβολίζει.

Περισσότερα από 70 νησιά της Πολυνησίας είναι σχεδιασμένα και ονοματισμένα πάνω στο χάρτη του Tupaia. Πολλά από αυτά αντιστοιχούν σε πραγματικά μέρη σε όλη την έκταση του Ειρηνικού, χωρίς όμως η θέση τους να βρίσκεται εκεί που οι μοντέρνοι χάρτες και οι φωτογραφίες πλέον των δορυφόρων, δείχνουν. Και ενώ οι Βρετανοί συνταξιδιώτες του προσπαθούσαν χωρίς επιτυχία να τον διαβάσουν με τις γνώσεις τους, συνειδητοποιούσαν πως ο ίδιος κατάφερνε με απόλυτη ακρίβεια να τους οδηγεί σε κάθε μια από αυτές τις κουκίδες στο χάρτη.

Ο πρωτότυπος δεν έφτασε ποτέ στο σήμερα και μόνο 3 αντίγραφα έμειναν στα χέρια των επιστημόνων που αγωνίζονται από τότε, να αποκρυπτογραφήσουν τα σημάδια. Σίγουρα, η γνώση και η μόρφωση του Tupaia δεν είχε σε τίποτα να κάνει με την Ευρωπαική. Το ίδιο και η οπτική των πραγμάτων. Αυτό έχει οδηγήσει πολλούς μελετητές στο συμπέρασμα πως η βασική σκέψη πίσω από τη δημιουργία του χάρτη ήταν ο τρόπος που  έβλεπαν τη μετακίνηση από το ένα νησί στο άλλο οι ντόπιοι. Με μόνα τους όργανα τον ήλιο, το φεγγάρι, τα αστέρια και τα μάτια τους, οι πολυνήσιοι δεν έβλεπαν το ταξίδι σαν κάτι ενιαίο αλλά σαν πολλά μικρά που ενώνονται. Το κάθε σημείο στο οποίο έφταναν, γίνονταν αυτομάτως η νέα αφετηρία, μέχρι στο τέλος να πατήσουν στο στόχο τους.

Κάτι τέτοιο, μπορεί να σημαίνει πως η κατεύθυνση στο χάρτη, έχει να κάνει με το επόμενο σημείο, αυτό που θα έβλεπες ξεκινώντας, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, ώρες και λιμάνι αναχώρησης. Μάταια οι Βρετανοί έψαχναν το Βορρά ώστε να κατανοήσουν τις υπόλοιπες θέσεις. Ο Tupaia τους έβαλε το Βορρά στη μέση και όποιος κατάλαβε, κατάλαβε. Ενώ για τον Cook ο χάρτης ήταν η οπτική του κόσμου με τα μάτια ενός πουλιού, τοποθετημένη σε δύο διαστάσεις, για τον ντόπιο πλοηγό, η οπτική μέσα από το κανό έδειχνε το δρόμο.

Κανείς δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα, να διαβάσει με ακρίβεια και να αναγνωρίσει αυτά που κατέγραψε ο Tupai από μνήμης, σε ένα κομμάτι χαρτί στο μέγεθος μιας οθόνης laptop. Η ιστορία μας λέει ξεκάθαρα, πως απατεώνας δεν υπήρξε. Αυτός άλλωστε ήταν που με ακρίβεια καθοδηγούσε το καράβι του Cook και το έφερνε σε νέες, για τους Ευρωπαίους, ανακαλύψεις. Το θέμα συνεχίζει να είναι το ποιος θα μπορέσει να δει μέσα από τα μάτια του Tupai, χρησιμοποιώντας τη ντόπια γνώση και παράδοση, και να διαβάσει σωστά.