Ο πρώην ηγέτης της Κούβας, Ραούλ Κάστρο, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας νέας και εξαιρετικά επικίνδυνης κρίσης στις σχέσεις Αβάνας και Ουάσινγκτον, μετά τις αμερικανικές ομοσπονδιακές κατηγορίες που του αποδίδουν ευθύνη για την κατάρριψη δύο πολιτικών αεροσκαφών το 1996 από κουβανικά μαχητικά.
Στα αεροσκάφη επέβαιναν Κουβανοί εξόριστοι της οργάνωσης «Brothers to the Rescue», ενώ από την επίθεση έχασαν τη ζωή τους τέσσερις Κουβανοαμερικανοί. Την περίοδο εκείνη ο 94χρονος σήμερα Ραούλ Κάστρο ήταν υπουργός Άμυνας της Κούβας και θεωρείται ότι είχε την πλήρη εποπτεία των ενόπλων δυνάμεων της χώρας.
Η υπόθεση, που παραμένει μία από τις πιο φορτισμένες στιγμές στην ιστορία των σχέσεων ΗΠΑ – Κούβας μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, επανέρχεται τώρα με τρόπο που απειλεί να τινάξει στον αέρα κάθε δίαυλο επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο χώρες.
Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, η δίωξη κατά του Ραούλ Κάστρο δεν αποτελεί απλώς μια νομική εξέλιξη, αλλά μια κίνηση με βαθιές γεωπολιτικές προεκτάσεις, η οποία μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε ανοιχτή σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κούβα.
Ο Ντόναλν Τραμπ πάντως φαίνεται -για την ώρα- να αποκλείει ένα τέτοιο σενάριο. «Δεν θα υπάρξει κλιμάκωση. Δεν νομίζω πως είναι απαραίτητη. Αυτό το μέρος καταρρέει», είπε ο Αμερικανός πρόεδρος σε δημοσιογράφους κατά την επιστροφή του από το Κονέκτικατ.
Η οργή των εξόριστων και η πίεση προς την Αβάνα
Το κατηγορητήριο ανακοινώθηκε στο Μαϊάμι, όπου ζει μεγάλο μέρος της κουβανικής εξόριστης κοινότητας. Για πολλούς αντικαθεστωτικούς Κουβανούς στις ΗΠΑ, η κατάρριψη των αεροσκαφών το 1996 αποτελεί ένα έγκλημα που έμεινε ατιμώρητο επί σχεδόν τρεις δεκαετίες.
Παράλληλα, στους κόλπους της κουβανικής διασποράς ενισχύεται η πεποίθηση ότι το καθεστώς της Αβάνας βρίσκεται πλέον σε φάση παρακμής και ότι η εντεινόμενη πίεση από την Ουάσινγκτον μπορεί να οδηγήσει στην κατάρρευσή του.
Η Ρεπουμπλικανή βουλευτής από τη Φλόριντα, Μαρία Ελβίρα Σαλαζάρ, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «η εποχή των Κάστρο έχει τελειώσει», εκφράζοντας τη σκληρή γραμμή που κυριαρχεί σε μεγάλο μέρος των Κουβανοαμερικανών πολιτικών.
Ωστόσο, στο εσωτερικό της Κούβας η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Παρά το γεγονός ότι έχει αποσυρθεί επισήμως από την εξουσία και είναι πλέον 94 ετών, ο Ραούλ Κάστρο -που διαδέχθηκε τον αδελφό του, Φιντέλ στην ηγεσία της Κούβας- εξακολουθεί να θεωρείται ο ιστορικός ηγέτης της επανάστασης και πρόσωπο με καθοριστική επιρροή στο πολιτικό και στρατιωτικό σύστημα της χώρας.
Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, σχεδόν το σύνολο της σημερινής κουβανικής ηγεσίας έχει επιλεγεί ή αναδειχθεί υπό την επιρροή του Κάστρο, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολο οποιοδήποτε σενάριο απομάκρυνσής του χωρίς σοβαρές εσωτερικές αναταράξεις.
Τι λένε ειδικοί
Πρώην Αμερικανοί διπλωμάτες προειδοποιούν ότι η συγκεκριμένη δίωξη μπορεί να προκαλέσει πλήρη κατάρρευση της επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο πλευρές. Ο Ρικάρντο Ζούνιγκα, που συμμετείχε στις μυστικές συνομιλίες επί κυβέρνησης Ομπάμα για την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων με την Κούβα, εκτιμά ότι η αυξανόμενη πίεση μπορεί να οδηγήσει την Αβάνα σε πιο επιθετική στάση.
Όπως σημειώνει, η κουβανική ηγεσία ενδέχεται να θεωρήσει ότι δεν έχει πλέον περιθώρια συμβιβασμού και να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε αμερικανική κίνηση ως άμεση απειλή για την επιβίωσή της.
Το σενάριο πολέμου
Το κλίμα επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από τη βαθιά οικονομική και ανθρωπιστική κρίση που βιώνει η Κούβα. Οι αμερικανικές κυρώσεις, οι ελλείψεις καυσίμων και τροφίμων, αλλά και οι πολύωρες διακοπές ρεύματος έχουν επιδεινώσει δραματικά την κατάσταση στο νησί. Οι αυξανόμενες κοινωνικές πιέσεις έχουν οδηγήσει σε σποραδικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, τις οποίες η κουβανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει με αυστηρή καταστολή.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται να αυξάνει σταδιακά την πίεση προς την Αβάνα. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι η Κούβα «χρειάζεται βοήθεια», αφήνοντας πάντως ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας ακόμη και χωρίς αλλαγή καθεστώτος.
Αντίθετα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει υιοθετήσει ιδιαίτερα σκληρή στάση απέναντι στην κουβανική ηγεσία, υποστηρίζοντας ότι η σημερινή κυβέρνηση της χώρας πρέπει να αποχωρήσει.
Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, η απαγγελία κατηγοριών κατά του Ραούλ Κάστρο δημιουργεί πλέον και το πολιτικό και νομικό υπόβαθρο για μια πιθανή αμερικανική επιχείρηση έκδοσής του — ένα σενάριο που η Αβάνα θα μπορούσε να αντιμετωπίσει ως αιτία πολέμου.
Η κουβανική κυβέρνηση εμφανίζεται ήδη να προετοιμάζεται για κάθε ενδεχόμενο. Ο πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ έχει προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε στρατιωτική επέμβαση θα οδηγήσει σε «λουτρό αίματος», ενώ στρατιωτικές ασκήσεις πραγματοποιούνται σε διάφορες περιοχές της χώρας.
Παρά τη σαφή στρατιωτική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών, αναλυτές εκτιμούν ότι η Κούβα δύσκολα θα αποδεχόταν μια ταπεινωτική παράδοση χωρίς αντίσταση, καθώς το ιστορικό και ιδεολογικό βάρος της κουβανικής επανάστασης εξακολουθεί να καθορίζει τη στάση της ηγεσίας της χώρας.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι ήδη εύθραυστες σχέσεις ανάμεσα στις δύο χώρες εισέρχονται σε μία από τις πιο επικίνδυνες φάσεις των τελευταίων δεκαετιών, με τον φόβο μιας νέας μεγάλης κρίσης στην Καραϊβική να επιστρέφει δυναμικά στο διεθνές προσκήνιο.
