Υπάρχει μια θεωρία που κυκλοφορεί τον τελευταίο καιρό στους κύκλους των μακροοικονομικών αναλυτών και των τεχνοκρατών της Silicon Valley, η οποία είναι ταυτόχρονα συναρπαστική και βαθιά ανησυχητική. Η θεωρία αυτή θέτει ένα χρονικό τελεσίγραφο: Έχουμε περίπου πέντε χρόνια. Πέντε χρόνια για να αλλάξουμε οικονομική τάξη, πέντε χρόνια για να αποκτήσουμε περιουσιακά στοιχεία.

Διότι, μόλις η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) φτάσει στο σημείο ωρίμανσης όπου ο καθένας θα μπορεί να δημιουργήσει το οτιδήποτε με μηδενικό κόστος, η «σκάλα» της κοινωνικής ανόδου ενδέχεται να αποσυρθεί για πάντα. Αν δεν κατέχετε ένα κομμάτι του μέλλοντος σήμερα, κινδυνεύετε να μείνετε μόνιμα εγκλωβισμένοι στο οικονομικό επίπεδο που βρίσκεστε τώρα.

Ακούγεται δυστοπικό; Ίσως. Αλλά αν κοιτάξουμε προσεκτικά τα δεδομένα της αγοράς και τις ιστορικές αναλογίες, η λογική πίσω από αυτόν τον φόβο είναι στέρεη και βασίζεται στη σύγκρουση δύο θεμελιωδών οικονομικών κοσμοθεωριών σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.

Η οικονομία σε σχήμα «Κ» και η ψευδαίσθηση του πλούτου

Για να καταλάβουμε το μέλλον, πρέπει να δούμε καθαρά το παρόν. Η παγκόσμια οικονομία βιώνει αυτό που οι οικονομολόγοι ονομάζουν «ανάκαμψη σχήματος Κ». Η κοινωνία διαχωρίζεται σε δύο αντίθετες τροχιές. Στο άνω σκέλος του «Κ» βρίσκονται όσοι κατέχουν περιουσιακά στοιχεία: μετοχές, ακίνητα, χρυσό, πνευματική ιδιοκτησία. Αυτοί βλέπουν την περιουσία τους να αυξάνεται ραγδαία, ωφελούμενοι από τη ρευστότητα και το «εύκολο χρήμα».

Στο κάτω σκέλος βρίσκονται όσοι βασίζονται αποκλειστικά στον μισθό και τις αποταμιεύσεις τους. Για αυτούς, το κόστος ζωής αυξάνεται ταχύτερα από το εισόδημά τους.

Τα νούμερα είναι αμείλικτα: Το 10% των πλουσιότερων Αμερικανών κατέχει το 90% των μετοχών, ενώ η μεσαία τάξη συρρικνώνεται. Οι αγορές καταγράφουν ιστορικά υψηλά (S&P 500, χρυσός, ακόμη και τα χρέη), όχι απαραίτητα επειδή η οικονομία παράγει περισσότερη αξία, αλλά επειδή το χρήμα χάνει την αξία του.

Από το 2020 και μετά, δημιουργήθηκε το 40% όλων των δολαρίων που κυκλοφορούν. Αυτή η νομισματική επέκταση δημιουργεί την ψευδαίσθηση της ανάπτυξης. Ο παγκόσμιος πλούτος τετραπλασιάστηκε από το 2000, φτάνοντας τα 600 τρισεκατομμύρια δολάρια, αλλά στην πραγματικότητα, αυτό που συνέβη είναι η υποτίμηση του νομίσματος έναντι των παγίων στοιχείων.

Το «πάγωμα» της καινοτομίας

Εδώ εισέρχεται η Τεχνητή Νοημοσύνη ως καταλύτης. Μέχρι σήμερα, η κοινωνική κινητικότητα προερχόταν από την αναποτελεσματικότητα της αγοράς. Κάποιος μπορούσε να ξεκινήσει από το μηδέν, να εντοπίσει ένα πρόβλημα, να μάθει μια δεξιότητα και να χτίσει μια επιχείρηση λύνοντας αυτό το πρόβλημα καλύτερα από τους άλλους. Υπήρχαν κενά που μπορούσε να καλύψει η ανθρώπινη εφευρετικότητα.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη, όμως, συμπιέζει αυτά τα κενά. Καθιστά το σύστημα απόλυτα αποτελεσματικό. Όταν ο καθένας μπορεί να γράψει κώδικα, να αναλύσει δεδομένα, να δημιουργήσει περιεχόμενο ή να στήσει ψηφιακές δομές σε δευτερόλεπτα με τη βοήθεια της AI, το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα του «νέου παίκτη» μηδενίζεται. Το περιθώριο για να χτίσει κανείς κάτι καινούργιο και να πλουτίσει από αυτό μειώνεται δραματικά.

Σε αυτό το σενάριο, η οικονομία «παγώνει». Όσοι έχουν ήδη τα κεφάλαια και τα μέσα παραγωγής (τα οποία η AI θα κάνει απίστευτα πιο αποδοτικά) θα δουν τα κέρδη τους να εκτοξεύονται. Όσοι προσπαθούν να ανέβουν, θα βρουν την πόρτα κλειστή, καθώς δεν θα υπάρχουν πλέον «αναποτελεσματικότητες» προς επίλυση που να πληρώνουν ακριβά.

Η σύγκρουση των ιδεών: Κέινς εναντίον Αυστριακών

Πίσω από αυτή τη δυναμική κρύβεται η αιώνια μάχη μεταξύ της κεϊνσιανής και της αυστριακής οικονομικής θεωρίας. Ζούμε σήμερα σε έναν αμιγώς κεϊνσιανό κόσμο. Η κυρίαρχη άποψη είναι ότι οι οικονομίες είναι εγγενώς ασταθείς και χρειάζονται διαρκή παρέμβαση: τύπωμα χρήματος, μείωση επιτοκίων και τόνωση της κατανάλωσης για να αποφευχθεί η ύφεση. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, ο πληθωρισμός είναι απαραίτητος (περίπου 2%) για να μας αναγκάζει να ξοδεύουμε αντί να αποταμιεύουμε.

Η αυστριακή σχολή, από την άλλη, υποστηρίζει το αντίθετο: Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία προοδεύει, τα πράγματα θα έπρεπε να γίνονται φθηνότερα, όχι ακριβότερα. Αυτή είναι η «φυσική» αποπληθωριστική τάση της τεχνολογίας. Κάνουμε τα πράγματα γρηγορότερα και καλύτερα, άρα θα έπρεπε να κοστίζουν λιγότερο. Ο λόγος που δεν το βιώνουμε αυτό είναι η νομισματική παρέμβαση.

Αν οι Αυστριακοί έχουν δίκιο, η τρέχουσα πολιτική μας κλέβει την αγοραστική δύναμη του μέλλοντος. Αντί να επιτρέψουμε στις τιμές να πέσουν (κάνοντας τον βίο ευκολότερο για τους πολλούς), τυπώνουμε χρήμα για να τις κρατήσουμε ψηλά, προστατεύοντας τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων και τα χρέη των κρατών.

Το δίλημμα του μέλλοντος

Ο Έλον Μασκ και άλλοι οραματιστές βλέπουν δύο πιθανά αποτελέσματα σε αυτό το σταυροδρόμι.

Το πρώτο είναι το «καλό» σενάριο: Η αφθονία. Τα ρομπότ και η AI αναλαμβάνουν την παραγωγή, το κόστος των αγαθών καταρρέει και η εργασία γίνεται προαιρετική. Σε αυτόν τον κόσμο, ίσως εφαρμοστεί ένα Καθολικό Υψηλό Εισόδημα (όχι απλώς βασικό), και το χρήμα να πάψει να έχει τη σημασία που του δίνουμε σήμερα.

Το δεύτερο σενάριο είναι πιο σκοτεινό και αποτελεί τη φυσική εξέλιξη της οικονομίας του «Κ»: Ένας κόσμος φεουδαρχικού τύπου. Η τεχνολογία ανήκει σε λίγους, η μεσαία τάξη εξαλείφεται και η εξάρτηση από τα κρατικά επιδόματα γίνεται απόλυτη. Σε αυτό το σενάριο, η ελευθερία περιορίζεται, καθώς όποιος ελέγχει τη ροή του χρήματος (μέσω ψηφιακών νομισμάτων κεντρικών τραπεζών – CBDCs), ελέγχει και την πρόσβαση στη ζωή.Η στρατηγική της επιβίωσης

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον μέσο επενδυτή ή τον σκεπτόμενο πολίτη; Αν η θεωρία της «τελευταίας πενταετίας» ισχύει, τότε βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη περίοδο μετάβασης.

Το συμπέρασμα είναι πως η αποταμίευση σε νομίσματα που πληθωρίζονται (ευρώ, δολάριο) είναι μια στρατηγική που εγγυάται τη σταδιακή φτωχοποίηση. Η μόνη άμυνα απέναντι σε ένα σύστημα που τυπώνει χρήμα για να καλύψει τις «μαύρες τρύπες» του, είναι η ιδιοκτησία στοιχείων που δεν μπορούν να πληθωριστούν αυθαίρετα.

Εδώ οι υποστηρικτές της Αυστριακής Σχολής στρέφονται σε περιουσιακά στοιχεία όπως ο χρυσός, τα ακίνητα και, ολοένα και περισσότερο, το Bitcoin. Το Bitcoin, συγκεκριμένα, λειτουργεί ως ο απόλυτος δείκτης αλήθειας σε αυτό το πλαίσιο: Όταν μετράμε τις αξίες σε δολάρια, όλα φαίνονται να ακριβαίνουν (πληθωρισμός). Όταν όμως τις μετράμε σε «σκληρό χρήμα» (όπως ο χρυσός ή το Bitcoin), οι τιμές των αγαθών –από τα ακίνητα μέχρι τα πολυτελή ρολόγια– στην πραγματικότητα πέφτουν. Αυτό επιβεβαιώνει τη θέση ότι η τεχνολογία κάνει τον κόσμο φθηνότερο, αλλά το νομισματικό μας σύστημα θολώνει την εικόνα.

Δεν ξέρουμε αν το παράθυρο ευκαιρίας θα κλείσει σε πέντε χρόνια ή σε δέκα. Ούτε αν η μετάβαση θα είναι ομαλή ή βίαιη. Αυτό που φαίνεται βέβαιο, όμως, είναι πως η παλιά συνταγή της κοινωνικής ανόδου –«δούλεψε σκληρά, αποταμίευσε μετρητά»– έχει λήξει. Σε έναν κόσμο που η AI θα παράγει τα πάντα και οι κεντρικές τράπεζες θα τυπώνουν το χρήμα για να την καταναλώνουμε, η μόνη πραγματική ασφάλεια θα βρίσκεται στην ιδιοκτησία των μέσων που δεν μπορούν να αντιγραφούν από έναν αλγόριθμο ή να υποτιμηθούν από μια υπογραφή.

Ίσως, λοιπόν, ο στόχος για την επόμενη πενταετία να μην είναι απλώς το κέρδος, αλλά η εξασφάλιση μιας θέσης στη σωστή πλευρά της ιστορίας, πριν η πόρτα κλείσει οριστικά.

Διαβάστε ακόμη:

• Έκρηξη Παπαθεοδώρου: «Δεν σας φοβόμαστε» – Ξέσπασμα απέναντι στο σάπιο σύστημα
• Άγιος Βαλεντίνος: Πόσο κοστίζει ο έρωτας; Από τα τριαντάφυλλα των 10 ευρώ στα δείπνα των 200
• Κακοκαιρία: Οι οδηγίες της Πολιτικής Προστασίας, τι πρέπει να κάνετε αν είστε έξω ή στο αμάξι
• Το σκάνδαλο Παναγόπουλου και των ΚΕΚ, η «πιάτσα» που βοά και ο φόβος της επέκτασης στη Βουλή