Σαφείς και αναλυτικές οδηγίες προς τις αναθέτουσες αρχές για τις απευθείας αναθέσεις προμηθειών και υπηρεσιών παρέχει νέα εγκύκλιος του υπουργείου Ανάπτυξης, με στόχο τη νομιμότητα, τη διαφάνεια και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση. Το μήνυμα είναι καθαρό: η απευθείας ανάθεση δεν είναι «εύκολη λύση» χωρίς κανόνες, αλλά εξαιρετική διαδικασία που επιτρέπεται μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Η εγκύκλιος, που αφορά την εφαρμογή του άρθρου 118 του ν. 4412/2016, επαναφέρει στο επίκεντρο τα χρηματικά όρια, τη διαδικασία στο ΚΗΜΔΗΣ, την υποχρέωση τεκμηρίωσης και – κυρίως – την πενθήμερη προθεσμία που αν δεν τηρηθεί, «καίει» την ανάθεση.

Τα όρια: 30.000 ευρώ – και 60.000 σε ειδικές περιπτώσεις

Καθοριστικό σημείο είναι το ανώτατο όριο της απευθείας ανάθεσης:

  • Για προμήθειες και υπηρεσίες: έως 30.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ).
  • Για ορισμένες συμβάσεις υπηρεσιών και για έργα/υλοποιήσεις ΤΠΕ (σε συγκεκριμένο θεσμικό πεδίο): έως 60.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ).

Εδώ, η εγκύκλιος επιμένει σε κάτι που αποτελεί διαχρονικά «κόκκινη γραμμή»: απαγορεύονται οι τεχνητές κατατμήσεις συμβάσεων, όταν γίνονται με σκοπό την αποφυγή διαγωνιστικών διαδικασιών. Δηλαδή, δεν «σπάμε» μια ανάγκη σε μικρότερα κομμάτια για να πέσουμε κάτω από το όριο. Η αναθέτουσα αρχή οφείλει να λειτουργεί με ορθολογικό προγραμματισμό αναγκών και με σαφή προσδιορισμό αντικειμένου.

Τεκμηρίωση και έρευνα αγοράς: η βάση της νομιμότητας

Η εγκύκλιος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην υποχρεωτική τεκμηρίωση:

  • της σκοπιμότητας της ανάθεσης και
  • της εκτιμώμενης αξίας (προϋπολογισμού),

με βάση προηγούμενη έρευνα αγοράς. Αυτό δεν παρουσιάζεται ως τυπική γραφειοκρατία, αλλά ως ουσία της χρηστής διαχείρισης: πρέπει να αποδεικνύεται ότι η δαπάνη είναι εύλογη, ότι η τιμή ανταποκρίνεται στην αγορά και ότι η επιλογή υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.

Η διαδικασία βήμα-βήμα: ΚΗΜΔΗΣ, πρόσκληση, 5ήμερο, απόφαση

Η διαδικασία, όπως ξεδιπλώνεται στην εγκύκλιο, έχει καθαρή ακολουθία:

  1. Έκδοση και δημοσίευση εγκεκριμένου αιτήματος στο ΚΗΜΔΗΣ (και ακολούθως στη Διαύγεια, έως την πλήρη διαλειτουργικότητα).
  2. Πρόσκληση υποβολής προσφοράς σε έναν ή περισσότερους συγκεκριμένους οικονομικούς φορείς.
  3. Υποχρεωτική αναμονή τουλάχιστον 5 ημερών από τη δημοσίευση της πρώτης πρόσκλησης στο ΚΗΜΔΗΣ μέχρι την απόφαση ανάθεσης.
  4. Απόφαση ανάθεσης και δημοσίευσή της στο ΚΗΜΔΗΣ, ώστε η σύμβαση να θεωρείται συναφθείσα και να παράγει έννομα αποτελέσματα.

Η πενθήμερη προθεσμία είναι κομβική: η μη τήρησή της καθιστά την ενέργεια παράνομη και οδηγεί σε ακυρότητα. Επίσης, αν δεν δημοσιευτεί η απόφαση ανάθεσης στο ΚΗΜΔΗΣ, η σύμβαση μπορεί να καταστεί αυτοδικαίως άκυρη.

Προσοχή: «Ανοιχτή πρόσκληση σε όλους» δεν είναι απευθείας ανάθεση

Ένα από τα πιο πρακτικά σημεία της εγκυκλίου είναι η αποσαφήνιση ότι πρόσκληση ανοιχτή προς κάθε ενδιαφερόμενο δεν συνιστά απευθείας ανάθεση. Σε αυτή την περίπτωση, η διαδικασία μετατρέπεται σε ανοιχτή διαγωνιστική διαδικασία, με όλες τις υποχρεώσεις που αυτή συνεπάγεται (προθεσμίες, δικαιολογητικά, κανόνες υποβολής κ.λπ.).

Δικαιολογητικά και «δυνητικοί λόγοι αποκλεισμού»

Η εγκύκλιος υπενθυμίζει τα υποχρεωτικά δικαιολογητικά που πρέπει να ζητούνται από τον ανάδοχο, όπως:

  • ποινικό μητρώο (ή εναλλακτικά σχετική υπεύθυνη δήλωση, όπου επιτρέπεται),
  • φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα,
  • έγγραφα νόμιμης εκπροσώπησης (ΓΕΜΗ, καταστατικά, πιστοποιητικά μεταβολών κ.ά.).

Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι για συμβάσεις έως 30.000 ευρώ δεν εφαρμόζονται οι λεγόμενοι «δυνητικοί λόγοι αποκλεισμού», περιορίζοντας μέρος της γραφειοκρατίας. Η επιλογή αναδόχου παραμένει στη διακριτική ευχέρεια της αναθέτουσας αρχής, αλλά αυτή οφείλει να στηρίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια.

Δεν υπάρχει όριο στον αριθμό – αλλά υπάρχει όριο στην ευθύνη

Η εγκύκλιος ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχει ποσοτικό όριο στον αριθμό των απευθείας αναθέσεων. Όμως η δυνατότητα αυτή δεν είναι «λευκή επιταγή»: πρέπει να εδράζεται σε προγραμματισμό, να μην οδηγεί σε κατατμήσεις, και να αντέχει σε έλεγχο ως προς τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση.

Με λίγα λόγια, το υπουργείο επιχειρεί να βάλει ένα πρακτικό «manual» στις υπηρεσίες: να μειωθούν τα λάθη, να κλείσουν παραθυράκια και να είναι ξεκάθαρο πότε μια απευθείας ανάθεση είναι νόμιμη, τεκμηριωμένη και θωρακισμένη — και πότε κινδυνεύει να τιναχτεί στον αέρα.

Διαβάστε ακόμη: