Από την άσφαλτο στο γκρίζο μάρμαρο Αλιβερίου, το εμβληματικό Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη ετοιμάζεται να αποκτήσει νέα όψη, σχεδόν έναν αιώνα μετά τα αποκαλυπτήριά του. Η παρέμβαση δεν αφορά μόνο την αισθητική, αλλά και τη λειτουργία ενός από τα πιο συμβολικά σημεία της πρωτεύουσας.
Υπάρχουν σημεία στην Αθήνα που δεν είναι απλώς τοπόσημα. Είναι κομμάτια της συλλογικής μνήμης της χώρας. Ένα από αυτά είναι, χωρίς αμφιβολία, το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, μπροστά από τη Βουλή, στο Σύνταγμα. Εκεί όπου καθημερινά χιλιάδες Έλληνες και ξένοι επισκέπτες στέκονται για να παρακολουθήσουν την αλλαγή φρουράς, να φωτογραφίσουν τους Εύζωνες και να έρθουν σε επαφή με ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα του ελληνικού κράτους.
Τώρα, 94 χρόνια μετά τα αποκαλυπτήριά του, το μνημείο ετοιμάζεται να περάσει στην επόμενη εποχή του, καθώς εγκρίθηκε η πρόταση για την ανάπλαση του χώρου και τη συντήρησή του.
Η πιο ορατή αλλαγή θα είναι η αντικατάσταση της ασφάλτου με γκρίζο μάρμαρο Αλιβερίου στο σημείο μπροστά από τον Άγνωστο Στρατιώτη και το κτίριο της Βουλής. Πρόκειται για μια παρέμβαση που μπορεί να μοιάζει τεχνική, στην πραγματικότητα όμως αλλάζει σημαντικά την εικόνα αλλά και τη λειτουργία του ιστορικού χώρου.
Ένα μνημείο με βαριά ιστορία
Το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη δεν είναι απλώς ένα αρχιτεκτονικό έργο. Είναι ένας τόπος τιμής αφιερωμένος σε όλους τους πεσόντες της πατρίδας, σε εκείνους που έδωσαν τη ζωή τους χωρίς να είναι πάντα γνωστή η ταυτότητά τους.
Τα αποκαλυπτήριά του έγιναν το 1932, μπροστά στα Παλαιά Ανάκτορα, εκεί όπου σήμερα στεγάζεται η Βουλή των Ελλήνων. Από τότε, το σημείο συνδέθηκε άρρηκτα με τις επίσημες τελετές του κράτους, τις εθνικές επετείους και φυσικά με την Προεδρική Φρουρά, οι Εύζωνες της οποίας στέκονται αγέρωχοι μπροστά στο μνημείο μέρα και νύχτα.
Στο κέντρο του δεσπόζει το γνωστό ανάγλυφο του πεσόντος οπλίτη, ένα έργο λιτό αλλά βαθιά συμβολικό, που έχει συνδεθεί με την έννοια της θυσίας και της ιστορικής συνέχειας.
Γιατί κρίθηκε αναγκαίο το «λίφτινγκ»
Η ανάγκη για παρέμβαση δεν προέκυψε μόνο για λόγους αισθητικής.
Η άσφαλτος που υπάρχει σήμερα μπροστά από το μνημείο παρουσιάζει σημαντικές φθορές, ενώ δημιουργεί και πρακτικά προβλήματα. Σύμφωνα με όσα εξετάστηκαν, η χρήση του συγκεκριμένου υλικού δυσκολεύει την κίνηση των Ευζώνων κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους, ενώ συμβάλλει και στην αυξημένη θερμική επιβάρυνση του χώρου, ιδίως τους καλοκαιρινούς μήνες.
Η αντικατάστασή της με μάρμαρο Αλιβερίου φιλοδοξεί να προσφέρει ένα πιο ανθεκτικό, πιο συμβατό αισθητικά, αλλά και πιο λειτουργικό αποτέλεσμα.
Παράλληλα, δεν πρόκειται μόνο για αλλαγή δαπέδου. Το σχέδιο προβλέπει και συντήρηση του ίδιου του μνημείου, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό αν αναλογιστεί κανείς ότι επί σχεδόν έναν αιώνα το μάρμαρο και τα μεταλλικά στοιχεία έχουν εκτεθεί σε καυσαέρια, αιθάλη, καιρικές μεταβολές και φυσική φθορά.
Τι ακριβώς θα αλλάξει
Στο πλαίσιο της παρέμβασης, θα γίνει καθαρισμός και συντήρηση στα μάρμαρα και στα μεταλλικά στοιχεία του μνημείου, ιδιαίτερα στο πίσω μέρος του, όπου έχουν εντοπιστεί φθορές.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες θα προχωρήσουν επίσης στην αποκατάσταση ρηγματώσεων, θραύσεων και επικαθήσεων, που έχουν αλλοιώσει την όψη του μνημείου με το πέρασμα των δεκαετιών.
Το Κεντρικό Συμβούλιο Νεότερων Μνημείων άναψε ομόφωνα το πράσινο φως στην πρόταση, ζητώντας παράλληλα πιο αναλυτικές μελέτες για τον φωτισμό του χώρου, για τη φύτευση περισσότερου πρασίνου στην πλατεία μπροστά από τη Βουλή, αλλά και για τα παγκάκια που έχουν προταθεί.
Με άλλα λόγια, η αλλαγή δεν σταματά στο μνημείο, αλλά επεκτείνεται στη συνολική εμπειρία του δημόσιου χώρου γύρω από αυτό.
Η νέα όψη ενός διαχρονικού συμβόλου
Ίσως αυτό είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης: ότι ένας από τους πιο ιστορικά φορτισμένους τόπους της Αθήνας δεν αντιμετωπίζεται ως κάτι στατικό, αλλά ως ένα ζωντανό μνημείο που χρειάζεται φροντίδα, προστασία και προσαρμογή στις σύγχρονες ανάγκες.
Το πρώτο μεγάλο «λίφτινγκ» του Αγνώστου Στρατιώτη μετά από 94 χρόνια δεν αλλάζει τον συμβολισμό του. Αντίθετα, επιχειρεί να τον αναδείξει καλύτερα.
Σε μια εποχή που ο δημόσιος χώρος συχνά φθείρεται πιο γρήγορα απ’ όσο ανανεώνεται, η απόφαση για την ανάπλαση του μνημείου δίνει ένα διαφορετικό μήνυμα: ότι τα σημεία με ιστορικό βάρος αξίζουν να παραμένουν ζωντανά, καθαρά και αντάξια της σημασίας τους.
Και όταν το νέο μάρμαρο πάρει τη θέση της ασφάλτου, το πιο πιθανό είναι ότι οι περισσότεροι θα συνεχίσουν να στέκονται στο ίδιο σημείο για να δουν τους Εύζωνες. Μόνο που αυτή τη φορά, ο χώρος γύρω από το μνημείο θα θυμίζει ακόμη περισσότερο ότι η ιστορία δεν είναι μόνο κάτι που θυμόμαστε, αλλά και κάτι που φροντίζουμε.
