Απαγόρευση Social Media για τους εφήβους: Το δύσκολο στοίχημα του «ψηφιακού απογαλακτισμού»

Μία από τις πιο ουσιαστικές αλλαγές στην καθημερινότητα των εφήβων έρχεται από την 1η Ιανουαρίου 2027, όταν θα τεθεί σε εφαρμογή η οριζόντια απαγόρευση πρόσβασης στα Social Media για παιδιά κάτω των 15 ετών.

Το μέτρο έχει ως βασικό στόχο την προστασία της ψυχικής υγείας, τον περιορισμό του διαδικτυακού εκφοβισμού και την αντιμετώπιση του εθισμού στις οθόνες. Το πραγματικό στοίχημα, όμως, βρίσκεται αλλού: στο πώς μια γενιά που έχει μάθει να επικοινωνεί, να ψυχαγωγείται και να κοινωνικοποιείται κυρίως μέσα από το κινητό θα περάσει ξανά πιο ουσιαστικά στη δια ζώσης επαφή.

«Δεν είναι μόνο ψυχαγωγία»

Οι ίδιοι οι έφηβοι βλέπουν την αλλαγή με ανάμεικτα συναισθήματα.

Στο ρεπορτάζ του ΑΠΕ-ΜΠΕ, 13χρονη μαθήτρια αναγνωρίζει ότι πολλά παιδιά έχουν απομονωθεί εξαιτίας της υπερβολικής χρήσης των social media, αλλά παράλληλα θεωρεί άδικη μια απόλυτη απαγόρευση, αφού τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν για τους εφήβους χώρο ενημέρωσης, ψυχαγωγίας και επικοινωνίας με φίλους και συγγενείς.

Ανάλογη είναι και η τοποθέτηση 14χρονου μαθητή, ο οποίος θεωρεί ότι γονείς και εκπαιδευτικοί θα έπρεπε να έχουν δώσει μεγαλύτερο βάρος στην εκπαίδευση των παιδιών για τη σωστή χρήση των κοινωνικών δικτύων.

Όρια, αλλά και ψηφιακή αγωγή

Οι εκπαιδευτικοί βλέπουν θετικά την ύπαρξη ορίων, αλλά υπογραμμίζουν ότι το μέτρο πρέπει να συνοδευτεί από ψηφιακή αγωγή στα σχολεία και στενότερη σύνδεση γονέων και παιδιών.

Όπως επισημαίνεται, η ανεξέλεγκτη χρήση των social media σε ηλικίες όπου διαμορφώνεται ακόμη η προσωπικότητα μπορεί να συνδέεται με εθισμό, άγχος, μειωμένη δια ζώσης κοινωνικοποίηση και διαδικτυακό εκφοβισμό.

Ο κίνδυνος του κοινωνικού κενού

Το πιο δύσκολο κομμάτι αφορά την ψυχολογική μετάβαση.

Για έναν έφηβο, τα social media λειτουργούν συχνά ως χώρος επιβεβαίωσης, κοινωνικής ένταξης και διαμόρφωσης ταυτότητας. Η απότομη αποκοπή μπορεί να εντείνει το λεγόμενο FOMO, τον φόβο ότι «μένω έξω» από την παρέα και τις κοινωνικές εξελίξεις. Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος ορισμένα παιδιά να στραφούν σε VPN, κρυφά προφίλ ή λιγότερο ασφαλείς πλατφόρμες προκειμένου να παρακάμψουν την απαγόρευση.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα πιο εσωστρεφή παιδιά ή όσα αντιμετωπίζουν κοινωνικό άγχος, για τα οποία η διαδικτυακή επικοινωνία μπορεί να λειτουργεί και ως «καταφύγιο». Οι ειδικοί προτείνουν η μετάβαση να γίνεται μέσα από δραστηριότητες χαμηλής κοινωνικής πίεσης, όπως αθλητισμός, ρομποτική, ζωγραφική ή άλλες ομαδικές ενασχολήσεις.

Το στοίχημα είναι να γεμίσει το κενό

Η επιτυχία του μέτρου, συνεπώς, δεν θα κριθεί μόνο από το αν ένας ανήλικος μπορεί τεχνικά να ανοίξει TikTok ή Instagram.

Θα κριθεί από το αν οικογένεια, σχολείο και κοινωνία μπορούν να προσφέρουν κάτι πραγματικό στη θέση της οθόνης: παρέες, δραστηριότητες, χώρους συνάντησης και έναν πιο υγιή τρόπο σύνδεσης.

Γιατί ο πραγματικός «ψηφιακός απογαλακτισμός» δεν είναι να πάρεις απλώς το κινητό από το χέρι ενός παιδιού. Είναι να του δώσεις έναν λόγο να σηκώσει το βλέμμα από την οθόνη.