Ο 56χρονος Stephen Smith, συλλέκτης έργων τέχνης με βάση το Ηνωμένο Βασίλειο, στράφηκε στη MyArtBroker το 2024 για να αγοράσει εκτυπώσεις στη δευτερογενή αγορά, αποκτώντας τότε το Echo της Bridget Riley έναντι 7.500 λιρών (10.300 δολαρίων). Έκτοτε αξιοποιεί το εργαλείο άμεσης αποτίμησης της πλατφόρμας, το οποίο θεωρεί πολύτιμο, καθώς στο παρελθόν είχε πληρώσει υπερβολικά ποσά μέσω γκαλερί. «Προσφέρει μια αρκετά σαφή και αξιόπιστη εικόνα για το πόσο αξίζει μια συγκεκριμένη εκτύπωση τη δεδομένη χρονική στιγμή», σημειώνει.

Η αποτίμηση ενός έργου τέχνης παραμένει περίπλοκη υπόθεση. Πολλές γκαλερί δεν δημοσιοποιούν τιμές, ενώ οι ιδιωτικές συναλλαγές σπάνια βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Οι μόνες ευρέως διαθέσιμες πληροφορίες προέρχονται από δημοπρασίες επαναπώλησης. Για αρκετούς αγοραστές αυτό δημιουργεί ανασφάλεια — είτε αποφεύγουν τις αγορές είτε, όπως ο Smith, διαπιστώνουν εκ των υστέρων ότι πλήρωσαν υπερβολικά. Περισσότεροι από τους μισούς συλλέκτες στην έκθεση Deloitte Private and ArtTactic Art & Finance Report 2025 ανέφεραν ότι η έλλειψη διαφάνειας στις τιμές αποτελεί βασικό εμπόδιο.

Ως απάντηση, αυξάνονται τα εργαλεία αποτίμησης με τεχνητή νοημοσύνη, τα οποία παρέχουν εκτιμήσεις για μεμονωμένα έργα. Μέχρι στιγμής φαίνεται να ενισχύουν την αυτοπεποίθηση νέων αγοραστών, ιδιαίτερα σε χαμηλότερες κατηγορίες τιμών, ενώ βοηθούν υφιστάμενους συλλέκτες να παρακολουθούν την αξία των συλλογών τους. Κάποιες εταιρείες αξιοποιούν τα ίδια μοντέλα για να προσφέρουν δάνεια με εγγύηση έργα τέχνης ή ασφαλιστικές λύσεις.

Η Artscapy, πλατφόρμα διαχείρισης συλλογών και χρηματοδότησης έργων τέχνης, παρέχει δωρεάν εκτιμήσεις και επί πληρωμή αναλυτικές αποτιμήσεις. Ο CEO Alessandro De Stasio αναφέρει ότι η εταιρεία ξεκίνησε να εκπαιδεύει μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης ήδη από τα πρώτα στάδια του ChatGPT. Το σύστημα τροφοδοτείται αποκλειστικά με συγκεκριμένες πηγές — αποτελέσματα δημοπρασιών, επαληθευμένες ιδιωτικές πωλήσεις και δεδομένα συλλεκτών — σε συνδυασμό με ιδιόκτητο αλγόριθμο. Με 59,99 λίρες, ο συλλέκτης λαμβάνει πλήρη έκθεση για αξία, ρευστότητα και μεταβλητότητα.

Από την πλευρά της, η MyArtBroker χρησιμοποιεί προγνωστική μηχανική μάθηση αντί γενετικών μοντέλων. Η CEO Charlotte Stewart επισημαίνει ότι τα ανοιχτά μοντέλα συχνά βασίζονται σε «βρώμικα» δεδομένα, όπως διαφορετικές εκδοχές των Marilyn του Andy Warhol — πρωτότυπα, αναπαραγωγές ή αφίσες. Ο αλγόριθμος της εταιρείας αντλεί στοιχεία από 400 οίκους δημοπρασιών, ιδιωτικές πωλήσεις και τρέχουσα ζήτηση, σταθμίζοντας 40 μεταβλητές, από το χρώμα έως τον τύπο χαρτιού, με ανθρώπινη επίβλεψη σε κάθε στάδιο.

Παρά τα εργαλεία, μεγάλο μέρος της αγοράς παραμένει αδιαφανές: πάνω από 60% των συναλλαγών πραγματοποιείται ιδιωτικά. Η Artnet, με τη μεγαλύτερη βάση δεδομένων δημοπρασιών, περνά σε νέα φάση μετά την εξαγορά της από τη Beowolff Capital το 2025, μαζί με πλειοψηφικό πακέτο στην Artsy. Ο CEO Andrew Wolff στοχεύει στη δημιουργία εργαλείων που θα συνδυάζουν δεδομένα δημοπρασιών, πρωτογενούς αγοράς και συμπεριφοράς χρηστών, ενσωματώνοντας πληροφορίες από εκθέσεις, ακαδημαϊκές πηγές και κοινωνικά μέσα.

Οι δυνατότητες αναγνώρισης εικόνας και ανάλυσης μεγάλων όγκων δεδομένων μπορούν να ενισχύσουν τα μοντέλα αποτίμησης, ιδίως στην πρωτογενή αγορά. Ωστόσο, κανείς δεν θεωρεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη αντικαθιστά τους συμβούλους τέχνης. Η σύμβουλος Aileen Agopian υπογραμμίζει ότι η αξία εξαρτάται από προέλευση, κατάσταση, ιστορικό εκθέσεων και θέση στο συνολικό έργο του καλλιτέχνη. Ακόμη και δύο παρόμοια έργα μπορεί να αποτιμηθούν πολύ διαφορετικά.

Ο Mike Profit της ArtLogic προειδοποιεί ότι η μείωση της τέχνης σε έναν αριθμό αγνοεί τη σημασία των σχέσεων και της εμπειρίας. Επιπλέον, η χαμηλή ρευστότητα σημαίνει ότι μια θεωρητική αποτίμηση δεν συνεπάγεται άμεση αγοραπωλησία. Ο Smith, που εμπορεύεται και νομίσματα, τονίζει ότι οι αποτιμήσεις είναι «θεωρητικές αξίες» και πάντοτε συμβουλεύεται ειδικό πριν αγοράσει.

Έτσι, τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης λειτουργούν ως πρώτο βήμα σε μια περίπλοκη διαδικασία. Η αγορά τέχνης εξακολουθεί να καθοδηγείται από ανθρώπινες σχέσεις, εμπιστοσύνη και εμπειρογνωμοσύνη.

Διαβάστε ακόμη: